ततः स मर्कटः, मोहावृतचित्तः, अज्ञानवशेन यज्ञान् विनाशयामास, धर्ममर्यादां लंघयामास, प्राणिनां च विनाशं समुत्पादयामास। स वनानि प्रदेशांश्च नगरग्रामांश्च दग्धवान्; केषुचित् स्थलेषु गिरिप्रस्तरान् समुत्क्षिप्य ग्रामान् अपीडयत्। स शिलाः वृक्षांश्च समूलं समुत्पाट्य सागरजलानि क्षिप्तवान्; ततः समुद्रमध्ये स्थित्वा तरङ्गान् व्याकुलयामास। तस्य विक्षेपेण सागरः कम्पितः, महाप्रवाहो जातः, द्विजश्रेष्ठ, येन तटस्थग्रामनगराणि वेगेन प्रक्षिप्तानि। स तु इच्छया रूपमात्मनः विस्तीर्णं कृत्वा, स मर्कटः, लुण्ठनपरिभ्रमणघातैः सर्वमपि जगत् विनाशयामास। अस्य विकृतकर्मणा सर्वं जगद् विक्षिप्तमभवत्, मैत्रेय; वेदपाठः स्वाध्यायश्च नष्टौ, महती च क्लेशावस्था समुत्पन्ना। एकदा रैवतवने हलायुधः सुरापानं कृतवान्, तत्रैव रेवती सान्या महाभागाङ्गनाभिः सह सुराम् अपिबत्। तत्र यदुप्रवरः रममाणः, गायत्सु तेजस्विषु स्त्रीषु परिवृतः, मन्दरगिरिकुबेरवत् बभूव। तदा स मर्कटः समीपमागत्य शिरीणः हलम् आदाय, गदां च समुत्क्षिप्य तस्थौ। तेनैव स मर्कटः ताः स्त्रियः प्रहसन्, तासां सुरापूर्णपात्राणि हस्तात् अपातयत्। ततः क्रोधाविष्टः बलदेवः तं दण्डयितुम् उद्यतवान्; स तु मर्कटः तं अवज्ञाय शब्दं कृतवान्। उत्थाय बलदेवः क्रुद्धः गदाम् आदत्त; मर्कटश्रेष्ठः महतीं शिलाम् अपि जग्राह। स शिलां क्षिप्तवान्, बलदेवः गदया तां सहस्रधा चूर्णयामास; सा भूमौ पतिता। गदा पतन्त्यां स मर्कटः शीघ्रमुत्पत्य, क्रुद्धः समीपमागत्य, पाणिना बलदेवस्य वक्षसि प्रहारं कृतवान्। ततः क्रुद्धः बलदेवः तं मुष्टिना शिरसि ताडितवान्; द्रविडः स रक्तमुद्वमन् प्राणैः विवर्जितः पतितः। तस्य पततः शरीरे, गिरिशृङ्गं अपि विदारितं, मैत्रेय, शतधा विदलितं वज्राहतं इव। ततः देवाः रामं पुष्पवृष्ट्या अभ्यवर्षन्, प्रहृष्टाः सन्नुत्य तम् उपगम्य, "साधु! महद् कार्यं कृतं त्वया" इति प्राशंसन्। "एष पापकृत् मर्कटः, असुरपक्षनुगः, जगद् व्यथितवान्, वीर! सौभाग्येन स विनष्टः।" इति उक्त्वा प्रमुदिताः देवाः गुह्यकैः सहिताः स्वर्गं प्रतिपेदिरे। एवं पृथिवीधरस्य महात्मनः बलदेवस्य अनन्तानि कर्माणि श्रूयन्ते, यानि न गणयितुं शक्यन्ते। एवं श्रीपराशरः उवाच— तथा कृष्णः बलदेवेन सह दानवानां विनाशं कृतवान्, तथा पापराज्ञां च क्षयं कृत्वा जगदर्थं व्यचरत्। भगवान् फाल्गुनेन सहितः सर्वसेनानां नाशेन पृथिव्याः भारं अपाकरोत्। समस्तराज्ञः हत्वा पृथिव्याः भारं विमोच्य, ब्राह्मणशापं निमित्तीकृत्य स्ववंशं अपि क्षयमानीय। द्वारकां परित्यज्य, कृष्णः मानुषं रूपं त्यक्त्वा, मुनिश्रेष्ठ, स्वं विष्णुधाम प्रविष्टवान्। मैत्रेयः पप्रच्छ— "कथं ब्राह्मणशापेन सः स्ववंशं विनाशयामास? कथं च जनार्दनः मानुषं देहम् उत्सृज्य गतः?" श्रीपराशरः उवाच— विश्वामित्रः कण्वः नारदः च महर्षयः, पिण्डारकतीर्थे यदुवंशजैः दृष्टाः। तत्र ते युवानः, यौवनमदेन मोहिताः, दैवप्रेरिताः, सांबं जाम्बवत्याः पुत्रं स्त्रीवेषेण अलंकारयामासुः। ताः मुनीन् प्रणिपत्य, विनयपूर्वकं, "इयं स्त्री पुत्रमिच्छति, किं प्रसूता भविष्यति?" इति पप्रच्छुः। मुनयः दिव्यदृष्टयः, तैः बालकैः छलिताः, क्रुद्धाः, "एषा मुसलं प्रसूता भविष्यति," इति शशंसुः। "तद् मुसलं सर्वयादवानां नाशहेतुः भविष्यति, येन यदुवंशः समूलं विनश्येत्।" इति। ततः तद् श्रुत्वा ते बालकाः सर्वं सत्यं उग्रसेनाय निवेदयामासुः; सांबस्य उदरे मुसलं जातम्। उग्रसेनः तद् मुसलं चूर्णयित्वा, तच्छूर्णं महोदधौ निक्षिप्य, सर्वे च तद् अकुर्वन्। तस्मात् मुसलात्, यद् लौहमयं, यदुभिः चूर्णीकृतं, एकं शल्यरूपं अंशः अवशिष्टः। स अपि सागरं क्षिप्तः, मत्स्यः तं मुखेन जग्राह; स मत्स्यः वध्यः जातः, तस्य उदरात् एकः व्याधः तद् शल्यं जग्राह। भगवान् मधुसूदनः सर्वं तत्त्वं जानन् अपि, दैवोदितमार्गात् न व्यतिक्रमितुम् इच्छन्। तदा देवदूतः वायुः केशवस्य समीपं गत्वा, प्रणम्य, रहसि प्रोवाच— "अहं देवदूतः, भगवन्।" वसुभिः अश्विभ्यां मरुद्भिः आदित्यैः रुद्रैः साध्यैः च सह, शक्रः त्वां सूचयति— "शृणु, महाबाहो।" "पृथिव्याः भारहरणाय, देवैः प्रेरितः, प्रभो, शताधिकवर्षपर्यन्तं त्वं अवतीर्णः।" "दुष्टदैत्याः तव हस्तेन निहताः, पृथिव्याः भारः विमुक्तः; देवाः अनाथाः सन्तः, स्वर्गे सुखेन सदा वसन्तु।" "विश्वेश्वर, शताधिकवर्षाणि अतीतानि; यदि ते रोचते, अद्य स्वर्गं गच्छ।