इन्द्रराज्ञे “तथास्तु” इति उक्त्वा, हरिः सिद्धगन्धर्वसिंहैः स्तुतः पृथिवीं अवतरितवान्। ततः द्वारकायाः शिखरे स्थित्वा, शङ्खं दध्माव—तस्य ध्वनिना द्वारकावासिनः प्रमुदिताः। ततः गरुडात् अवतर्य, सत्यभामया सह, महतीं पारिजातवृक्षं गृहमण्डपे स्थापयामास। तं वृक्षं ये जनाः उपसृत्य दृष्टवन्तः, ते पूर्वजन्म स्मरतः; सर्वे मानवशरीरधारिणः तत्र आदरात् समागत्य, हर्षेण वृक्षं निरीक्षन्ति स्म। ततः सर्वे मानवशरीरधारिणः तत्र वृक्षे आदरात् समागत्य, हर्षेण तं निरीक्षन्ति स्म। ततः सेवकैः हस्तिनः अश्वाः च धनसमेतं आनीतम्; कृष्णः नारकस्य स्त्रीणि वस्तूनि च गृह्य स्वीकृतवान्। शुभे काले, जनार्दनः नारकस्य सर्वतः संगृहीतान् कन्याः विवाहाय स्वीकृतवान्। एकस्मिन्नेव काले, गोविन्दः ताः कन्याः पृथक् गृहेषु धर्मानुसारं पाणिं गृहीत्वा विवाहं कृतवान्। षोडशसहस्राणि एकशतं च स्त्रियः—एतावन्त्याः रूपाणि भगवत् मधुसूदनः धारयामास। प्रत्येक कन्या मन्यते स्म—मधुसूदनः स्वयमेव तस्याः पाणिं गृहीत्वा विवाहं कृतवान्। रात्रौ, हे ब्राह्मण, लोककर्ता केशवः सर्वासां गृहेषु विश्वरूपं धृत्वा वसति स्म। पराशरः उवाच—प्रद्युम्नादयः हरिणः पुत्राः, यथा रुक्मिण्याः, तवोक्ताः; भानुः भैमरिकः सत्यभामायाः जातौ। दीप्तिः ताम्रपक्षः च रोहिण्याः पुत्राः; जाम्बवत्याः सांबः अन्ये च बलवन्तः पुत्राः। भद्रविन्दः अन्ये च नागजित्याः पुत्राः; संग्रामजित् शैव्यायाः पुत्रैः सहितः। माध्र्याः गात्रवान् वृकादेवः च अन्ये पुत्राः; लक्ष्मण्याः, कालिन्द्याः श्रुतः अन्ये च पुत्राः। अन्यासु पत्नीसु अपि, चक्रधरः कृष्णः अष्टासीतिसहस्राणि एकशतं च पुत्रान् उत्पादितवान्। तेषां सर्वेषां रुक्मिण्याः पुत्रः प्रद्युम्नः श्रेष्ठः; तस्मात् अनिरुद्धः, तस्मात् वज्रः जातः। अनिरुद्धः, युद्धे महाबलः, बाणस्य पुत्री उषां विवाहाय स्वीकृतवान्। तत्र हरिः शंकरः च महान् युद्धं कृतवन्तः, यत्र बाणस्य सहस्रबाहून् चक्रपाणिना छिन्नम्। मैत्रेयः उवाच—कथं युद्धम् अभवत्, हे ब्राह्मण, हरः कृष्णः च स्त्रीसंबन्धे? कथं हरिः बाणस्य बाहून् विनष्टवान्? एतत् सर्वं विस्तरेण कथय; भगवतः कथायाः श्रोतुम् उत्सुकता मम। पराशरः उवाच—बाणस्य पुत्री उषा, हे ब्राह्मण, शम्भुना सह पार्वत्याः क्रीडां दृष्ट्वा, तादृशं पतिं कामयामास। ततः गौरी, सर्वहृदयज्ञा, तां दीप्तिमतीं कन्यां उवाच—“एवमधिकं कामं मा कुरु; त्वम् अपि पतिसुखं प्राप्स्यसि।” इत्युक्ते सा चिन्तयामास—“कदा एषः भविष्यति? कः मे पति?” पुनः पार्वती ताम् उवाच। “शुक्लपक्षे द्वादशी वैशाखस्य, स्वप्ने यः तव समीपं आगमिष्यति, सः तव पति भविष्यति, हे कन्ये।” तस्मिन्नेव दिने, देवीयुक्तं यथोक्तं, स्वप्ने पुरुषः तस्याः समीपं आगच्छत्; तया तस्मिन्नेव प्रेम प्रकटितम्। जाग्रतायां, तं न दृष्ट्वा, उत्सुकया निर्लज्जया तया सखीं पृष्टम्—“क्व गतः सः?” बाणस्य मन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य कन्या चित्रलेशा तस्याः सखी आसीत्; सा पृष्टवती—“कं त्वं कथयसि?” लज्जया आक्रान्ता उषा तस्यै न उक्तवती; चित्रलेशा विश्वासं लब्ध्वा सर्वं ज्ञातवती। विषयं ज्ञात्वा, उषा पूर्ववद् उक्तवती—“यथा देवी उक्तवती, तस्य आगमनाय यत् उपायं स्यात्, तत् कुरु।” ततः चित्रलेशा वस्त्रे देवतान्, दानवान्, गन्धर्वान्, मनुष्यांश्च दर्शयामास। गन्धर्वान्, नागान्, देवदानवान् तया त्यक्त्वा, मनुष्येषु अंधकवृष्णीन् दृष्टवती। कृष्णं रामं च दृष्ट्वा, लज्जया आक्रान्ता सा दृष्टि अन्यत्र अपाकर्षति स्म। किन्तु प्रद्युम्नस्य प्रियपुत्रः ताम् अपश्यत्, तस्याः नेत्रे प्रेमस्फुटिते, लज्जा विनष्टा। सा उवाच—“एषः, एषः”—इति; योगेन चित्तं स्थित्वा, सखीं सान्त्व्य, शीघ्रं द्वारवतीं गच्छति स्म। महाचौरः चक्रधरः मानवस्वरूपं धृत्वा, इन्द्रं देवांश्च क्रीडायाम् सहजं विजितवान्। अन्यं कर्म अकरोत्—यज्ञकर्तृणां देवकृत्यं विघ्नितवान्; तद् विस्तरेण वद, हे भाग्यवान्, मम महती उत्सुकता अस्ति। पराशरः उवाच—हे श्रेष्ठमुने, यथा त्वं वदसि, शृणु ध्यानपूर्वकं—कृष्णेन मानवावतारे वाराणसी ज्वालितवती। पौण्ड्रकवासुदेवः, अज्ञानवशात्, जनैः प्रेरितः, आत्मानं साक्षात् वासुदेवमिति निश्चितवान्। सः चिन्तयामास—“अहं वासुदेवः भूमौ अवतरितः”—स्मृतिहीनः सः विष्णोः सर्वलक्षणैः स्वं अलङ्कृतवान्।