इन्द्रः भगवतः केशवस्य विजयेन न लज्जाम् अनुभूय भाषते स्म—"योऽयं सर्वस्य सृष्टिकर्ता, संहारकर्ता, पालनकर्ता च, सर्वरूपधारी च, तेन पराजितः सन् मम लज्जा न जायते।" पुनः स देवीम् उद्दिश्य अवदत्—"यः अनादि, अमध्य, अनन्तः, यस्मात् इदं विश्वं उत्पन्नं, यस्मिन् स्थितम्, यः सृष्टि-लय-स्थितीनां कारणम्, तेन पराजितः सन् कथं लज्जाम् अनुभवामि?" इन्द्रः पुनः कथयति—"यः सर्वलोकानां कारणरूपः, सूक्ष्मः, अज्ञेयः, केवलं ज्ञातव्यः, अनुत्पन्नः, नित्यः, स्वेच्छया लोकहितं करोति, तं कः मानवः जयितुं समर्थः?" एवं सुरेन्द्रेण स्तुतः केशवः स्मितमुखः, हृदयगम्भीरः, वाक्यं प्राह—"देवेश, त्वं सुराधिपः, वयं तु मर्त्याः। यदि किञ्चिदपकारः कृतः, तद् त्वया क्षन्तव्यम्।" ततः स प्राह—"अयं पारिजातः स्वस्थानं नीयताम्; वचनस्य पालनार्थं अहं तं गृहीतवान्।" स इन्द्राय वज्रं दत्तवान्—"एतत् तव शत्रुनाशाय निर्मितं, त्वया मयि क्षिप्तं, स्वं शस्त्रं गृहाण।" इन्द्रः पुनः प्राह—"मर्त्यत्वं त्वया उक्तं, किं मां मोहितवान्? त्वां दिव्यं जानिमः, तव सूक्ष्मं स्वरूपं न अवगच्छामः।" "यः त्वं जगदधारः, आदौ स्थितः, भूतनाशकः, असुरवधकर्ता, स एव विश्वपालकः।" इन्द्रः पुनः केशवम् उक्तवान्—"पारिजातः द्वारकां नीयताम्; त्वं यदा मर्त्यलोकात् यास्यसि, तदा स भूमौ न स्थास्यति।" ततः हरिः सुरेन्द्रस्य 'तथास्तु' इति वचनं श्रुत्वा भूमिं अवतीर्य, सिद्धगन्धर्वसिंहैः स्तुतः, द्वारकायां स्थित्वा शङ्खं दध्मौ, येन द्वारकावासिनां हर्षः अभवत्। ततः गरुडात् अवतीर्य, सत्यभामया सह, महापारिजातं गृहाङ्गणे स्थापयामास। तत्र ये जना उपागच्छन्, ते पूर्वजन्मनः स्मरणं कृतवन्तः; मानवशरीरधारिणः सर्वे सम्यक् संमिलित्वा, तं वृक्षं हर्षेण पश्यन्तः तस्थुः। ततः सर्वे मानवशरीरधारिणः तत्र सम्यक् संमिलित्वा, तं वृक्षं हर्षेण पश्यन्तः तस्थुः। तदनन्तरं, दूतैः गजाश्वादिसम्पदः उपनयिता; कृष्णः नारकस्य स्त्रियः सम्पदः च गृहीत्वा। शुभकाले जनार्दनः ताः कन्याः, याः नारकः सर्वतः संगृहीतवान्, विवाहाय गृहीतवान्। एकस्मिन्नेव काले, गोविन्दः तासां प्रत्येकस्य गृहं गत्वा, धर्मानुसारं हस्तं गृहीत्वा विवाहं कृतवान्। षोडशसहस्रैकशतानि स्त्रियः, तावन्ति रूपाणि मधुसूदनः स्वीकृतवान्। प्रत्येक कन्या मन्यते स्म—"मधुसूदनः स्वयम् मम हस्तं गृहीत्वा विवाहं कृतवान्।" रात्रौ विश्वकर्ता केशवः सर्वासां गृहेषु स्थित्वा, विश्वरूपधारी अभवत्। पुनः पराशरः उवाच—"रुक्मिण्याः पुत्रः प्रद्युम्नः, अन्ये च हरिपुत्राः पूर्वं वर्णिताः; सत्यभामायाः भानुः, भैमरिकः च जातौ। रोहिण्याः दीप्तिः, ताम्रपक्षः, अन्ये च; जाम्बवत्याः सम्बः, अन्ये बलवन्तः पुत्राः। नागजित्याः भद्रविन्दः, अन्ये च; शैव्यायाः संग्रामजित्, अन्ये च तस्य नेतृत्वे। माध्र्याः गात्रवान्, वृकादेवः, अन्ये च; लक्ष्मणायाः पुत्राः; कालिन्द्याः श्रुतः, अन्ये च। अन्यासां पत्नीनां च, चक्रपाणिः अष्टशतानि पुत्रान् अभ्यजायत्। तेषु सर्वेषु प्रद्युम्नः, रुक्मिण्याः पुत्रः, श्रेष्ठः; तस्मात् अनिरुद्धः, तस्मात् वज्रः। अनिरुद्धः, युद्धे बलवान्, बाणस्य कन्या उषां विवाहं कृतवान्। तत्र हरिः शंकरः च, बाणस्य हिताय, घोरं युद्धं कृतवन्तौ, चक्रपाणिना बाणस्य सहस्रबाहून् छिन्नम्।" मैत्रेयः पृष्टवान्—"हे ब्राह्मण, कथं युद्धं उत्पन्नम्, शंकरकृष्णयोः स्त्रीहिताय? कथं हरिना बाणस्य बाहूनां नाशः कृतः?" पराशरः उवाच—"बाणस्य कन्या उषा, शंभुं पार्वत्या सह क्रीडन्तं दृष्ट्वा, तस्य सहचर्ये स्पृहयामास। ततः गौरी, सर्वहृदयवेदिनी, तां कन्यां उवाच—'अत्यन्तस्पृहायाः पर्याप्तम्; त्वं अपि पतिसुखं भोगिष्यसि।' तदुक्त्वा, सा चिन्तयामास—'कदा? कः मे पतिः?' पुनः पार्वती उक्तवती—'वैशाखस्य शुक्लद्वादश्यां, स्वप्ने यः त्वां उपगच्छति, स ते पतिः भविष्यति।' तस्मिन्नेव दिने, यथा देवी उक्तवती, एकः पुरुषः स्वप्ने ताम् उपगच्छत्, सा तं दृष्ट्वा प्रेम्णा युक्ता अभवत्। जागरितवती सा, तं न दृष्ट्वा, उत्सुकता, लज्जा न कुर्वन्, सखीम् अपृच्छत्—'क्व गतः?' बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डः, तस्य कन्या चित्रलेशा, तस्या सखी; सा अपृच्छत्—'कं त्वं वर्णयसि?' उषा लज्जया न उक्तवती; चित्रलेशा तस्य विश्वासं प्राप्त्वा, सर्वं ज्ञातवती। तद् ज्ञात्वा, उषा पूर्ववद् उक्तवती—'यद् देवी उक्तवती, तस्य आगमनाय यत् उपायं, तत् कुरु।' एवं श्रीमद्भागवते विष्णुपुराणे उपवर्णितं कथा सम्यक् प्रवहति।