यदा रुक्मिणा यः स्पर्धायाः निर्णयः कृतः, सः सत्य एव, इति रुक्मी स्वयम् अवदत्, किन्तु अहं तत्र न अनुमतवान्, इति सः अपि अवदत्। यदि त्वया एवं विजयो लभितः, कथं मया न लब्धः इति सः पप्रच्छ। तस्मिन् क्षणे दिव्यः शब्दः गम्भीरध्वनिः आकाशे निनादितः, येन बलदेवस्य कोपः महान् अभवत्। तेन दिव्येन शब्देन उक्तम्—धर्मेण एव बलस्य जयः, रुक्मिणः वाक्यं तु मिथ्या; विना वाक्येन अपि कृत्यं सिद्ध्यति इति। ततः क्रुद्धः बलदेवः, यस्य नेत्रे रोषात् रक्ताभूत्, उत्तिष्ठन् महाबलः स्वयम् एव अक्षपट्टिकया रुक्मिणम् अपातयत्। भयात् कम्पमानं कलिङ्गराजं गृहीत्वा, बलः क्रोधात् तस्य हास्यदन्तान् अपि चूर्णयामास। पुनः सः महत्तरं सुवर्णस्तम्भं समालम्ब्य, तेन अन्यान् तत्र स्थितान् राज्ञः अपि प्रहारयामास। तदा, द्विजोत्तम, सर्वे राजसभायाः सदस्याः बलस्य कोपात् भयाकुलाः, विषण्णा रुदन्तः पलायिताः। बलदेवेन रुक्मिणः निहतः इति श्रुत्वा, माधुसूदनः रुक्मिण्याः च बलस्य च कृते भयात् किंचित् अपि न प्रोवाच, हे मैत्रेय। एवं गते, द्वारवत्यां वसतः कृष्णस्य समीपे, त्रैलोक्यनाथः इन्द्रः, मदोन्मत्तेन ऐरावतगजेन समारूढः, आगतः। सः द्वारकां प्रविश्य, हरिणा सह समागम्य, दैत्यस्य नारकस्य कृतान्य् अपराधान् निवेदयामास। “त्वं मानुषेषु वसन् अपि, हे माधुसूदन, देवतानां दुःखानि शमितवान्, शान्तिं च प्रदत्तवान्। धेनुकं तपस्विनां हिंसकं, केशिं च, सर्वान् तादृशान् त्वया हतान्। कंसः, कुवलयापीडः, पूतानाख्या बालघातिनी—एते चान्ये च लोकविघ्नकर्तारः त्वया नाशिताः। यदा त्वं, यः विश्वरक्षणस्य मूलं बलं, उपस्थितः, तदा यजमानैः देवाः यज्ञभागं लभन्ते। अतः, हे जनार्दन, अहम् एकस्मिन् कार्ये त्वां प्राप्तवान्; तद् शृणु, तदर्थे त्वया प्रयत्नः कर्तव्यः। एष नारकः, पृथिव्यां जातः, प्राग्ज्योतिषपुरपतिः, सर्वभूतानां क्लेशं करोति, हे रिपुसूदन। सः दैत्यः देवदासीः, सिद्धदासीः, असुरदासीः, राजदासीश्च अपहृत्य स्वगृहे बद्धवान्। सः वारुणं वारिप्रवृत्तं छत्रं, मन्दरस्य मणिशृङ्गं, अदितेः कुण्डलं च अपहृत्य गतः। एवम् एव, दितेः मातुः दिव्यं कालमेघं, अमृतप्रवाहं, ऐरावतं इच्छन्, असुरः तदपि हरितवान्। एष पापकर्म, हे गोविन्द, मया श्रुतम्; यत् कर्तव्यम्, तत् त्वया स्वयम् विचिन्त्यताम्।” एवं श्रुत्वा, श्रीपराशरः उवाच, देवकीपुत्रः स भगवान् स्मितपूर्वकं इन्द्रस्य हस्तं गृहीत्वा उत्तमासनात् उत्तिष्ठत्। कृतं चिन्तयन्, सः गरुडमारुह्य, सत्यभामां च समारोप्य, प्राग्ज्योतिषपुरं जगाम। इन्द्रः अपि ऐरावतं समारुह्य स्वर्गं जगाम; ततः कृष्णः द्वारकावासिभिः निरीयमानः प्रस्थितः। द्विजोत्तम, प्राग्ज्योतिषपुरस्य चतुर्दिशं शतयोजनपर्यन्तं, मुरस्य पाशैः तीक्ष्णशस्त्रपर्यन्तैः वेष्टितम् आसीत्। हरिः तान् पाशान् सुदर्शनचक्रेण छित्त्वा, मुरं समुत्थितं दृष्ट्वा, केशवः तं निपातितवान्। ततः हरिः मुरस्य सप्तसहस्रपुत्रान्, चक्रस्य ज्वालया पतङ्गवत् दग्धवान्। असुरं हयग्रीवं, पंचजनं च हत्वा, प्राज्ञः सः प्राग्ज्योतिषपुरं समुपेत्य। तत्र नारकः महतीं सेनां संचालयन्, गोविन्देन सह युद्धं कृतवान्; कृष्णः सहस्रशः दैत्यान् निपातितवान्। बलवान् भौमः नारकः शस्त्रवर्षं स्रष्टुम् आरब्धवान्, तदा चक्रपाणिः स्वचक्रं क्षिप्त्वा दैत्यव्यूहं द्विधा कृतवान्। नरके हते, पृथिवी अदितेः कुण्डले गृहीत्वा, जगन्नाथं समीपं गत्वा, इदं वचनम् उवाच— “यदा त्वया वराहरूपेण अहं उद्धृता, तदा तव संस्पर्शात् अयं पुत्रः मयि जातः। अयं त्वया मम दत्तः, त्वया एव पतितः; एतानि कुण्डले गृहाण, तस्य वंशं च रक्ष। मम भारविनाशाय, भगवन्, त्वं स्वांशेन जगति अवतीर्णः, सुमुख! त्वं स्रष्टा, संहर्ता, लयकर्ता, आदिः, अन्तः; त्वं एव विश्वं, अच्युत! तव स्तुत्याः का आवश्यकता? व्याप्तव्यापकरूपेण, कर्तृत्वेन कृत्येन च, भगवन्, त्वं सर्वभूतात्मा; तव स्तुत्याः का आवश्यकता? त्वं परात्मा, सर्वभूतात्मा, आत्मा च अक्षरः; कथं वा, भगवन्, तव स्तुत्याः का आवश्यकता? दयानिधे, यत् यत् नारकेण कृतं, तत् त्वया क्षम्यताम्; स्वपुत्रः हि त्वया हतः।” श्रीपराशरः उवाच—एवं उक्त्वा, भगवान् प्रजापतिः “एवं भवतु” इति उक्त्वा, नारकस्य निकेतात् मणीन् आदाय, द्विजश्रेष्ठ! तत्र कन्यापुरे सः महाबलः षोडशसहस्राधिकाः कन्याः अपश्यत्, महर्षे। चतुर्दन्तिनः श्रेष्ठगजान् षट्सहस्रं, तथा कंबोजानां द्वाविंशतिसहस्राणि अश्वान् अपि तत्र दृष्टवान्।