महात्मनः प्रद्युम्नस्य विवाहसमाप्तौ, कलिङ्गाधिपतिप्रमुखाः नृपाः रुक्मिणं समुपगम्य एवमूचुः— “हलायुधः अक्षविद्यायां निपुणः नास्ति, तत्र च तस्य महती आसक्तिरेव; किमर्थं वयं नैनं महति द्यूते पराजयाम?” तदाकर्ण्य, बलसम्पन्नः रुक्मिः तद्वचनं नृपान् प्रति अनुमन्य, रामसमेतः सभायां द्यूतविन्यासं चकार। तत्र प्रथमक्रीडायां बलो रुक्मिणा सह सहस्रं सुवर्णमुद्राणां पराजितः, द्वितीयक्रीडायां पुनः रुक्मिः सहस्रं सुवर्णमुद्राणां विजयी अभवत्। तृतीयक्रीडायां दशसहस्रं सुवर्णमुद्राणां स्थापयित्वा, बलभद्रः तान् विजित्य, रुक्मिणः अक्षविद्यायां प्रावीण्यं अपि निष्फलं कृतवान्। ततः, विप्र, मूढः कलिङ्गराजः स्फुटितदन्तं हास्यं कृत्वा उन्मत्तवत् अट्टहासं चकार; रुक्मिः च गर्वमदेन प्रमत्तः वचनमुवाच— “एष बलदेवः, द्यूते कौशलसम्पन्नः अपि, मया पराजितः; द्यूतेन गर्वितः, आत्मानं विजितारममन्यत।” एवं कलिङ्गराजं प्रसारितमुखं, दन्तदर्शनं च दृष्ट्वा, रुक्मिणः कटुवचनानि च श्रुत्वा, हलायुधस्य कोपः सञ्जातः। रुक्मिः अक्षान् गृहित्वा, तान् भूमौ निपातितवान्। तदा बलदेवः तम् अपि पराजित्य, उच्चैः घोषयामास— “मया विजयं प्राप्तम्!” रुक्मिः अपि प्रत्युवाच— “नाहं पराजितः, मया विजयः प्राप्तः!” इति बलस्य वचने विरोधं चकार। रुक्मिः पुनः— “युष्माभिः एष स्पर्धा निश्चितं, सत्यं च, किन्तु मया तत्र न अनुमतिः दत्ता; यदि एवं विजयो लभ्यते, कथं मम विजयः नास्ति?” इति उक्तवान्। तदा गगने महती वाणी निर्गता, या बलभद्रस्य कोपं वर्धयामास— “धर्मेण बलस्य विजयः जातः; रुक्मिणः वचनं मिथ्यैव। किञ्च, विना वचनैः अपि, कर्म सिद्ध्यति।” एवं श्रुत्वा, बलः क्रोधात् रक्तलोचनः, महाबलः सन्, अक्षपट्टिकया एव रुक्मिणं प्रहारं कृत्वा पातितवान्। भयभीतः कलिङ्गराजं बलः गृहीत्वा, तस्य हास्यदन्तान् कोपेन निष्पीड्य चूर्णितवान्। ततः, बलः महतीं सुवर्णस्तम्भं आदाय, तस्य पार्श्वस्थान् अन्यान् नृपान् प्रहारैः भूमौ निपातितवान्। ततः, द्विजश्रेष्ठ, बलस्य रोषेण संत्रस्तः स्सर्वः राजसभा आर्तस्वरेण आकुला पलायिता। रुक्मिणः बलहस्तेन निहतो इति श्रुत्वा, माधुसूदनः, रुक्मिण्या च बलेन च भीतः, मौनं समास्थाय स्थितवान्, मैत्रेय। एवं कृष्णे द्वारावत्यां स्थिते, त्रैलोक्येश्वरः इन्द्रः, मदोन्मत्ते ऐरावतगजे समारुह्य, आगतः। स द्वारकां प्रविश्य, हरिं सम्प्राप्य, दैत्यनारककृतानि दुष्कृत्यानि न्यवेदयत्। “त्वं मनुष्येषु वसन्नपि, माधुसूदन, सुराणां दुःखानि शमयित्वा, शान्तिं च प्रापितवान्। त्वया, तपस्विविघातकः धेनुकः, केशी च निहतौ; ये चान्ये तादृशाः, ते त्वया हताः। कंसः, कुवलयापीडः, शिशुघ्नि पूतना— एते च ये च लोकरक्षां विघ्नयन्ति, ते त्वया विनाशिताः। त्वं, यस्य बलं जगद्रक्षासम्भवम्, यदा यज्ञकर्तृभिः सुरेभ्यः हविर्दत्तं, तदा देवाः तृप्तिम् आप्नुवन्ति। तस्माद्, जनार्दन, अहं किञ्चित् कार्यार्थं आगतः; तदवधार्य, त्वया उपायः चिन्तनीयः। एष भूमिजो नारकः, प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः, सर्वभूतानां क्लेशं करोति, रिपुसूदन। स दैत्यः, स्वगृहगतेषु, देवकन्याः, सिद्धाः, असुराः, नृपकन्याश्च अपहरन् बद्धवान्। स वरुणस्य वारिवर्षकं छत्रं, मन्दरमणिं, अदितेः कुण्डलं च हृतवान्। असुरः, ऐरावतगजम् इच्छन्, मम मातुः दित्याः दिव्यं कालियकं च हृतवान्। एतद् दुष्कृतं, गोविन्द, मया श्रुतम्; यदत्र कर्तव्यं, तद् त्वया स्वयमेव विचार्यम्।” एवं श्रुत्वा, श्रीपाराशर उवाच— देवकीसुतः भगवान् स्मितपूर्वकं, इन्द्रस्य हस्तं गृहीत्वा, उत्तमासनात् उत्थाय स्थितवान्। तद्वृत्तान्तं चिन्तयन्, स गरुडं विमानगतं आरोह्य, सत्यम्भामां तत्रोपवेश्य, प्राग्ज्योतिषपुरं प्रति प्रस्थितवान्। ऐरावतगजं समारुह्य, इन्द्रोऽपि स्वर्गं गतवान्; ततः कृष्णः, द्वारकावासिभिः निरीयमानः, प्रस्थितवान्। द्विजश्रेष्ठ, प्राग्ज्योतिषपुरस्य चतुर्दिक् शतयोजनपर्यन्तं, मुरस्य पाशैः तीक्ष्णधारायुक्तैः वेष्टितं पुरं आसीत्। हरिः तान् पाशान् सुदर्शनचक्रेण छित्त्वा, मुरः उत्पत्य, केशवेन निहतः। ततः हरिः, मुरस्य सप्तसहस्र पुत्रान्, चक्रधारेण दग्ध्वा, पतङ्गानिव नाशितवान्। असुरं हयग्रीवं, पञ्चजनं च हत्वा, प्राज्ञः कृष्णः प्राग्ज्योतिषपुरं प्राप्तवान्। तत्र, नारकः महत्या सेनया युध्यन्, गोविन्देन सह संग्रामे स्थितः; कृष्णः सहस्रशो दैत्यान् निहन्ति स्म। बलवान् भौमनारकः अस्त्रवर्षं स्रष्टुम् आरब्धवान्; तदा चक्रपाणिः सुदर्शनं क्षिप्त्वा, दैत्यव्यूहम् द्विधा कृतवान्। नारके निहते, पृथिवी अदितेः कुण्डलं गृहीत्वा, जगन्नाथं उपगम्य, इदं वचनमुवाच।