द्वारकायाः जनाः सर्वे विस्मयेन अभिभूताः अभवन्, यदा रुक्मिणी स्वस्य दीर्घकालपरित्यक्तं पुत्रं पुनः मिलितवती। तत्र चारुदेष्णः, सुदेष्णः, चारुदेवः महाबलः, सुषेणः, चारुगुप्तः, अन्यः भद्रचारुः च उपस्थिताः। रुक्मिण्याः पुत्राः चारुविन्दः, सुचारुः, चारुः, महाबलः चारुवर्यः च अभवन्; कन्या च कारुमती नाम्ना जाता। कृष्णस्य अन्याः पत्न्यः अपि प्रसिद्धाः आसन्—कालिन्दी, मित्रविन्दा, नाग्नजितः कन्या सत्याः, अन्याः च। तत्र देवी जाम्बवती, रूपवती रोहिणी, मद्रराजकन्या, सुशीला, शिलाभन्दना च आसन्। सत्यभामा सत्रजितः कन्या, सुन्दरस्मिता लक्ष्मणा, च षोडशसहस्राणि अन्याः पत्न्यः चक्रपाणेः अभवन्। प्रद्युम्नः महाबलः स्वयम्वरस्थां रुक्मेः कन्यां शुभां पत्नीं अकरोत्; तया हरेः पुत्रः जातः। तस्याः अनिरुद्धः नाम पुत्रः अभवन्, यो महाबलः, शत्रुहरः, वीर्यसागरः च। तस्मै केशवः रुक्मेः पौत्रीं वरयितुं प्रयत्नं अकरोत्; रुक्मिः सौरीण सह स्पर्धां कृतवान्, किन्तु स्वकन्यायाः पुत्राय तां दत्तवान्। तस्य विवाहे रामः अन्ये यादवाः, हरेः सह, रुक्मेः नगरं भोजकटं अगच्छन्, द्विज। विवाहसमाप्तौ कलिंगाधिपः अन्यैः नृपैः सह रुक्मिं सम्बोधितवान्—“हलायुधः अक्षेषु अकुशलः, तत्र तस्य दुर्बलता अस्ति; अतः अस्माकं अक्षक्रीडायां तं विजेतुं न शक्यते किम्?” रुक्मिः बलसम्पन्नः तद्वचनं राजा: स्वीकार्य, रामसहितः सभायां अक्षक्रीडां स्थापयामास। प्रथमपणेन बलेन रुक्मिः सह सहस्रं सुवर्णमुद्राणां हृतवान्; द्वितीयपणेन पुनः सहस्रं जितवान्। ततः दशसहस्रं सुवर्णं स्थाप्य, बलभद्रः तानि जितवान्, यद्यपि रुक्मिः अक्षविदां अग्रणी अभवत्। ततः, द्विज, मूढः कलिंगराजः उन्मत्तः हास्यं कृत्वा, दन्तान् दर्शयन्, रुक्मिः मदमत्तः गर्वेण वदति—“अयं बलदेवः, यद्यपि अक्षेषु कुशलः, मया पराजितः; अक्षेषु व्यर्थगर्वेण अन्धः, आत्मानं विजेता इति मन्यते।” कलिंगराजस्य मुखं प्रसारितम्, दन्तान् प्रदर्शयन् दृष्ट्वा, रुक्मेः कटु वचनानि श्रुत्वा, हलायुधः कोपितः अभवत्। रुक्मिः अक्षाणि गृहित्वा, तदर्थं भूमौ निक्षिप्तवान्। बलदेवः तं पराजित्य, उच्चैः घोषयामास—“मया विजयः प्राप्तः!” रुक्मिः अपि घोषयामास—“न, मया विजयः प्राप्तः!” एवं बलेन विरोधं अकरोत्। “एषा स्पर्धा त्वया उद्घोषिता, सत्यम्; अहं तत्र न अन्वयम्; यदि त्वया विजयः प्राप्तः, कथं मया न प्राप्तः?” ततः आकाशे गंभीरः शब्दः श्रुतः, यस्य प्रभावेन बलदेवस्य कोपः वर्धितः। “बलेन धर्मतः विजयः प्राप्तः; रुक्मेः वचनानि असत्यानि। न किमपि उक्त्वा अपि, कर्म सिद्ध्यति।” ततः बलः, क्रोधेन रक्तनेत्रः, उत्थाय, अतिबलः, अक्षपट्टिकया रुक्मिं निपातितवान्। भयाकुलं कलिंगराजं बलः क्रोधात् गृहित्वा, तस्य हास्यदन्तान् भग्नवान्। बलः क्रोधे महत् सुवर्णस्तम्भं गृहित्वा, अन्यान् तत्र स्थितान् नृपान् अपि ताडितवान्। ततः, द्विज, सर्वे राजसभायाः सदस्याः बलस्य रोषेण भीता: आर्तस्वरेण पलायनं कृतवन्तः। रुक्मिः बलदेवेन हतः इति श्रुत्वा, मधुसूदनः, रुक्मिण्याः च बलस्य च भयात्, मौनं धृतवान्, मैत्रेय। कृष्णः द्वारावत्यां स्थितः, तदा इन्द्रः त्रैलोक्यनाथः, मदान्वितेन ऐरावतः आरूढः, आगतः। द्वारकां प्रविश्य, हरिं मिलित्वा, असुरः नारकस्य दुष्कृत्यं कथितवान्। “त्वं मनुष्येषु वसन्, मधुसूदन, देवदुःखानि शमयित्वा, शान्तिं आनयितवान्। धेनुकः तपस्विनां हिंसा इच्छन्, केशी च, तव द्वारा हतः। कंसः, कुवलयापीडः, शिशुहन्त्री पूतना—एते च अन्ये लोकविघ्नकर्तारः त्वया विनष्टाः। यदा तव शक्तिः विश्वरक्षणस्य आधारः अस्ति, तदा देवाः यज्ञांशं प्राप्य तुष्टाः भवन्ति। अतः, जनार्दन, अहं किञ्चित् कार्यं कारणं समुपस्थितवान्; तत् श्रुत्वा, तद्विधानाय प्रयत्नं कुरु। एषः भूमिजः नारकः, प्राग्ज्योतिषपुराधिपः, सर्वेषां प्राणिनां हिंसां करोति, शत्रुनिग्रहण। जनार्दन, असौ दैवीः कन्याः, सिद्धाः, असुराः, राजानः च अपहर्य, स्वगृहं समारोपितवान्। वरुणस्य जलवर्षकं छत्रं, मंदाररत्नशिखरं, अदितेः कुंडलं च चोरितवान्। दैत्यः ऐरावतगजं इच्छन्, दिव्यं अमृतधारं मातुः दित्याः कृष्णवमं अपि अपहृतवान्। एषः पापकृत्यं, गोविन्द, मया श्रुतम्; यत् कर्तव्यं, तद् त्वया स्वयमेव चिन्त्यम्।