पिता, माता, भ्राता, पतिः, अन्ये च बान्धवाः—किम् एते? तं कृतघ्नध्वजम् उद्दिश्य वयं सर्वे परित्यक्ताः। तथापि, किम् कृष्णः किञ्चिद् वदति वा, इह आगन्तुम् इच्छति वा? त्वं वद, राम, न च मिथ्या भाषस्व। स दमोदरो गोविन्दः, यस्य चेतः नगरेषु स्त्रीषु लीनम्, अस्मासु स्नेहम् नष्टवान्, दूरगः च दृश्यते। तदा गोप्यः, हरेण हृतहृदयाः, 'कृष्ण' इति, 'दामोदर' इति च, भावपूर्णया वाचा तम् आह्वयन्। रामस्य मधुरस्नेहपूर्णानि, अहंकाररहितानि सन्देशानि श्रुत्वा गोप्यः सान्त्वनम् अपूज्यन्, यतः कृष्णस्य वचनानि परममोहनीयानि। रामः पूर्ववत् गोपालकैः सह क्रीडारम्भम्, हसितं च कुर्वन्, व्रजे सुखम् अन्वभवत्। ततः महानात्मा, मानुषरूपधारी, गोपालकैः सह वनम् विचरन्, शेषः अपि, भूमिधरः, तद्वत् विचरन्। तस्य भूमिचरस्य रमणाय, वरुणः वरुण्यै वदति—"त्वं, मद्यकामे, शुभे वरुणि, अनन्तस्य रमणाय गच्छ, तं हर्षय।" वरुणेन एवम् उक्ता वरुणि वृन्दावनवनस्य कदम्बवृक्षस्य विवरे प्रकटिता अभवत्। तदा बलरामः विचरन्, सुराम् उत्तमगन्धम् अगृह्णात्, पुरातनकामनां स उत्सुकः प्राप्तवान्। सहसा हलधरः कदम्बवृक्षात् सुराम् प्रवहन्तीं दृष्टवान्, मैत्रेय, तेन परमसन्तोषः अनुभूतः। स गोपालकैः गोपिकाभिः च सह सुराम् पिबन्, हर्षपूर्णः, गायकैः वादकैः च रम्यगीतानि श्रुण्वन्, आनन्दम् अन्वभवत्। ततः परितः उष्णता, जलबिन्दवः मुक्ताफलसदृशाः, तेन दृष्ट्वा, "आगच्छ, यमुने! स्नातुम् इच्छामि," इति व्यग्रचित्तः बलरामः उक्तवान्। नदी, तस्य मद्ययुक्तं आज्ञां अवज्ञाय, न आगच्छत्; तदा क्रुद्धः हलधरः हलम् आदाय ताम् आकर्षत्। मद्यपानवस्थायाम् ताम् गृहीत्वा, "दुष्टे! न आगच्छसि! यथेष्टं गच्छ," इति उक्तवान्। तेन आकृष्टा नदी, गार्ग, तं व्रजं विहाय, यत्र बलरामः तत्र प्रवहन्ती, तं देशं प्लावयन्ती अभवत्। यमुनाया रूपं धृत्वा, भीतविस्तृतलोचना, "कृपया, गदाधर, मां विमोचय," इति रामम् आह। स उक्तवान्—"यदि मम वीर्यं बलं च अवज्ञायसि, तर्हि हलधारेण तव शरीरम् सहस्रधा करिष्यामि।" तेन उक्ता नदी, भीता, प्रार्थनां कृत्वा, भूमिः प्लाविता, बलरामः यमुनाम् विमोचयत्। ततः महात्मनः तेजः पुनः प्राप्तम्; स शोभनं पद्मम् भूषणरूपेण, एकम् कुण्डलम् च धारयामास। लक्ष्मी वरुणप्रेषितम् अव्ययपद्ममालाम्, समुद्रसदृशनीलवस्त्राणि च तस्मै ददौ। पद्माभरणेन कुण्डलेन च शोभितः, नीलवस्त्रधारी, बलरामः तेजसा दीप्तिमान् अभवत्। एवं भूषितः रामः तत्र व्रजे रममाणः, मासम् उपयाप्य, पुनः द्वारकानगरम् अगच्छत्। बलः राजा रैवतस्य कन्या रेवतीं विवाह्य, तया निषथः उल्मुकः च जातौ। विदर्भदेशे कुण्डिनपुरे भीष्मकः राजा अभवत्; तस्य पुत्रः रुक्मी, कन्या च रुक्मिणी नाम्ना, यशस्विनी। रुक्मिणी कृष्णम् इच्छति, कृष्णः अपि ताम् इच्छति; किन्तु रुक्मी द्वेषात् ताम् न ददौ, यद्यपि सापेक्षिता। भीष्मकः रुक्मीणि च, जरासन्धस्य आज्ञया, शिशुपालाय रुक्मिणीं ददतु। ततः विवाहाय, जरासन्धप्रधानाः सर्वे नृपाः, शिशुपालस्य तुष्ट्यर्थम्, भीष्मकस्य पुरम् आगच्छन्। कृष्णः बलरामेन यदुभिः च सह विवाहदर्शनाय कुण्डिनम् आगच्छत्। तत्र शुभविवाहे, हरिः कन्यां अपहृत्य, विरोधभारम् रामादिषु बान्धवेषु स्थापयामास। तदा पौण्ड्रकः, दन्तवक्रः, विदूरथः, शिशुपालः, जरासन्धः, शाल्वः, अन्ये च नृपाः समागताः। क्रुद्धाः ते हरेः वधाय उत्तमं युद्धम् आरब्धवन्तः; किन्तु पराजिताः, रामेन यदुभिः च सह समागताः। रुक्मी प्रतिज्ञां कृतवान्—"युद्धे केशवम् हत्वा एव कुण्डिनम् प्रवेश्यामि," इति, कृष्णवधाय समुत्पतन्। बलस्य सैन्यं गजाश्वपदातिरथैः पूर्णम् हत्वा, रुक्मी कृष्णेन सहजं पराजितः भूमौ पतितः। कृष्णः रुक्मीणम् हन्तुम् उद्यतः, युद्धे गर्वितम्, रुक्मिण्या ब्राह्मण, प्रार्थितः, हरिः तं जीवितम् ददौ। "मम एकः एव भ्राता; त्वं तं न हन्याः। देवेश, क्रोधम् निगृह्य, भ्रातुः जीवितम् दीयताम्।" कृष्णेन एवम् उक्तः, शुद्धकर्मणा, रुक्मी त्यक्तः, भोजकटे नगरे वासम् अकरोत्। रुक्मीणम् पराजित्य, मधुसूदनः रुक्मिणीं राक्षसविवाहेन स्वीकृत्य, विवाहम् अकरोत्। तया प्रद्युम्नः, कामदेवांशः, वीर्यवान्, जातः; स शम्बरः अपहरितः, तं पश्चात् हत्वा पुनः प्राप्तः।