एवं लोकेश्वरस्य लीलया, मानुषधर्मानुशीलनस्यापि, स भगवान् स्वशत्रुषु नानाविधानि शस्त्राणि विमुञ्चति। स च केवलमनसा जगत्सृष्टिसंहारकर्ता, तस्य शत्रुविनाशे किम् एवं कष्टेन प्रयत्नेन? तथापि, स पुरुषधर्मं पालयन् बलिनां सह संधिं कुर्वन् दुर्बलान् समरं योजयति। स च सामदानभेददण्डान् प्रयुङ्क्ते, क्वचित्प्रत्युपस्थापनमपि करोति। एवं देहिनां वृत्तिं अनुसृत्य, जगन्नाथस्य लीला स्वेच्छया प्रवर्तते। एतस्मिन्नन्तरे, श्रीपराशर उवाच—एवं तदा मुचुकुन्देन प्राज्ञेन स्तुतः स भगवान् हरिः, सनातनः सर्वभूताधिपतिः, वाक्यमुवाच। श्रीभगवानुवाच—गच्छ राजन्, यथाकामं दिव्यान् लोकान्, मम प्रसादेन वर्धितसर्वाधिकारः सन्, निर्बाधेन स्वर्गसुखान् भोक्तासि। ततः परमभोगान् अनुभूय, मम प्रसादेन पूर्वजन्मस्मृतियुतः, कुलीनकुले जन्म लभसे, ततो मुक्तिमवाप्स्यसि। इति उक्त्वा, स राजा अव्ययाय जगन्नाथाय प्रणम्य, गुहामुखात् निर्गत्य, न्यूनभक्ष्यभुजः नरान् ददर्श। स तु कलियुगागमनं विज्ञाय, तपश्चर्यां कर्तुमुद्यतः, गन्धमादनं जगाम, यत्र नरनारायणौ वसतः। एतस्मिन्नन्तरे, श्रीकृष्णः शत्रुबलं युक्त्या विनिर्दल्य, मथुरां प्रविश्य, गजाश्वरथसमृद्धिं जग्राह। तान् समानीय, उग्रसेनाय ददौ, द्वारकायां न्यवेशयत्; ततः यदुवंशिनः पराभवभीतिं न पुनः प्राप्नुवन्। बलदेवः, हे मैत्रेय, सर्वविग्रहान् उपशम्य, स्वजनदर्शनलालसः, नन्दगोकुलं प्रति जगाम। तत्र गोपालकाः गोप्यश्च, पूर्ववत् सस्नेहमभिवाद्य, मान्यतया पूजयामासुः। स कांश्चित् परिष्वज्य, कांश्चित् परिष्वज्यमानः, कांश्चित् गोपालकैः सह हास्यं चकार, गोपीभिश्च तथैव। तत्र गोपाः बालदेवं प्रति प्रेम्णा बहुविधं वाक्यं ऊचुः; गोप्यः अपि काचित् स्नेहकोपात्, काचित् ईर्ष्यया, वाक्यमब्रुवन्। काचिद् गोपी पप्रच्छ—"कथं स नगरस्त्रीप्रियः कृष्णः सुखेन वसति? किमस्य चपलचित्तस्य कुशलम्?" "किं स अस्माकं कृत्येषु परिहासं कृत्वा, नगरीषु स्त्रीषु अधिकं सौभाग्यमानं च ददाति, यद्यपि ताभिः सख्यं क्षणमात्रमस्ति?" "किं कृष्णः अस्माकं गीतनर्तनं स्मरति? कदापि एकवारमपि, जननीं द्रष्टुं आगमिष्यति वा?" "किं तु, किमेतद् विषयमुपलप्स्यामः? अन्यं विषयं कथयामः। यथा वयं तेन विना, तथा स अपि अस्मान् विना।" "पिता, माता, भ्राता, पतिः, अन्ये बान्धवाः—किम्? सर्वे परित्यक्ता अस्माभिः तस्य कृते, स तु कृतघ्नध्वजः।" "किं तु, कृष्णः किञ्चिद् वदति वा, अत्र आगन्तुमिच्छति वा? त्वं वद, राम, न मिथ्यां वद।" "स दामोदरः, गोविन्दः, यस्य मनः नगरीषु स्त्रीषु प्रविष्टम्, अस्मासु अनुरागं नास्ति, स च सुलभः न दृश्यते।" एवं हृदयहरिणा हरिणा, गोप्यः "कृष्ण" इति, पुनः "दामोदर" इति च स्नेहेनाहूयन्। रामस्य सन्देशैः, मधुरैः स्निग्धैः अहङ्काररहितैः, गोप्यः सान्त्विताः, कृष्णवचनानि हि परममनोहराणि। रामः, यथापूर्वं, गोपालकैः सह रम्यालापैः सन्तुष्टः, व्रजभूमौ तैः सह क्रीडामन्वभवत्। एवं महानात्मा, मानुषवेषधारी, गोपालकैः सह वने विचरन्, शेषः पृथिवीभृत् अपि तथा आसीत्। तदा तस्य महाबलिनः भूमौ विचरणस्य रमणाय, वरुणः वरुणीं प्राह—"हे सुरे, या सदा मद्ये रमसे, वरुणि, अनन्तस्य रमणाय गच्छ, तं सुखय।" इति वरुणेन उक्ता, सा वरुणी वृन्दावनवनमध्ये जातस्य कदम्बवृक्षस्य विवरे प्रादुर्भावमकरोत्। बलरामः विचरन्, उत्तममदिरागन्धं जग्राह, तं चिरकालवाञ्छितं मद्यं लब्ध्वा, हर्षेण तुष्टिमवाप। तदा सहसा हलिनां श्रेष्ठः कदम्बवृक्षात् प्रवाहितं सुराम् अपश्यत्; तेन महर्षे, परमं सन्तोषमविन्दत्। तां सुराम्, गोपालकैः गोपीभिश्च सह पीत्वा, प्रमुदितः, गायनवादनविशारदैः मधुरगीतैः आनन्दितः। तत्र, उष्णे सलिलकणैः मुक्ताफलसदृशैः परिवृतः, स उवाच—"आगच्छ, यमुने! स्नातुमिच्छामि," मदोन्मत्तचित्तः। सा नदी तु तस्य मदोन्मत्ताज्ञां न अवैक्षत्; ततः कोपेन हलिनां श्रेष्ठः हलम् आदाय यमुनां ग्रहीत्वा, मदोन्मत्तः तां तटं प्रति चक्रे—"दुष्टे! त्वं न आगच्छसि! यथेष्टं गच्छ।" तदनन्तरं, सः तां सहसा आकृष्य, हे गर्ग, सा नदी स्वसर्पिलीनमार्गं परित्यज्य, यत्र बलरामः, तत्रैव प्रवाहितवती, तं देशं आप्लावयन्ती। तदा सा नदी, देहमादाय, भीताननेत्रा, रामं प्रार्थयामास—"क्षन्तुमर्हसि, गदाधर, मां मुञ्च।" बलरामः उवाच—"यदि त्वं मम वीर्यं बलं च न मन्यसे, तर्हि हलदण्डेन त्वां सहस्रधा विधास्यामि।" एवं उक्त्वा, तया भीतया नदीया प्रार्थिता, बलेन आप्लाविते स्थले, बलरामः यमुनां विमुमोच। एवं श्रीभगवतः लीला, धर्मपालनं च, भक्तानां सान्त्वनं च, गोप्यः गोपालाश्च तुष्टाः, बलरामः स्वक्रीडासु रममाणः, यमुनां च निगृह्य विमुक्तवान्।