सर्वभूतानां प्रभविष्णुर्भवान्, अनाद्यन्तोऽपि, कस्य वदनं त्वदीयं मानुषपुत्रमिति सम्बोधयेत्, हे भगवन्? यत्र जगत्सर्वमुत्पन्नं, तस्माद्भवतोऽन्यद्विवेकतो न किञ्चिदस्ति, केवलं तव मायया वयं जनकजननीत्वमुपगम्यमः। यस्मिन्स्थितमिदं चराचरं विश्वं, स एव योन्यां स्थितो मानवत्वेन कथं जनन्याः सम्भवति? अतः, भगवन्, विश्वपालक, त्वं खलु स्वांशेन न मम पुत्रो हि; त्वत्तो हि ब्रह्मादिभ्यः स्थावरान्तं जगत्सर्वमुत्पद्यते—किं वयं मोह्यसे, पुरुषोत्तम? मम दृष्टिर्मायया तव मोहिताभूत्, तेन त्वां पुत्रममेति मन्यमानः कंसभयात्संविग्नः स्म। अद्य तु तन्मोहभयविनिवृत्तं, त्वं कुलैर्गोकुलं नीतः, वर्धितश्च; ममत्वबुद्धिरपि नास्ति, भगवन्। रुद्रमरुत्वश्विन इन्द्रसाध्यादीनां कृत्यं तव एव दृष्ट्या सिद्ध्यति; त्वं खलु विश्वनाथो विष्णुर्दत्तार्थाय समुपागतः; त्वयि ज्ञातेषु मोहः प्रत्यागतः। एवं देवकीवासुदेवौ भगवत्कृत्यदर्शनात् तत्त्वविज्ञानमवाप्य, पुनर्मायया हरिणा मोहिता, यदुकुलस्य मोहोपाय वैष्णवीं मायां प्रसारितवान् हरिः। तदा स भगवानुवाच—"मातः! पितः! चिरकालाभिलषितः अहं, कंसभयात्संविग्नः, अद्य त्वां च सङ्कर्षणं च दृष्टवान्।" ये मातरं पितरं च न पालयन्ति, तेषां कालो निष्फलः, पापेषु जातानामिव। ये तु गुरुदेवाद्विजातिपितॄन् पूजयन्ति, तेषां जन्म साक्षात्सार्थकं भवति। अतः पितः, यानि यानि अपराधान्यस्माभिः कृतानि, तानि सर्वाणि क्षन्तव्यानीति; कंसबलभीषणेन वयं शक्तिहीनाः स्म। एवं भाषमाणः स भगवान् तयोः पादौ वन्द्य, यदुवृद्धान् यथाक्रमं पूजयामास; नगरवासिभिश्च सम्मानितः। तदा कंसस्य भार्याः पतितं पतिं भूमौ परिवृत्य रुरुदुः, मातरश्च शोकविह्वलाः विललापुः। हरिः स्वयमश्रुनयनोऽपि ताः सान्त्वयामास, स्वजनवियोगदुःखार्ताः सन्तीः। अनन्तरं मधुसूदनः उग्रसेनं बन्धनात् विमोच्य, तस्यैव राज्ये स्थापयामास। कृष्णेन यदुषु अभिषिक्तः उग्रसेनः स्वपुत्रस्य च तत्र हतानां च अन्त्यकर्माणि चकार। कृतयुगे विधिवत्कृत्ये समाप्ते, हरिः सिंहासने स्थित्वा उवाच—"आज्ञापय, भगवन्, यत्कर्तव्यं, न विलम्बः।" ययातिशापेनायं वंशः राज्ययोग्योऽपि तद्विहीनः; अहं सेवकवत् स्थितः, देवाः किं आज्ञापयन्तु, किमत्र विलम्बः? एवं उक्त्वा, स वायुम् स्मृत्वा, तं तत्क्षणमेव आगतम्, केशवः उवाच—"एहि वायो, इन्द्राय वद—'अलमात्मगर्वेण, वासव! सुदर्मां सभां उग्रसेनाय दत्तव्या।'" "कृष्ण उवाच—'एषा सुदर्मा नाम सभा, नृपतिसदृशी, यदवः तत्रासीत्।'" वायुः तदनुज्ञाप्य, शचेः पतये सर्वं निवेद्य, पुरन्दरः तां सभां वायवे दत्तवान्। वायुनानीता सा दिव्या सभा, रत्नमय्या, गोविन्दबाहुपरिपालिते, यदुष्रेष्ठैः उपभुज्यते। द्वावपि यदूत्तमौ सर्वविद्याविदग्धौ, शिष्याचार्यपरम्परां सर्वेभ्यः प्रकटयामासतुः। ततः बलरामजनार्दनौ काश्यां अवन्तिनगरे स्थितं सन्दीपनिं शस्त्रविद्योपदेशाय उपजग्मतुः। तयोः शिष्यत्वेन, गुरौ भक्त्या, सर्वजनानां समक्षं आचार्याचारः प्रदर्शितः। द्वाविंशत्यधिकषष्ट्यां दिव्याह्निषु, धनुर्वेदं सम्पूर्णं चाधीयेतां; एषा च विस्मयकारिणी बभूव। सन्दीपनिः तयोः कर्माणि मानुषातिक्रान्तानि ध्यात्वा, तौ चन्द्रसूर्याविव भूमौ समागतावित्यचिन्तयत्। आयुधसंपदं लब्ध्वा, तौ उचतु—"गुरुदक्षिणां वृणीष्व।" तदनु, तयोः अतिमानुषकृत्यं दृष्ट्वा, गुरुर्ज्ञानी सन्दीपनिः प्राभासे लवणसागरे मृतं पुत्रं प्रत्यागमनं याचितवान्। ततः, आयुधानि लब्ध्वा, तौ समुद्रं गत्वा, रत्नानि दत्त्वा, ऊचतुः—"सन्दीपनिपुत्रो मया न हतः।" सागरः प्रत्युवाच—"पाञ्चजनो नाम दानवः, शङ्खरूपधारी, तं बालकं जलानि अपहृत्य स्थितवान्।" तदनु, कृष्णः जलानि प्रविश्य, तं दुष्टपाञ्चजनं हत्वा, तस्य अस्थिभ्यः उत्तमां शङ्खं जग्राह। यस्मिन्शङ्खे नादिते, दानवानां बलं क्षीणं, देवानां तेजो वर्धितं, अधर्मो विनष्टः। हरिः पाञ्चजन्यशङ्खं पूरयित्वा, बलदेवेन सह यमपुरीं गतः; विवस्वतः पुत्रं यमं जित्वा, तं बालकं तस्य पूर्वतनदेहे दुःखं सहन्तं तस्मै पितरि पुनर्दत्तवान्। एवं, रामजनार्दनौ प्रमुदितौ पुरुषैः स्त्रीभिश्च सह पुनः मथुरां प्रतिनिवृत्तौ, यत्र उग्रसेनः राज्यं कर्ता। हे मैत्रेय, कंसः, जरासन्धतनयः, अस्तिं प्राप्तिं च पत्न्यौ कृत्वा, हरिणा तयोः पतिहन्ता जातः। ततः, बलिनां सेनया परिवृतः मगधाधिपः जरासन्धः, यदून् हन्तुं कोपेन मथुरां प्राप्तः। मगधेश्वरः मथुरां प्राप्त्वा, तत्र एकविंशतिः त्रयः चत्वारिंशत् बलिनीं सेनां समानीय, नगरीं समन्तात् परिवव्रे।