नगरे महति रंगशालायाम् अत्युत्सवसमये वाद्यघोषैः सर्वदिशः पूर्णाः आसन्। तत्र चाणूरः प्रहृष्टः क्रीडन् विचरन्, तस्य सहायकः मुष्टिकः च हस्तयोः संधानेन शब्दं कुर्वन्, जनसमूहस्य उत्साहं वर्धयामास। तस्मिन्नन्तरे, वीर्यशालिनौ बलभद्रः जनार्दनः च, गोपालवेषधरौ, बाल्यरूपौ अपि, स्मितपूर्वकम् रंगद्वारम् उपजग्मतुः। तदा मुख्यमहामात्रेण प्रेरितः कुण्डलयापीडः गजः, तौ गोपालकुमारौ हन्तुम् शीघ्रं प्रधावितवान्। तस्य आगमनेन रंगमध्ये महद् उत्पातनाद्युत्पन्नम्। तदा बलभद्रः स्वमध्यमं भ्रातरं दृष्ट्वा, "एष गजः, भाग्यवतां श्रेष्ठ, रिपुणा प्रेरितः, हन्तव्यः," इति वचनं प्राह। एवं अग्रजेन प्रोक्तः माधवः, रिपुवीरविनाशनः, सिंहनादं कृत्वा, हस्तेन गजस्य सुण्डाम् अकुण्ठयत्। ततः केशिनिप्रमथनः, बलसम्पन्नः शौरिः, ऐरावतसमेन बलिना तं गजम् आवर्तयामास। सर्वलोकनाथः कृष्णः, बालक्रीडया, गजदन्तयोः मध्ये चिरकालं क्रीडन् विचरन्। अनन्तरं, दक्षिणहस्तेन सव्यदन्तम् उद्धृत्य, महावतं प्रहारं कृत्वा, तस्य शिरः शतधा चूर्णितम्। तस्मिन्नेव क्षणे बलभद्रः अपि दक्षिणदन्तम् उद्धृत्य, कोपात् समीपस्थैः महावतैः सह तान् प्राहरत्। ततः रोहिणीसुतः, क्रुद्धः, वामपादेन गजस्य शिरसि प्रहारं कृत्वा, बलात् तं भूमौ पातयामास। एवं क्रीडया बलभद्रेण ताडितः स गजः, इन्द्रवज्रहतो गिरिरिव, भूमौ पतितः। तदनन्तरं, गजपतिं हत्वा, रक्तमदश्लेषिताङ्गौ, उत्तमदन्तयुगलधारिणौ, बलभद्रजनार्दनौ सिंहाविव मृगमध्यगौ, क्रीडाविशिष्टदर्पेण, महतीं रंगशालां प्रविशताम्। तदा रंगमण्डले महद् उच्चैः शब्दः उत्पन्नः—"अयं कृष्णः, स च बलभद्रः" इति जनाः विस्मयं वदन्तः। "स एव स बालः, येन भीषणा पूतनापि हता; येन शकटं क्षिप्तम्, यमलार्जुनौ च भग्नौ। स एव कालियदमनः, गोवर्धनगिरिधारणकर्ता सप्तरात्रम्। अरिष्टः, धेनुकः, केशिः—ते दुष्टाः तेनैव सहजेन हताः; एष अच्युतः। अयं च तस्य ज्येष्ठभ्राता, बलभद्रः, रमणीयेण वेषेण, स्त्रीणां नेत्रहृदयानन्ददायकः। स एव पौराणिकैः विज्ञैः, यदुवंशोद्धारकः इति कथ्यते। स हि विष्णोः अंशः, सर्वभूतप्रभवः, जगत्त्राणाय अवतीर्णः।" एवं नगरे जनाः रामकृष्णयोः कीर्तिं कुर्वन्तः, तस्मिन्नेव क्षणे देवक्याः स्नेहनिर्द्रवस्तनयोः स्पर्शे स्नेहस्निग्धस्तनयोः कम्पः समजायत। वसुदेवः अपि, पुत्रदर्शनानन्दलाभात्, यौवनमिव पुनराविशद्, जरा तं त्यक्तवतीव। राजमहिष्यः, स्त्रीगणः च, विस्तीर्णनेत्रैः, अपलकदृष्ट्या कृष्णं निरीक्षन्त्यः, तं वीक्ष्य तृप्तिम् न प्राप्नुवन्। "मित्राणि, पश्यत कृष्णस्य मुखम्, रक्तताम्रनयनं, गजयुद्धक्लेशात् स्वेदबिन्दुभिः शोभितम्। तस्य मुखं शरदम्बुजसदृशम्, सलिलसिक्तम्, सर्वेषाम् उपरि स्थितम्; अस्माकं जन्म सफलम् अस्तु। पश्य, शोभने, बालस्य श्रीवत्सलाञ्छितस्य महद्वपुः, शत्रुनाशिनीं वक्षःस्थलीं, भुजयुगलं च। किमर्थं बलभद्रं न पश्यसि, यः क्षीरचन्द्रनलिनदळशुक्लवर्णः, नीलाम्बरधरः आगतः? पश्य बलभद्रं मुष्टिकचाणूराभ्यां सह क्रीडन्तं, हरिं च स्मिताननं। मित्राणि, पश्यत—हरिः चाणूरं प्रति समुपैति मल्लयुद्धाय; अत्र संकोचो नास्ति—किं वृद्धाः अनुमन्यन्ते? कथं हरिः, यः नवयौवनारम्भे स्थितः, वज्रकायेन राक्षसेन सह तुलां गच्छेत्? एते च सुकुमाराङ्गौ, यौवनसंपन्नौ, चाणूरप्रमुखा मल्लाः तु अतीव भीमाः।" "नूनं मल्लन्यायविचारकैः महद् अपराधः कृतः—बालस्य स्थूलपुरुषेण सह स्पर्धा चुप्त्या दृश्यते।" इति स्त्रियः कथयन्त्यः, तदा भगवतः हर्याः पृथिवीं कम्पयतः, कटिसूत्रे बद्धे, जनसमूहमध्ये, नगरान्तः प्रविष्टः। बलभद्रः अपि भूमौ प्रहारं कृत्वा, मनोहरं छलनं कृत्वा, अध्भुतमिव, पृथिवी तेन न भग्ना। तदनन्तरं कृष्णः, अमेयवीर्यः, चाणूरैः सह युद्धम् आरब्धवान्, मुष्टिकः च मल्लविद्यायुक्तः बलभद्रेण समरं कृतवान्। हरिः चाणूरं प्रति, परस्परं प्रक्षिप्य, मुष्टिप्रहारैः, वज्रवद् आघातैः, मल्लपाशैश्च सम्यक् युद्धम् अकरोत्। तयोः महान् संग्रामः पादप्रहारैः, निष्क्रमणैः, गाढग्रहणैः च अभवत्। तयोः युध्यतोः, शस्त्रवर्जितयोः अपि, अतीव भीषणं विकटं च युद्धम्, महोत्सवसमाजस्य पुरतः, वीर्यतेजोविकासनम् अभवत्। यावद् चाणूरः हरेण सह समरे स्थितः, तावत् गोपालाः नगरवासिनः च, कृत्स्नं जनसमूहं, तयोः युद्धस्य परिणामम् अपि निरन्तरं प्रतीक्षन्तः, स्वश्वासं निगृह्य, तं संग्रामदृश्यं अपश्यन्।