कंसः तदा मल्लान् समाहूय तान् एवमुक्तवान्—"यदि यूयं तौ संग्रामे विनाशयिष्यथ, तदा अहं प्रसन्नः स्यां, यदिच्छितं वः दास्यामि; अन्यथा तौ अत्यन्तबलिनौ।" पुनः सः अवदत्—"साम, दाम, भेद, दण्डैः वा, तौ मम शत्रू, हन्तव्यो भवतः; तयोः विनाशात् ख्यातिं वा सामान्यं फलम् लप्स्यध्वम्।" एवं मल्लान् उपदिश्य कंसः हस्तिपकं आहूय उवाच—"गजः मल्लयुद्धमण्डपद्वारे स्थाप्यताम्।" "कुवलयापीडः तत्र स्थाप्यः; गोकुलबालकाः यदा युद्धार्थं द्वारम् आगच्छेयुः, तदा तैः हन्तव्यानि।" इति तम् आदेशं दत्त्वा, आसनानि सर्वाणि दृष्ट्वा, मृत्युसमीपस्थितः कंसः सूर्यस्योदयम् प्रतीक्षते स्म। ततः सर्वेषु आसनेषु नगरवासिनः समागताः; राजानः च स्वपार्षदैः सह राजासनानि उपविष्टाः। मल्लसमूहः दर्शकसमूहश्च मध्यभागे कंसस्य व्यवस्थया स्थिताः; कंसः स्वयम् उच्चस्थले स्थितः। अन्तःपुरस्त्रीणां च, नगरवेश्यासु प्रमुखासु, नगरस्त्रीणां च पृथक् पृथक् मञ्चाः अपि सुसज्जिताः। नन्दः गोपगणश्च अन्येषु मञ्चेषु स्थिताः; अक्रूरः वसुदेवश्च मञ्चस्य पार्श्वे स्थितौ। नगरस्त्रीणां मध्ये एका स्त्री, देवकीपुत्रदर्शनकाङ्क्षिणी, अन्त्यसमये अपि, "मम पुत्रं पश्येयम्" इति चिन्तयन्ती, मुखं तत्रैव स्थितवती। वाद्यनिनादे समुपजाते, चाणूरः विक्रम्य विचरन्, भीमघोषे जनसमूहे, मुस्तिकः हस्तौ संयोज्य तिष्ठति स्म। तदा तौ वीरौ—बलभद्रः जनार्दनश्च—स्मितमन्दमुखौ, गोपालवेषधारिणौ, बालकाविव, मण्डपद्वारम् आगतौ। ततः कुवलयापीडः हस्तिपकाध्यक्षेन प्रेरितः, शीघ्रम् उत्पत्य, तौ गोपालबालकौ हन्तुं समभिपतत्। तदा मण्डपमध्ये महान् शब्दः अभवत्, द्विजश्रेष्ठ; अनुजं दृष्ट्वा बलदेवः इदं वचनम् अब्रवीत्—"एष गजः, भगवन्, रिपुणा प्रेरितः, हन्तव्यः।" एवमुक्तः ज्येष्ठेन बलदेवेन, माधवः, शत्रुवीरविनाशकः, सिंहनादं निनादयामास। सः केशिनिपतिः, बाहुना गजस्य सुण्डाम् आकृष्य, ऐरावतसमानबलः, तं परिभ्रम्य चकार। सर्वलोकनाथः श्रीकृष्णः, बाल्यलीलानुगतः, गजदन्तयोः मध्ये चिरकालम् क्रीडयामास। पुनः, दक्षिणहस्तेन वामदन्तम् उद्धृत्य, महावतं तेन ताडयामास; यस्य शिरः शतधा भग्नम् अभवत्। तस्मिन्नन्तरे, बलभद्रः अपि दक्षिणदन्तम् उद्धृत्य, कोपेन समीपस्थितान् हस्तिपकान् ताडयामास। ततः, रोहिणीसुतः, वेगेन उत्पत्य, वामपादेन गजशिरः कोपात् ताडयामास। बलभद्रेण क्रीडया ताडितः सः गजः, इन्द्रवज्राहत इव पर्वतः, मृतः पतितः। एवं कुवलयापीडं हत्वा, हस्तिपकेन प्रेरितौ, रक्तमदमिश्रिताङ्गौ, उत्तमदन्तधारिणौ, तौ वीरौ— मृगमध्ये सिंहयुगलाविव, क्रीडारम्भेण विलोकयन्तौ, बलभद्रः जनार्दनश्च महतीं मल्लमण्डपां प्रविष्टौ। तदा मण्डपमध्ये महान् शब्दः उत्पन्नः; जनाः विस्मयेन ऊचुः—"एषः कृष्णः, अयं बलभद्रः।" "एष एव घोरपुत्रघ्नीं पूतनां हन्ता; यः शकटं चिक्षेप, यः द्वौ अर्जुन्यौ वृक्षौ च भ्रंशयामास।" "एष एव कालियं नागं पद्मेनारुह्य निगृह्य, सप्तरात्रं गोवर्धनं गिरिं धृतवान्।" "अरिष्टः, धेनुकः, केशिः—ते पापाः—अनेन महात्मना सुलभेन हताः; एष अच्युतः।" "अत्रैव अस्य ज्येष्ठः भ्राता, बलभद्रः, महाबाहुः, क्रीडया अग्रे गच्छति, स्त्रीणां नेत्रहृदयप्रियः।" "एष एव पौराणिकैः विज्ञातः, यः गोकुलोद्धारकः, अधःपतितं यादववंशम् उद्धास्यति।" "स एव विष्णोः अंशः, सर्वभूताधारः, भूमिभारहरणाय अवतीर्णः।" एवं नगरजनाः रामकृष्णयोः गुणान् कीर्तयन्तः, तस्मिन्नेव क्षणे, देवक्याः स्तनयुगलं, स्नेहेन सिक्तम्, हर्षेण कम्पितम्। पुत्रदर्शनसुखं प्राप्य, वसुदेवः पुनर्युवकः इव, जरया मुक्तः अभवत्। राजान्तःपुरस्त्रियः विस्तीर्णनयनाः, नगरस्त्रीसमूहः अपि, तं निरन्तरं पश्यन्त्यः, दृष्टिं नापसारयन्। मित्राणि, पश्यत—कृष्णस्य मुखं, रक्तपिङ्गलोक्षणं, गजयुद्धक्लेशात् स्वेदबिन्दुभिः भूषितम्। वयं तद्वदनं पश्यामः, शरत्पद्मसमानम्, जलसिक्तम्, सर्वेषां शिरसि स्थितम्; अस्मिन्नेव जन्मनि नयनानि सफलानि स्युः। पश्य, सखि, श्रीवत्सलाञ्छितस्य बालस्य महद्द्युतिः; शत्रुनाशिनः वक्षः, भुजयुगलं च। किमर्थं त्वं बलभद्रं न पश्यसि, यः क्षीरचन्द्रकुमुदश्वेतः, नीलाम्बरधरः, अत्र आगतः। पश्य बलभद्रं क्रीडन्तम्, सखे, मुष्टिकचाणूराभ्यां सह, हरिस्मितं चावलोकय। मित्राणि, पश्यत—हरिः चाणूरं प्रति मल्लयुद्धाय आगच्छति; अत्र न कोऽपि संकोचः; वृद्धाः अनुमतिं ददति किम्?