तौ पीतनीलाम्बरधारिणौ परममनोहरौ दृष्ट्वा स सुमनः तदानीं चिन्तयामास—"नूनमेतौ देवौ पृथिव्यां समागतौ इति।" तयोः कमलमुखयोः पुष्पार्थिनोः याचितयोः स पुष्पकारः भूमौ शिरसा स्पृशन् हस्ताभ्यां स्वं शरीरं धारयन् प्रणनाम। ताभ्यां स प्रीत्या उवाच—"मम गृहमागत्य कृपया स्वयमेव आगतौ प्रभू, अहं धन्यः, मम कल्याणं भविष्यति।" इति स पुष्पकारः हर्षपूर्णमुखः ताभ्यां सुन्दराणि पुष्पाणि यथेष्टं दत्त्वा हर्षेण समर्पयामास। पुनः पुनः तौ नरश्रेष्ठौ प्रणम्य स सुमनः सुरभिणि निर्मले च पुष्पे दत्ते। कृष्णः तेन तुष्टः सुमनसे वरान् ददौ—"यावद्भक्तिः मयि तव स्यात्, तावद्भाग्यं त्वां न कदापि त्यजेत्।" पुनः उवाच—"त्वया न बलहानिः भविष्यति, न वित्तहानिः; यावत् जीवसि, तव वंशः न नश्यति।" "महासुखानि भुक्त्वा अन्ते मम प्रसादेन मम स्मृतिं लभित्वा दिव्यं लोकं गमिष्यसि।" "धर्मे तव चित्तं सदा भवतु; तव अपत्ये दीर्घायुषः सदा स्यु:।" "तव वंशे जातानां कदापि न व्यथा न दोषः भविष्यति, यावत् सूर्यः स्थितः।" इति उक्त्वा कृष्णः बलरामेण सह तस्मात् देशात् प्रययौ, सुमनसा पूजितः, मुने श्रेष्ठ। ततः श्रीपाराशर उवाच—"राजमार्गे कृष्णः कुव्जां दृष्टवान्, या यौवनसंपन्ना तैलपात्राणि वहन्ती विराजमाना।" कृष्णः ताम् मधुरया वाचा पप्रच्छ—"कस्यायं तैलेन पात्रेण त्वया गम्यते? सत्यम् वद, कमललोचने।" सा हरौ प्रेम्णा आकृष्टा स्नेहपूर्णया वाचा प्रत्युवाच—"न जानासि वा? अहं कंसेन नियुक्ता त्रिवक्रा इति विख्याता तैलकर्मणि।" "कंसस्य अन्यद् तैलं न रोचते; स एव मम कृपया धनस्य च मुख्यदातृ।" कृष्णः उवाच—"इदं तैलं सुरभि यथार्हं च। त्वं सौम्ये, अस्माकं शरीरार्थं तैलं दत्तुं अर्हसि।" तच्छ्रुत्वा कुव्जा आदरात् उवाच—"स्वीकुरुताम्," इति, तयोः शरीरयोः यथार्हं तैलं दत्तवती। तौ नरश्रेष्ठौ भक्तिपुलकधूलिसंलिप्ताङ्गौ धनुष्मन्तौ शुभगुणमालाभिः विराजमानौ श्वेतनीलमेघौ इव बभूवतुः। अनन्तरं शौरिः औषधविद्याविशारदः कुव्जायाः चिबुकं गृहीत्वा अङ्गुल्यग्रैः समुन्नम्य स्निग्धं चालयामास। ततः केशवः पादाभ्यां तामुत्थाप्य सम्यक् अकार्षीत्; सा रमणीया स्त्रीश्रेष्ठा अभवत्। सा स्नेहभारात् प्रमदया गोविन्दस्य वस्त्रं गृहीत्वा ललितया वाचा उवाच—"मम गृहम् आगच्छ।" तया एवमुक्तः शौरिः रामस्य मुखं निरीक्ष्य हसन् कुव्जाम्, या पुनः न विकला न निन्द्या, प्रत्युवाच। हसन् हरिः उवाच—"तव गृहम् आगमिष्यामि," इति तां विसृज्य बलराममुखं विलोक्य सस्मितम् अपेत्य जगाम। भक्तिपुलकधूलिसंलिप्ताङ्गौ पीतनीलाम्बरधारिणौ तौ धनुष्मद् मण्डपं प्रति जग्मतुः, शोभायमानमालाभिः अलङ्कृतौ। तत्र रक्षकैः धनुषः विषये पृष्टौ कृष्णः शीघ्रं धनुः गृहीत्वा तन्मन्त्रयितुं प्रचक्रमे। बलवता तेन तन्मन्त्रिते धनुः भग्नम् अभवत्, महान् शब्दः उत्पन्नः, यस्य घोषेण मथुरा सम्पूर्णा अभवत्। धनुः भग्नम् इति ज्ञात्वा रक्षकैः तौ आक्रान्तौ; रक्षकगणं हत्वा तौ धनुष्मद् मण्डपात् निर्जग्मतुः। अक्रूरस्य आगमनं श्रुत्वा, धनुः भग्नम् अपि श्रुत्वा, कंसः चाणूरमुष्टिकौ आह्वयत्। कंसः उवाच—"गोपबालकौ मम पुरतः आगतौ; तौ मल्लयुद्धेन हन्तव्यो यतः मम प्राणान् बाधेते।" "यद्येतौ संग्रामे विनाशयिष्यथः, तदा अहम् तुष्टः स्याम्, यद् इच्छथः तत् दास्यामि; अन्यथा तौ अतिबलिनौ।" "यथोपायं यथाकामं वा, तौ मम शत्रू हन्तव्यो; तयोः निधनात् यशो वा सामान्यं फलम् प्राप्स्यथः।" एवं मल्लान् उपदिश्य कंसः हस्तिपालम् आह्वयत्, स तं उच्चैः आज्ञापयत्—"द्वारि मल्लयुद्धस्य हस्तिः तिष्ठतु।" "कुवलयापीडः तत्र स्थाप्यः, तत्र युद्धद्वारे आगतान् गोपबालकान् हन्तव्यम्।" इत्युक्त्वा सर्वासु पीठिकासु दृष्ट्वा, कंसः मृत्युसमीपस्थः सूर्यस्योदयम् अपेक्षत। तदा सर्वासु पीठिकासु नागरिकाः उपविष्टाः, राजानः च स्वजनैः सह राजपीठिकासु उपाविशत्। मल्लगणः दर्शकगणश्च मध्ये स्थाप्यः कंसः स्वयम् उच्चस्थले स्थितः। स्त्रीणां अन्तःपुराणां पीठिकाः अपि आयोजिताः, तद्वत् गणिकानां नगरस्त्रीणां च। नन्दः गोपाश्च अन्यासु पीठिकासु स्थिताः; अक्रूरः वसुदेवश्च पीठिकान्ते स्थितौ। तत्र नगरे स्त्रीणां मध्ये एका आसीत्, या देवक्या: पुत्रदर्शनलालसा, या अन्त्येक्षणे अपि मुखं नापास्य, चिन्तयन्ती—"मम पुत्रं द्रक्ष्यामि।