यमुनातीरस्य जलान्तर्गतम् अक्रूरः तत्र ददर्श बलभद्रं, शतसहस्रफणामालया शोभितं, यास्यस्य गात्रं मल्लिकाभासं, ताम्रपद्मविसारिण्याः नेत्राभ्यां विकसद्भ्याम् अलंकृतम्। तं वासुक्यादिभिः महागणैर् वातरूपसर्पैः परिवृतम्, गन्धर्वैः स्तुतम्, वनपुष्पमालया भूषितम् अपश्यत्। स श्यामवस्त्रधारी, शिरसि सुन्दरपद्माभरणम्, कान्तकुण्डलैः प्रकाशमानः, जलाधः स्थितः आसीत्। तस्य गोदत्ते श्यामवर्णः, ताम्रविसालनेत्रः, चतुर्भुजः, उदाराङ्गः, चक्राद्यायुधैः अलंकृतः पुरुषः आसीत्। स पीतवस्त्रधारी, नानापुष्पमालाभूषितः, नानारत्नाभरणैः शोभितः, इन्द्रधनुष्मालया मेघः इव दृश्यते। कृष्णं च अक्रूरः अपश्यत्, यस्य वक्षसि श्रीवत्सलक्षणम्, कटककिरिटैः दीप्यमानम्, निर्मलपद्माभरणेन शोभितम्। तत्र सन् सनन्दनादिभिः योगनिपुणैः, मलरहितैः, नासाग्रनिरिक्षणैः मुनिभिः चिन्तितम् अपश्यत्। अक्रूरः तदा बलरामकृष्णयोः साक्षात् दर्शनात् विस्मितः, मनसि चिन्तयामास—"रथात् इतो जलान्तर्गतं किम् इति शीघ्रं आगतः?" वाचम् उद्दिशन्, जनार्दनः तस्य वाक्यं निगृह्य, जलात् निर्गत्य पुनः रथं प्रतिगच्छत्। तत्र रथे पूर्ववत् मानवाकारौ रामकृष्णौ उपविष्टौ अपश्यत्। पुनः जलान्तर्गतः, तत्रापि तान् गन्धर्वमुनिसिद्धमहासर्पैः स्तूयमानौ अपश्यत्। तदा तयोः तत्त्वं विज्ञाय, दानपतिः अक्रूरः अच्युतं सर्वज्ञानस्वरूपं स्तोतुम् आरभत्। "नमः ते, शुद्धसत्त्वरूपाय, अचिन्त्यमहात्मने, परात्मने, व्यापकाय, नानारूपाय, एकाय अव्ययस्वरूपाय। नमः अचिन्त्याय, सत्त्वरूपाय, हविरूपाय, अनिर्वचनीयपरिमिताय, प्रकृतिपराय। त्वं भूतात्मा, इन्द्रियात्मा, प्रकृत्यात्मा च, आत्मा च परमात्मा, पञ्चधा एक एव स्थितः। कृपां कुरु, सर्वात्मन्, क्षराक्षरनियन्तर् भगवन्, ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः विचार्यसे। अनिर्वचनीयस्वरूपलक्षणनामन्, नमः ते परमेश्वर। यत्र नामजात्यादिविकल्पाः न सन्ति, तत् परं नित्यम् अचलं ब्रह्म—त्वं तद् अजः। वस्तुनोऽर्थज्ञानं केवलं विकल्पेन, तस्मात् त्वं कृष्णाच्युतानन्तविष्णुनामभिः स्तूयसे।" "सर्वं यद् अस्ति, अजः त्वम् एव! एतेन विकल्पेन इदं जगद् आरभ्य त्वम् एव विश्वम्। त्वं विश्वात्मा, विकाररहितः, त्वयि अन्यत् न अस्ति। त्वं ब्रह्मा, शिवः, अर्यमन्, स्रष्टा, धाता, देवेशः, वायुः, अग्निः, वारुणः, कुबेरः, यमः—एकः विभूतिभिः विविधार्थं जगत् रक्षसि। सूर्यरश्मिरूपेण जगत् सृजसि; त्वद्गुणैः इदं विश्वं व्याप्यते। तद् परमं रूपम् अक्षरम् सत् इति कथ्यते; ज्ञानात्मने सत्यम्-असत्यम् नमः। नमः वासुदेवाय, नमः संकर्षणाय, नमः प्रद्युम्नाय, नमः अनिरुद्धाय।" एवं जलान्तर्गतः यदुवंशीयः विष्णुं स्तुत्वा, पुष्पधूपैः सर्वेश्वरं पूजयामास। सर्वविषयात् मनः निवर्त्य तत्र एव स्थापयन्, दीर्घकालं ब्रह्मस्थितौ स्थित्वा, समाधिं समाप्तवान्। स्वकार्यं सिद्धं मन्यन्, अक्रूरः पुनः यमुनाजलात् निर्गत्य रथं उपगच्छत्। तत्र रथे रामकृष्णौ पूर्ववत् स्थितौ अपश्यत्; विस्मयविस्फारितनेत्रः अक्रूरः कृष्णेन संबोधितः। कृष्णः उवाच—"अक्रूर, यमुनाजले किम् अद्भुतं दृष्टवान्, यतः तव नेत्रे विस्मयेन विकसन्ति?" अक्रूरः उत्तरम्—"अच्युत, यद्यद् अद्भुतं जलान्तर्गतं दृष्टवान्, तत् एव रूपम् इह अपि स्थितम् पश्यामि। तव योगबलात्, कृष्ण, तव अद्भुतरूपेण अहं त्वया एकीकृतः। ततः किम्? गच्छामः मथुरां, मधुसूदन। कंसात् भीतोऽस्मि—दुःखं तेषां ये पराश्रयणजीवन्ति।" एवं वदन्, शीघ्रगामिनः अश्वान् प्रेरयित्वा, अक्रूरः सायंतने मथुरां नगरीं प्राप। मथुरां दृष्ट्वा, यदुवंशीयः कृष्णरामौ उवाच—"मम बलात्, रथेन केवलम् युवां इह आनयामि। उचितं वः वसुदेवगृहम् गन्तुम्, न मम; युष्मदर्थं स वृद्धः कंसस्य कारणात् निष्कासितः।" एवं उक्त्वा, अक्रूरः मथुरां प्रविष्टः; रामकृष्णौ राजमार्गे गच्छन्तौ। तौ वीरौ, नवदन्तिनौ इव, रम्यगमनौ, स्त्रीपुरुषैः हर्षदृष्ट्याः निरीक्ष्यमाणौ। विचरन्तौ, तौ उज्ज्वलमुखौ, रञ्जकं च रंगकारं च दृष्ट्वा, सुन्दरवस्त्राणि याचितवन्तौ। कंसस्य रञ्जकः, विस्मयगर्वपूर्णः, रामकेशवयोः प्रति कठोरवचनानि उच्चैः अभाषत्। तदा कृष्णः तस्य दुष्टस्य शिरः तले तलेन प्रहार्य अपातयत्। हत्वा तं, कृष्णरामौ पीतनीलवस्त्रधारी, हर्षपूर्णौ मालाकारगृहं अगच्छत्। मालाकारः, विस्फारितनेत्रः, चिन्तयामास—"कौ एतौ? कुतः आगतौ?