यदा कश्चित् दैवयोगेन गोकुलस्य सारभूतः हरिः अपह्रियते, तदा गोप्यः हृदयशून्येन दुष्टात्मना परित्यज्यन्ते इति मन्यन्ते स्म। ताः गोप्यः विचारयन्त्यः, “नगरस्त्रीणां गुह्याभिप्राययुक्ता वाचः, सुललितं मनोहरं च गमनं, चञ्चलदृष्टयश्च—एतानि खलु अद्भुतानि,” इति। पुनः ताः चिन्तयन्त्यः, “एष ग्रामविहारी हरिः लीलारम्यैः भूषितः, को वा भवत्याः समीपं पुनः आगमिष्यति?” इति। कृष्णस्य मथुरागमनसमये, ताः विलपन्त्यः, “अक्रूरः क्रूरचित्तः, आशाहीनः, हरिं मोहयित्वा रथमारुह्य मथुरां गच्छति। किमेष हृदयशून्यः न जानाति यथाऽत्रजनाः हरौ दृढभक्ताः? यः अस्माकं नेत्रानन्ददायकं हरिं अन्यत्र नयति। एष परमक्रूरः गोविन्दः रामेण सह रथमारुह्य निर्गच्छति; कश्चित् शीघ्रं तं निरोद्धुं प्रयत्नं कुर्यात्,” इत्येवमूचुः। तासां काचिदन्यया प्रोवाच, “किमर्थं वयम् अग्रजेषु पुरतः भाषामहे? न उचितं तत्। येषां विरहाग्निना हृदयं दग्धं, तेषां किम् अग्रजाः करिष्यन्ति?” इति। ताः अपश्यन्, “नन्दादिभिः गोपैः सह प्रयाणाय सज्जीक्रियते; किन्तु कोऽपि गोविन्दं प्रत्यागन्तुं यत्नं न करोति।” ताः पुनः मन्यन्ते, “अद्य निशा मथुरानगरीणां सौभाग्यवतीनां रमणीयया व्यतीता, याः अञ्जनलिप्तलोचनाः अच्युतस्य पद्ममुखं पिबिष्यन्ति। धन्यास्ते, ये कृष्णेन सह अविघ्नेन मार्गे गच्छन्ति; तं दृष्ट्वा तेषां गात्राणि पुलकितानि भविष्यन्ति। अद्य मथुरावासिनां नेत्राणां महोत्सवः, यदा ते गोविन्दस्य अङ्गानि पश्यन्ति। स्वजनानां मध्ये, को वा ताः पुण्यशालिनीः स्त्रियः, याः स्वच्छन्दं विश्वेश्वरं पश्यन्ति?” विलपन्त्यः ताः गोप्यः दुःखेन व्याहरन्ति, “हन्त! अस्माकं निधिं गोप्याभ्यः दर्शयित्वा, निर्ममः स्रष्टा तासां नेत्राणि अन्यत्र नीतवान्। हरौ गच्छति, अस्माकं स्नेहः शिथिलः जातः; हस्तेषु कङ्कणानि अपि शीघ्रं मन्दानि जातानि। अक्रूरः क्रूरचित्तः अश्वान् शीघ्रं प्रचोदयति; इत्थं स्त्रीणां विषण्णायाम्, को न दयाम् अनुभवेत्?” पुनः ताः विलपन्त्यः, “हन्त! पश्यत कृष्णस्य रथेनोत्थितं धूलिधूम्रं; येन हरिः दूरं नीतः, स एव धूलिः अपि दृष्ट्यगोचरः जातः।” एवं व्रजस्त्रीणां दुःखपूर्णदृष्ट्या पश्यन्तीनां, केशवः रामेण सह व्रजभूमिं परित्यज्य निर्गतः। रथेन शीघ्रगैः अश्वैः यात्वा, रामः, अक्रूरः, रिपुसूदनश्च, दिवसस्य मध्यभागे यमुनातटमुपागच्छन्। तत्र अक्रूरः कृष्णं प्राञ्जलिरुवाच, “भगवन्, किञ्चित्कालं मम अनुज्ञां दत्त्वा, अहं कालिन्द्याः जले मध्याह्नस्नानं करिष्यामि।” श्रीकृष्णे अनुमत्य दत्ते, स धर्मात्मा अक्रूरः जलं प्रविश्य, ब्रह्मणि ध्यानं कृत्वा, यमुनायाः सलिले स्थितः। तत्र सः अपश्यत् बलभद्रं, सहस्रफणाभरणम्, शुक्लमल्लिकासमप्रभं देहम्, पद्मरागविलोचनं, विशालनेत्रं च। तं वासुक्यादि महाभोगिभिः परिवृतं, गन्धर्वैः स्तुतं, वनमालाभूषितं च अपश्यत्। सः कृष्णं श्यामवर्णं, रक्ताम्बुजनेत्रं, चतुर्भुजं, सुन्दराङ्गं, शस्त्रभूषितं, पीताम्बरधारिणं, नानामाल्याभरणोपेतं, मेघमिव इन्द्रधनुषा शोभितम् अपश्यत्। तस्य वक्षसि श्रीवत्सलाञ्छनं, किरीटकुण्डलादिभिः शोभितं, निर्मलपद्ममाल्येन भूषितं च अपश्यत्। तत्रैव सः सानन्दनादियोगिभिः, निष्कलुषैः, नासाग्रदृष्टिभिः, ध्यान्यमानं कृष्णं अपश्यत्। अक्रूरः तदा, बलरामकृष्णौ तत्र द्रष्ट्वा, विस्मितः अभवत्, चिन्तयामास च, “कथं रथात् इत्थं शीघ्रं आगतौ?” इति। वाक्यं वक्तुमिच्छन्, जनार्दनेन तस्य वाक् निरुद्धा। ततः सलिलात् निर्गत्य, पुनः रथमुपागमत्। तत्र रामकृष्णौ मानवस्वरूपिणौ यथापूर्वं रथे स्थितौ अपश्यत्। पुनः सलिलं प्रविश्य, तत्रापि तौ एव, गन्धर्वैः, ऋषिभिः, सिद्धैः, महाभोगिभिश्च, स्तूयमानौ अपश्यत्। तदा तयोः तत्त्वं विज्ञाय, सः दानपतिः अक्रूरः, अच्युतं सर्वज्ञानस्वरूपं स्तोतुम् आरब्धवान्। सः प्राञ्जलिरुवाच, “नमस्ते शुद्धसत्त्वरूपाय, अचिन्त्यमहिम्ने, परात्मने, सर्वव्यापिने, नानारूपाय, एकाय चाक्षराय। नमोऽचिन्त्याय, सत्त्वस्वरूपाय, हविरूपाय; नमस्ते भगवन्, प्रकृतिपराय, अगम्यगूढाय। त्वमेव भूतात्मा, इन्द्रियात्मा, प्रकृत्यात्मा च; त्वमेव आत्मा, परमात्मा, पञ्चविधैकरूपः। कृपां कुरु सर्वात्मन्, क्षेत्रज्ञ, क्षेत्रक्षेत्रज्ञेश्वर; त्वं ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः शब्द्यसे। अनिर्वचनीयस्वरूप, प्रयोजन, नामन्—नमस्ते परमेश्वर। यत्र नामजातिवर्गाद्यभावः, तत् परमं सनातनं नित्यं ब्रह्म—त्वं तदजन्मा। वस्तुनां ज्ञानं विकल्पाधीनम्; अतः त्वं कृष्ण, अच्युत, अनन्त, विष्णु इति नामभिः स्तूयसे। त्वमेव सर्वं, अज, एतेषां विकल्पानां द्वारा, इदं विश्वं त्वमेव; त्वं विश्वात्मा, विकाररहितः, त्वय्यन्यन्नास्ति। त्वं ब्रह्मा, शिवः, अर्यमाः, स्रष्टा, धाता, देवानामधिपः, वायुः, वह्निः, वरुणः, कुबेरः, अन्तकः—त्वमेवैकः, शक्तिविभागेन, जगत् विविधकार्यं रक्षसि।” एवं भगवतः तत्त्वं ज्ञात्वा, अक्रूरः तं नमस्कृत्य, स्तुतिं चकार।