यथा महिषाय घृतं दधि च शीघ्रं समानीयते, तथा राज्ञा कंसेन जनान् आज्ञापयितुं त्वं त्वरया गोपालान् आनयेत्य् उक्तम्। एवं समादेशितः स महाभागवतः द्विजश्रेष्ठः अक्रूरः, श्रीकृष्णदर्शनकाङ्क्षया परमानन्दं लेभे। स राजा कंसस्य वचः 'एवं भवतु' इति प्रतिगृह्य, शोभनमणिचित्ररथम् आरुह्य, मधुपुर्याः प्रियायाः नगर्याः निर्गतः। तस्मिन्नन्तरे श्रीपराशरः कथयति—कंसस्य दूतः केशी नाम दानवः, महाबलसमन्वितः, कृष्णवधकाम्यया वृन्दावनं प्रविष्टः। स तु घर्षणेन भूमिम् आहत्य, पुच्छनिष्क्रान्तवातेन मेघान् विक्षिप्य, चन्द्रसूर्यपथेषु वेगेन धावन्, गोपालान् अभिदुद्राव। तस्य ह्रेषितध्वनिना गोपालकाः, तस्याश्वदानवस्य पालकाः, भीताः गोप्यश्च, सर्वे गोविन्दम् आश्रयन्ते स्म। तेषां 'रक्ष रक्ष' इति क्रन्दनं श्रुत्वा, मेघगम्भीरया गिरा गोविन्दः इदं वचनम् अवदत्—"अलम् भयेन, गोपालकाः! किं केशिनः भीत्या इत्थं कम्पध्वस्तधैर्याः जाताः? भवतां मध्ये वीर्यं भीतेन नष्टम्। किमस्य नीचस्य, ह्रेषितेनैव त्रासजनकस्य, दानवबलसमन्वितस्य, पापस्य, विकटस्य अश्वस्य अस्ति? आगच्छ, आगच्छ, दुष्ट! अहं कृष्णः, पिनाकपाणेः पूष्ण इव, सर्वाणि ते दन्तानि वक्त्रात् अपाकरोमि।" एवं उक्त्वा हस्तताडनं कृत्वा, गोविन्दः केशिं प्रति अग्रे गतः। स अश्वदानवः, विवृतमुखः, वेगेन तं प्रति धावितवान्। तदा जनार्दनः, सर्पवद् भुजम् आकृष्य, केशिनः मुखे प्रवेशितवान्। यदा कृष्णस्य भुजः तस्य मुखं प्रविष्टवान्, तदा तस्य दन्ताः भग्नाः, श्वेतमेघखण्डवत् पतिताः। कृष्णस्य भुजः केशिदेहे स्थितः, रोगस्य उपेक्षायां वृद्धिरिव, बलवत्तरः अभवत्। तस्य च ओष्ठौ विदीर्णौ, बहु रक्तफेनयुक्तं वमित्वा, नेत्रे भ्रमरूपे, मुखमण्डलं विवृतम्। भूमौ पदैः विण्मूत्रं विसृज्य, स्वेदसिक्ततनुः, पराजितः, क्लान्तः, शक्तिहीनः अभवत्। स दानवः, विवृतमुखः, कृष्णस्य भुजप्रहारेण द्विधा विदीर्णः, विद्युद्भिन्नवट इव भूमौ पतितः। तस्य अश्वस्य द्वौ पादौ, अर्धपीठं पुच्छं च, कर्णैकं, नेत्रैकं, नासिकैकं च, द्विधा विदीर्णस्य द्वे भागे प्रकाशेते स्म। केशिं हत्वा, कृष्णः प्रमुदितैः गोपालकैः परिवृतः, अव्यथिततनुः, प्रशान्तचित्तः, स्मितवदनः तत्र स्थितः। ततः गोप्यः, गोपाश्च, केशिवधेन विस्मिताः, पद्मलोचनं कृष्णं प्रेम्णा स्तुतवन्तः। ततः अहम् ऋषे, नारदः, मेघेषु गुह्यस्थितः, केशिवधं दृष्ट्वा, हर्षपूर्णहृदयः अभवम्। "साधु साधु, जगन्नाथ! केवलं लीलया त्वया, अच्युत, देवदुःखदायकः अयं केशी निहतः।" "युद्धोत्सुकः अहम् अमरावतीतः अत्र आगतः अस्य अद्भुतस्य नराश्वयुद्धस्य साक्षात्काराय। अवतारे त्वया कृतानि कर्माणि, मधुसूदन, मम चित्तं विस्मयसन्तोषाभ्यां पूरितानि।" "इन्द्रादयः देवाः अपि, कृष्ण, अस्य अश्वस्य गर्जितशब्देन, मेघावलोकनेन, भीताः आसन्। त्वया अस्य दुष्टकेशिनः वधात्, जनार्दन, 'केशव' इति लोके ख्यातिं गमिष्यसि।" "स्वस्ति ते अस्तु; अहम् इदानीं गच्छामि; कंसयुद्धे पुनरागमिष्यामि। श्वः केशिनाशन, त्वां द्रष्टुम् आगमिष्यामि।" "यदा कंसः उग्रसेनात्मजः सपरिकरः निहन्यते, त्वं धर्मधृत् भूमिभारं विमोक्ष्यसि। तत्रान्ये बहुविधाः अद्भुतदर्शनाः युद्धाः त्वया नेतव्याः, जनार्दन, मयि च तेषां साक्ष्ये कर्तव्ये।" "अतः अहं गच्छामि, गोविन्द; देवकार्यं महत् कृतम्। सर्वं त्वया ज्ञातम्; स्वस्ति ते, अहं विसर्जये।" एवं नारदस्य गच्छतः, कृष्णः गोपालकैः पूजितः, गोकुलम् अविशत्, गोपीजनलोचनैकपथः। तत्र अक्रूरः अपि, एकाकी शीघ्ररथेन, नन्दस्य गोकुलं प्रति, कृष्णदर्शनाय, प्रस्थितः। स चिन्तयामास—"नास्ति मम समः कश्चन भाग्यशाली, यः स्वांशेनावतारितं चक्रपाणेः मुखं द्रक्ष्यामि।" "अद्य मम जन्म सफलम्, रात्रिः शुभा जाता, यः विष्णोः कमलदलायताक्षस्य मुखं पश्यामि।" "अद्य मम नेत्राणि, वाचः च सफलानि, यः विष्णोः दर्शनानन्तरं संवादः भविष्यति।" "यस्य स्मरणमात्रेण पापं नश्यति, तस्य कमलनयनस्य विष्णोः मुखं पश्यामि।" "यतः वेदाः वेदाङ्गानि च उत्पन्नानि, तं परमधाम विष्णोः तेजस्वितनुम् अहं द्रक्ष्यामि।" "यः यज्ञेषु पुरुषः इति संज्ञया अभिहितः, पुरुषोत्तमः, जगदधारः, तं जगन्नाथं द्रक्ष्यामि।" "इन्द्रः शतयज्ञैः तं पूज्य, अमराधिपत्यं प्राप्तः; तं अनादिं केशवं अहं द्रक्ष्यामि।" "न ब्रह्मा, न इन्द्रः, न रुद्रः, न अश्विनौ, न वसवः, न आदित्याः, न मरुतः, तस्य स्वरूपं जानन्ति; स तु हरिः माम् स्पृशिष्यति।