सखि! पश्य, अस्याः कन्यायाः हस्तं स्वहस्ते स्थाप्य, सः ताम् आनयति। तस्याः पादच्छायाः दर्शयन्ति यत् सा स्वयमेव न गच्छति। केवलं तस्य हस्तस्पर्शेन, सा चातुरीणि सती, किंचित् तिरस्कारं प्राप्नोति; तस्याः पादच्छायाः शंसन्ति यत् सा शनैः, निराशा, विफलाशा च गच्छति। निश्चितम् एषा उक्तवती—"शीघ्रं गत्वा त्वत्समीपं पुनः आगमिष्यामि" इति। अनेन एव मार्गेण कृष्णेन त्वरा कृताऽभूत्। कृष्णः तं कञ्जकुञ्जं प्रविष्टः, तत्र तस्य पादचिह्नानि अदृश्यन्त। सखि, प्रत्यागच्छ; चन्द्रप्रभा अपि अत्र न प्रविशति। ततः ताः गोप्यः, कृष्णदर्शनविषये निराशाः सन्तः, प्रत्यागच्छन्। यमुनातीरे समागताः, ताः विरहविह्वलाः संगीतम् अन्वगायत्। ततः परं, ताः गोप्यः कृष्णम् आगच्छन्तम् अपश्यन्—तस्य कमलवदनं दीप्तिमन्तम्, त्रैलोक्यरक्षकम्, यः सहजेनैव सर्वं करोति। एकया गोप्या गोविन्दं समागतम् दृष्ट्वा, हर्षातिरेकात् "कृष्ण! कृष्ण!" इति शब्दः उच्चारितः; अन्यः कश्चन शब्दः नाभवत्। अन्यया, भ्रूकुटिं कृत्वा, ललाटे चिह्नं कृत्वा, सा हरिं निरीक्ष्य, भृङ्गाक्ष्या दृष्ट्या तस्य मुखपद्मं पपौ। अन्यया गोप्या, गोविन्दं दृष्ट्वा, नेत्रे निमील्य, तस्य रूपे मनः संस्थाप्य, योगनिष्ठेव बभूव। तत्र माधवः काञ्चिद् गोपीं स्नेहपूर्णैः वचोभिः, अन्याः भ्रूनयनैः, अन्याः हस्तस्पर्शेन जितवान्। तासाम् आनन्दितचित्तानां गोपीनां सहितः हरिः, पुण्यकृत्, आदरेण रासमण्डले क्रीडितवान्। रासमण्डले सति अपि, ताः गोप्यः कृष्णसमीपवाञ्छया एकत्र न स्थिताः। सः हरिः, प्रतिगोपिं हस्तेन गृहित्वा, रासमण्डलं कृतवान्; ताः गोप्यः तस्य हस्तस्पर्शात् नेत्रे निमील्य स्थिताः। तदा रासक्रीडा अभवत्, नूपुरध्वनिना, गीतवाद्यैः च अनुक्रमेण। गोप्यः कृष्णस्य, शरत्प्रभायाः, चन्द्रस्य, पद्मिनीच सरसः च, गीतानि गायन्त्यः, पुनः पुनः केवलं "कृष्ण" इति नाम उच्चैर् उच्चैर् गायन्त्यः। रासविवर्तने श्रान्ता एका गोपी, नूपुरध्वनिसंयुक्ता, लताभुजा मधुसूदनस्य स्कन्धे निवेशितवती। अन्यया गोप्या, दीप्तभुजा सा, कृष्णं आलिङ्ग्य चुम्बित्वा, मधुसूदनं गीतस्तोत्रैः कौशलात् स्तुतवती। यदा तस्याः कपोलः हरिणा सह संलग्नः, तदा तस्याः भुजयोः रोमाञ्चः, स्वेदबिन्दवः च सघनं जाताः। रासगीतं गायमाने, "कृष्ण" इति शब्दः उन्नतः अभवत्; "कृष्ण! कृष्ण!" इति स्तुति कृत्वा, तासां स्वरः त्रिविधः जातः। हरौ गच्छति, ताः गोप्यः तं प्रति अग्रे गच्छन्त्यः, पृष्ठतः च, समं च, आगच्छन्। एवं गोपिकाभिः सह मधुसूदनः क्रीडया रममाणः, एकः क्षणः दशकोटियुगसमानः इव अभवत्। पतिभिः, पितृभिः, भ्रातृभिः च निरुद्धाः अपि, ताः गोप्यः, रतिक्रीडाप्रियाः, रात्रौ कृष्णेन सह आनन्दम् अनुभूय। मधुसूदनः तासां यौवनाभिलाषम् आदर्य, स्वभावतः अगम्यः, ताभिः सह रात्रिं क्षणमिव व्यतीयाय। तेषु पतिषु, तासु स्त्रीषु, सर्वेषु च भूतेषु, सः भगवान्, स्वस्वरूपधारी, सर्वत्र व्याप्य स्थितवान्। यथा आकाशः, वह्निः, पृथिवी, आपः, वायुः च सर्वेषु भूतेषु व्याप्य तिष्ठन्ति, एवं सः अपि सर्वत्र व्याप्य स्थितः। श्रीपराशर उवाच—एकदा सायाह्ने, जनार्दनः नृत्ये संलग्नः सन्, अरिष्टः गोकुलं प्रति समागच्छत्, भीषणं संजनयन्। सः, मेघच्छायाभिः शरीरं दधत्, तीक्ष्णशृङ्गः, क्रूरदृष्टिः, खुराग्रैः भूमिं अत्यन्तं विदारयन्, जीवितवान्। जिह्वया ओष्ठं पुनः पुनः लिञ्गन्, क्रोधात् पुच्छं स्फुरद्, सन्नद्धस्कन्धः, प्रचण्डगमनः सन्। प्रस्फुटकुब्जः, महदाकारः, दुष्प्रतिघात्यः, गोमूत्रमलसंसिक्ताङ्गः, सः गावः संतापयन्। शिथिलग्रीवः, विशालवक्त्रः, वृक्षक्षताननः, बलीवर्दरूपधारी दानवः, वत्सान् भूमौ पतितवान्। सः, तपस्विवैरिन्, वनानि विनाशयन्, नित्यं विचरति स्म। तं तथा भीषणं दृष्ट्वा, गोपालाः, गोप्यः च, भीताः सन्तः, "कृष्ण! कृष्ण!" इति आक्रन्दन्। तदा केशवः सिंहनादं कृत्वा, करतालध्वनिं च, तेन शब्देन प्रेरितः अरिष्टः दामोदरं प्रति समागच्छत्। शृङ्गाग्रं पुरतः स्थाप्य, कृष्णनाभिं पश्यन्, सः पापात्मा बलीवर्दासुरः कृष्णं प्रति धावितवान्। तम् आपतन्तं दृष्ट्वा, कृष्णः, बलसम्पन्नः, स्थानात् न चलितवान्, किंचित् तिरस्कारस्मितं कृत्वा स्थितवान्। समीपं समागतं दैत्यं, मधुसूदनः आक्रान्तारिव गृहित्वा, जानुना उदरे ताडितवान्, शृङ्गं दृढं गृहीत्वा। तस्य गौरवं बलं च भञ्जन्, शृङ्गे गृहीत्वा, कृष्णः तस्य ग्रीवां तन्तुवत् पीडितवान्। एकं शृङ्गं निष्कष्य, तेन ताडितः, सः महादैत्यः मुखात् रक्तं स्रवन् मृतः। तस्मिन् दैत्ये निहते, गोपालाः जनार्दनं स्तुतवन्तः, यथा देवगणाः पुरा इन्द्रं, जम्भासुरे निहते। श्रीपराशर उवाच—यदा ककुद्मान् निहतः, अरिष्टः हतः, धेनुकः पतितः, प्रलम्बः नष्टः, गोवर्धनगिरिः धारितः च, तदा...