गोपव्रजे कदाचित्, गोप्यः कृष्णस्य लीलानुकरणे निमग्नाः सुन्दरवनान्तरे विचरन्ति स्म। तासु काचित् गोप्यः अन्यान् गोपान् सम्बोध्य उवाच— "हे गोपाः, मा बिभीषत! अत्रैव तिष्ठत! अहम् गोवर्धनं धृतवान्, वृष्टेः भयं नास्ति।" अन्याऽपि गोपी कृष्णस्य कृत्यं अनुकरणं कृत्वा हृष्टा वदति— "अहं धेनुकं पातितवती, तेन यथेष्टं विचरामि।" एवं गोप्यः कृष्णस्य विविधानि कर्माणि अनुकीर्त्य, वृन्दावनस्य रम्येषु कुटिलवनेषु सहसा विचरन्ति स्म। तत्र भूमौ दृष्ट्वा, गोपीनां अग्रगण्याऽन्या, हर्षविस्फुरिताङ्गी, विशालपद्मलोचनाऽभवत्। सा उवाच— "पश्यत, एते पदचिह्नानि ध्वजवज्राङ्कुशपद्मैः चिह्नितानि, एष कृष्णस्य पदचरणः, लीलायुक्तगमनं शोभते।" तस्य समीपे काचित् सौभाग्यशालिनी गोपी कृष्णेन सह गतवती, तस्याः पदचिह्नानि कृष्णस्य पदचिह्नैः सह सन्निकृष्टानि, सूक्ष्मानि च दृश्यन्ते। अन्यत्र, केवलं कृष्णस्य पदचरणस्य अग्रभागः दृश्यते, यत्र सः तस्यै पुष्पाणि सञ्चिनोति स्म। अन्यत्र तया कृष्णेन सह पुष्पैः अलङ्कृता उपविश्यते स्म; पूर्वजन्मनि सा विष्णुं सर्वात्मानं पूजितवती। नन्दनन्दनः तस्यै पुष्पमालां दत्त्वा, तेन पन्थानं गतः— पश्य। अन्याऽपि गोपी, जघनभारात् मन्दगमना, पदपद्मैः भूमिं स्पृशन्ती, यथाशक्तं शीघ्रं यायि। अन्यत्र, कृष्णः तस्याः हस्तं गृहित्वा तां नेतुं आरभते; तस्याः पदचिह्नानि दर्शयन्ति, सा स्वयमेव न चलति। केचन कृष्णस्य हस्तस्पर्शेन तां गोपीं उपेक्ष्य, तस्याः पदचिह्नानि दर्शयन्ति, सा विषण्णा, निराशा, मन्दगमना। नूनं सा उवाच— "शीघ्रं त्वां प्रत्यागच्छामि।" कृष्णेन तत्र पन्थाः शीघ्रं गतः। कृष्णः कुञ्जे प्रविष्टः, तत्र तस्य पदचिह्नानि न दृश्यन्ते; प्रत्यागच्छतु, चन्द्रप्रभा तत्र न गच्छति। ततः गोप्यः कृष्णं न दृष्ट्वा विषण्णाः अभवन्; यमुनातीरं गत्वा, तं विरहेण गीतानि गायन्ति स्म। अनन्तरं गोप्यः कृष्णं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, तस्य पद्ममुखं दीप्तमिव, त्रैलोक्यरक्षिणं, सहजलीलया आगच्छन्तं अपश्यन्। तत्र काचित् गोपी गोविन्दं आगच्छन्तं दृष्ट्वा अतिव्याप्तहर्षा "कृष्ण, कृष्ण!" इत्येव उच्चैः उवाच। अन्याऽपि भ्रूविलासं कृत्वा, ललाटे चिन्हं दत्त्वा, हरिं पश्यन्ती, मधुपक्ष्मलोचनाभ्यां तस्य पद्ममुखं पिबन्ती। अन्याऽपि गोपी गोविन्दं दृष्ट्वा, नेत्राणि निमील्य, तस्य रूपं ध्यानयन्ती, योगनिमग्नेव अभवत्। ततः माधवः काञ्चन गोपीं प्रियवाक्यैः, अन्यां भ्रूविलासैः, अन्यां हस्तस्पर्शेन जितवान्। तासु गोपिषु, हर्षितचित्तासु, हरिः पुण्यकर्मा, आदरेण रासमण्डले क्रीडितवान्। रासमण्डले सति अपि, गोप्यः कृष्णसमीपं प्राप्तुम् उत्सुकाः, स्थिरं न तिष्ठन्ति स्म। हरिः प्रत्येकं गोपीं हस्तेन गृहीत्वा, रासमण्डलं निर्मितवान्, तासां नेत्राणि तस्य हस्तस्पर्शात् निमीलितानि। तदा रासक्रीडा आरभ्यते, नूपुरध्वनिभिः, गीतैः, वाद्यैः च अनुक्रमेण। गोप्यः कृष्णं, शरदिन्दुं, चन्द्रप्रभां, पद्मवनं च गायन्ति, किन्तु कृष्णनाम एव पुनः पुनः कीर्तयन्ति। रासवर्तने श्रमात्, नूपुरध्वनिः श्रूयते, काचित् गोपी तस्य मृदुस्निग्धबाहुं मधुसूदनस्य स्कन्धे स्थापयति। अन्याऽपि गोपी, दीप्तबाहुः, कृष्णं आलिङ्ग्य च चुम्बित्वा, गीतैः स्तुतिभिः मधुसूदनं कौशलात् प्रशंसति। अन्यत्र, कृष्णस्य गण्डे गण्डं स्थापयित्वा, तस्याः बाहवः रोमाञ्चिताः, स्वेदः घनः जातः। रासगीतं गायमानासु, "कृष्ण" शब्दः उच्चैः श्रूयते; "कृष्ण, कृष्ण" स्तुतिरेव त्रिधा विभाजिताः। कृष्णस्य गमनकाले, गोप्यः तं प्रति अग्रे गच्छन्ति, तं प्रति प्रवाहे च प्रतिप्रवाहे च आगच्छन्ति। एवं गोप्यः सह मधुसूदनः क्रीडितवान्, यथाः क्षणः दशकोटियुगसमानः अभवत्। पतिभिः, पितृभिः, भ्रातृभिः च निगृह्यापि, गोप्यः रात्रौ कृष्णसमीपे रम्यतया क्रीडन्ति। मधुसूदनः तासां यौवनप्रेमं पूज्य, अपरिमेयस्वभावः, तैः सह रात्रीनि क्षणवत् व्यतीतानि। तेषु पतिषु, तासु स्त्रीषु, सर्वेषु च प्राणिषु, भगवान् स्वस्वरूपः सर्वत्र व्याप्य स्थितः। यथा आकाशः, अग्निः, पृथिवी, जलम्, वायुश्च सर्वेषु व्याप्य तिष्ठन्ति, तथा सः सर्वत्र व्याप्य स्थितः। श्रीपराशर उवाच— कदाचित् सन्ध्याकाले, जनार्दनः रासक्रीडायां निमग्नः सन्, अरिष्टः गोपग्रामं अभिगच्छन्, भयम् उत्पादयति स्म। सः मेघच्छायतनु, तीक्ष्णशृङ्गः, उग्रनेत्रः, खुराग्रैः भूमिं अत्यधिकं विदारयन् आगच्छत्। जिह्वया ओष्ठान् पुनः पुनः लिहन्, क्रोधात् पुच्छं विस्फुरयन्, दृढस्कन्धः, उग्रचेष्टया चलति स्म। विशालकुब्जः, महाकायः, दुर्गमः, मलमूत्रलेपिततनुः, गवां क्लेशं जनयति स्म। शिथिलग्रीवः, विशालमुखः, वृक्षचिह्नितवदनः, वृषरूपधारी दानवः गोवत्सान् भूमौ पतयति स्म। एवं वृन्दावनवने, गोप्यः कृष्णलीलानुकरणे रम्यं विचरन्त्यः, कृष्णपदचिह्नानां दर्शनं, तस्य सहचर्यं, रासक्रीडायाः आनन्दं, तथा अरिष्टदानवस्य आगमनं च, सर्वं भक्तिपूर्वकं अनुभवन्ति स्म।