मधुरस्वरं गीतस्य शृण्वन्त्यः गोकुलाङ्गनाः शीघ्रं स्वगृहाणि परित्यज्य यत्र मधुसूदनः तत्र त्वरयाऽययुः। तासां काचित् साकूतं तेन सह गीतं गायन्ती, अपराऽन्यया सावधानं शृण्वन्ती, अन्याऽपि हृदि तं चिन्तयन्ती। काचिद् "कृष्ण, कृष्ण" इति सन्तता लज्जिताभवत्, अन्याऽनुरागेण विमूढा लज्जां विहाय तस्य समीपमगच्छत्। काचिद् गृहान्तः स्थित्वा बहिष्कृत्य वृद्धान्, गोविन्दे मनसा लीनाऽपि निमीलितलोचना ध्यानमकरोत्। एवं तासां कृष्णस्मरणेन सन्तोषो वर्धमानः पुण्यकोशः क्षीणः, तस्य वियोगमहादुःखेन सर्वपापा विनष्टानि, ताः शून्याः अभवन्। तासु काचित् गोकुलसुन्दरी विश्वसृष्टिं पराम्ब्रह्मणश्च स्वरूपं चिन्तयन्ती, प्राणान् निरुद्ध्य मोक्षमवाप्तवती। गोप्यः परिवृत्य गोविन्दः शरत्पूर्णचन्द्रसमया निशा पूज्य, रासारम्भानन्दलालसः स्थितः। गोप्यः गणशः कृष्णस्य क्रियाः अनुकरणं कुर्वन्त्यः, तस्य क्रीडया रूपाणि विकुर्वाणाः, कृष्णेऽन्यत्र गतवति, वृन्दावनान्तर्गतानि विचरन्त्यः। कृष्णे गतवति, ताः निगृहीतचित्ताः परस्परं व्याजहारुः—"अहं कृष्णः, पश्यत मम रम्यं वपुः!" अपराऽवदत्—"मम गीतं शृणुत, कृष्णस्य गीतमिदम्!" अन्याऽवदत्—"दुष्ट कालिय, अत्र स्थित्वा! अहं कृष्णः!" इति भुजमाहत्य कृष्णस्य लीलाः अनुकरोत्। अन्याऽवदत्—"गोपा, मा भीष्ठ, अत्रैव स्थेयुः! मया गोवर्धनः धृतः, वर्षात् भीतिः नास्ति।" अपराऽन्याऽकृष्णमुपमृत्य—"धेनुकं हतवती, स्फुटं विचरामि।" एवं ताः कृष्णकृत्यानि विविधानि अनुकरणं कुर्वन्त्यः, रम्येषु वृन्दावनकुञ्जेषु समं विचरन्त्यः। भूमिमवलोक्य, गोप्येषु प्रमुखा काचिद् हर्षाकुला, विकसितपद्मलोचना, इत्यवदत्—"पश्यतैतानि पदचिह्नानि, ध्वजवज्राङ्कुशपद्मचिह्नानि, एतानि कृष्णस्य पदानि, लीलया शोभितानि।" काचित् भाग्यवती सुललिता तेन सह गतवती, तस्याः पदानि कृष्णस्य समीपे, सूक्ष्माणि दृश्यन्ते। "अत्र दामोदरः पुष्पाणि चिन्वन्, केवलं तस्य पादस्य अग्रभागः दृश्यते।" "अत्र सा पुष्पैः भूषिता तेन सह उपविष्टा, पूर्वजन्मनि विष्णुं सर्वात्मानं पूजितवती।" "सां पुष्पमालया पूज्य, नन्दसूनुना अनेन मार्गे गतः—पश्यत!" अन्याऽन्यया समूहे न शक्नोति यथावत् गन्तुं, सगौरवगात्रा, यथाशक्ति त्वरमाणा, पादाङ्गुल्यः स्पर्शमात्रेण भूमिं स्पृशन्ति। "पश्य सखि! एषा हस्तेन नीत्वा गच्छति, हस्तं तस्य हस्ते स्थाप्य, न स्वयमेव गच्छति, पदचिह्नैः साक्ष्यं दत्तम्।" केवलं हस्तस्पर्शेनैव सा गर्विता, तस्याः पदानि मन्दं चलन्ति, निराशा च सा। "कथं वा, शीघ्रं त्वां प्रतिनिवर्तिष्ये" इति सा कृष्णेनैव शीघ्रं मार्गमुपयाता। कृष्णः कुञ्जं प्रविष्टः, तस्य पदानि न दृश्यन्ते, प्रतिनिवर्तध्वं; इदं स्थलं चन्द्रप्रभया न व्याप्यते। ततो गोप्यः कृष्णं न दृष्ट्वा निराशाः, यमुनातीरे समागत्य विरहगानं कृतवत्यः। अनन्तरं ताः कृष्णमागच्छन्तं ददृशुः, तस्य पद्ममुखं, त्रैलोक्यपालं, सुलभविहारिणं च। काचिद् गोविन्दं दृष्ट्वा हर्षवेगात् "कृष्ण, कृष्ण" इत्युक्त्वा अन्यद् न किमपि अवदत्। अन्याऽभ्रकुटिं कृत्वा, ललाटे ललामं चिह्नयित्वा, हरिं पश्यन्ती, भृङ्गलोचनया तस्य मुखपद्मं पिबन्ती। अपराऽपि गोविन्दं दृष्ट्वा, निमील्य नेत्रे तस्य रूपं ध्यानयन्ती, योगनिष्ठेव बभूव। ततः माधवः काञ्चिद् वाक्सौजन्येन, काञ्चिद् भ्रुकुटीपातैः, अन्याः करस्पर्शेन जित्वा, तासां चित्तानि हर्षयन्, ताभिः रासमण्डले सम्मानपूर्वकं क्रीडितवान्। रासमण्डले सति अपि, गोप्यः कृष्णसमीपलालसा, तत्रैव स्थातुं न शेकुः। हरिः सर्वगोपीनां हस्तं गृहीत्वा रासमण्डलं निर्माय, तासां नेत्राणि करस्पर्शसुखेन निमीलितानि। तदा रासक्रीडा प्रवृत्ता, नूपुरध्वनिना, गीतवाद्यैः चानुगम्यमाना। गोप्यः कृष्णस्य, शरत्पूर्णचन्द्रस्य, चन्द्रप्रभायाः, पद्मसरोवरस्य च गीतं गायन्त्यः, सर्वदा केवलं 'कृष्ण' इत्येव पुनः पुनः उच्चैरुक्तम्। परिभ्रमणक्लेशेन, नूपुरध्वनिना, काचिद् लतानिभुजं मधुसूदनस्य स्कन्धे निवेश्य स्थितवती। काचिद् दीप्तभुजा कृष्णं आलिङ्ग्य, चुम्बित्वा, गीतस्तोत्राभ्यां कौशलात् माधुसूदनं स्तुतवती। हरिणा गण्डं समालिङ्ग्य, तस्याः भुजयोः रोमाञ्चः, ललाटे स्वेदबिन्दवः सञ्जज्ञिरे। रासगीतं गायमानासु, 'कृष्ण' इति ध्वनिः उन्नतमभवत्; 'कृष्ण, कृष्ण' इति स्तुवन्त्यः, तासां स्वराः त्रिविधाः अभवन्। तस्मिन् निर्गच्छति, ताः तं पृष्ठतः अग्रतः च गच्छन्त्यः, हरिं प्रतिप्रवाहं चानुप्रवाहं च समुपेयुः।