श्रीपराशर उवाच। अथ तदा देवराजः ऐरावतगजाद् सुवर्णपात्रं गृहित्वा, तेन निर्मलतोयपूर्णेन भगवन्तमभिषिञ्चन् कृतकृत्यः सञ्जज्ञे। अभिषेककाले तु तस्मिन्नेव क्षणे गावः पृथिव्याम् अमृतकल्पं क्षीरधारां स्रवयामासुः। ततोऽभिषिक्ते उपेन्द्रे जनार्दने, गवां प्रार्थनया, इन्द्रः स्नेहविनयपूरितः पुनरिदं वचनमुवाच— "गवां यद् याचितं तत्सर्वं कृतं भगवन्; अधुना ममापि वाक्यं शृणु, या मम मनसि पृथिवीभारनिवृत्त्यर्थं वर्तते। ममांशः पृथिव्यां अर्जुनरूपेण अवतीर्णः, सदा स त्वया रक्षितव्यः। स वीरः त्वां सहायं कृत्वा पृथिवीभारं विमोचयिष्यति; स त्वया आत्मवत् संरक्षितव्यः, हे मधुसूदन।" भगवानुवाच— "जानामि, भारतवंशज, अर्जुनं तवांशसम्भूतं पृथिव्यां जातं; यावत् अहं स्थास्ये पृथिवीतले, तावत् स मया संरक्षितः स्यात्। यावत् अहं पृथिव्यां तिष्ठामि, तावत् कश्चन संग्रामे पार्थं न जयेत्, हे शत्रुसूदन। कंसः, बलवान् दैत्यः, अरिष्टः, केशी, कुवलयापीडः, नरकः, अन्ये च ये दानवाः—एतेषां विनाशे महायुद्धं भविष्यति; तदा, हे सहस्राक्ष, पृथिव्याः भारः विमुच्यते। अतः त्वं गन्तुमर्हसि; त्वया पुत्रे दुःखं न कर्तव्यम्; मम सन्निधौ अर्जुनस्य कश्चिदपि रिपुः न विजेष्यति। युद्धे समाप्ते, युधिष्ठिरमुख्यान् सर्वानपि पुत्रान् अहम् अक्लेशेन कुन्त्यै प्रत्यर्पयिष्यामि।" एवमुक्त्वा देवराजः सस्नेहमङ्के जनार्दनं परिष्वज्य, ऐरावतं समारुह्य स्वर्गं पुनर्ययौ। श्रीकृष्णस्तु गवां गोपैः सहितः, गोपीदृष्टिपवित्रितेन मार्गेण, पुनः व्रजं प्रतस्थे। इन्द्रे गच्छति, गोपा दृष्ट्वा श्रीकृष्णं निष्कल्मषकर्माणं, गोवर्धनगिरिं धृतवन्तं, स्नेहेनैवमूचुः— "त्वया, महाबाहो, वयं च गावश्च महतोऽपि संकटाद् रक्षिताः, गिरिधारणेन। एष बाललीला च गोपभावश्च न युक्तमिव; तव कर्माणि दिव्यानि—किं तस्य रहस्यं, प्रिय? वद। त्वया कालयः निगृहीतः, प्रलम्बो हतः, गोवर्धनः धृतः—एतानि कर्माणि अस्माकं चित्तं कम्पयन्ति। सत्यं, सत्यं, अमितविक्रम, एतानि तव कर्माणि दृष्ट्वा त्वां न मानुषमिव पश्यामः। केशव, व्रजस्त्रियः बालाश्च त्वयि स्नेहमन्तः; तथापि तव कर्माणि समस्तदेवानामप्यसाध्यानि। तव बाल्यं, अतीव विक्रमश्च, अस्मासु जन्म च—एतानि सर्वाणि विस्मयावहानि; त्वां चिन्तयन्तः, हे दुर्निरीक्ष्य, संदेहं गच्छामः। त्वं देवोऽसि, दानवो वा, यक्षो वा, गन्धर्वो वा—किं नः तेन? अस्माकं त्वं स्वजनः; नमोऽस्तु ते।" एवं गोपैः स्नेहपूरितैः उक्तः कृष्णः क्षणमिव मौनं प्रकटयन्, प्रेमरुषं दर्शयन्, उवाच— "मयि संबन्धो यदि भवतः, न चेद् लज्जा वा मम गौरवं वा, तर्हि किं मन्थनस्य प्रयोजनम्? यदि मयि स्नेहः, यदि मम मान्यतां मन्यध्वे, तर्हि मां स्वजनवत् एव बुद्ध्या गृह्णीत। नाहं देवो, न गन्धर्वो, न यक्षो, न दानवः; अहं भवतः स्वजनः एव जातः—अन्यथा न चिन्तनीयम्।" हरिवाक्यं श्रुत्वा गोपाः मौनिनः सञ्जज्ञिरे, स्नेहरुषावेशितहृदयाः वनं जग्मुः। श्रीकृष्णस्तु विशदं नभः शरत्पूर्णचन्द्रप्रभं, विकसद्कुमुदिनीसुगन्धिभिः दिशः पूरयन्तं, मनोहरे तरुश्रेणिषु, मधुरमधुकरवृन्देषु, गोप्यः सहितः, हर्षेण चित्तं न्यधात्। रमया सह, यो गोपिकानां प्रीत्युत्तमः, शूरसुतः विविधवाद्यैः सहितः मधुरं गीतं गायामास। तद् रम्यगीतध्वनिं श्रुत्वा, गोप्यः शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, यत्र मधुसूदनः, तत्र सन्दुधावुः। काचिद् मृदु गीतं समनुययौ, अन्यैका साभिलषितया शृणोति, अपराऽपि तं चित्ते स्मरन्ति। काचिद् 'कृष्ण, कृष्ण' इति वदन्ती लज्जिता बभूव; अन्यैका प्रेमणाऽन्धा सन्निधिं जगाम। काचिद् गृहान्तः स्थिता, वृद्धान् बहिः पश्यन्ती, गोविन्दं ध्यानयन्ती नेत्रौ निमील्य तिष्ठति। एवं ताः कृष्णचिन्तया हृष्टाः, पुण्यसम्भारः क्षीणः, तस्य वियोगमहादुःखेन सर्वपापैः विमुक्ताः शून्याः बभूवुः। काचिद् गोपी सृष्टिं पराम् आत्मानं च चिन्तयन्ती, तस्य तत्त्वं परमं ब्रह्म विज्ञाय, मुक्तिं प्राप, प्राणान् निरुन्धती। गोपीसंवृतेन गोविन्देन तद्रात्रिं शरत्पूर्णचन्द्रसमां, रासारम्भलोलुपेन, सन्मानितां। गोप्यः गणशः कृष्णकृत्यान्यनुकरण्त्यः, तस्य लीलया रूपाणि निर्माय, यदा कृष्णोऽन्यत्र गतः, तदा वृन्दावनान्तःचर्यायाः प्रवृत्ताः। कृष्णे गच्छति, ताः निगृहीतचित्ताः, अन्योन्यं वदन्त्यः—'अहं कृष्णः—पश्यत मम मनोहरं गमनम्!' अन्यैका वदति—'शृणुध्वं मम गीतं, कृष्णस्य गीतम्!' अन्यैका—'दुष्ट कालय, स्थास्यसि! अहं कृष्णः!' इति भुजं ताडयन्ती, सर्वं कृष्णलीलावेषं धारयामास। एवं श्रीमद्भागवतपुराणे, श्रीकृष्णस्य दिव्यलीलाः गोपगोप्यः च, भक्त्या-प्रेम्णा च सुस्पष्टं प्रकाशिताः।