गोपालान् उत्सवाय उत्साहितान् हृष्टान् च दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः बुद्धिमान् वृद्धान् प्रति कौतूहलात् इदं वचनं अब्रवीत्। स नन्दं गोपालं सन्मानपूर्वकं पप्रच्छ—"कः अयं इन्द्रः यस्य नाम्ना यूयं इत्थं प्रमुदिताः?" तदा नन्दः प्रत्युवाच—"इन्द्रः देवाधिपः मेघानां च जलानां च स्वामी, मेघान् प्रेरयति यथा तैः वर्षा सम्प्रवर्तते। तस्मात् वर्षात् धान्यं जायते, तेन वयं अन्ये च जीवामः, तद् देवेषु च समर्पयामः। गोः दुग्धपूर्णाः वत्सैः सह तेन धान्येन पुष्टाः तृप्ताः च भवन्ति। यत्र यत्र वर्षवती मेघाः दृश्यन्ते, तत्र न खाद्यस्य अभावः, न तृणस्य कमी, न च जनः क्षुधया पीडितः। पृथिवी गाभिः पयः दुह्यते, मेघाः सूर्यस्य जलानि, पर्जन्यः सर्वभूतानां हिताय वर्षति। अतः वर्षाकाले सर्वे राजानः हृष्टाः इन्द्रं देवाधिपं यज्ञैः पूजयन्ति, यथा वयं अन्ये च जनाः।" एवं नन्दस्य इन्द्रपूजायाः वचनं श्रुत्वा, श्रीदामोदरः इन्द्रस्य क्रोधं उद्भावयन् इदं अब्रवीत्—"वयं कृषकाः न, न च व्यापारिणः; पितः, गाः अस्माकं देवता, वयं वनवासिनः। दर्शनं, त्रयो वेदाः, व्यापारः, शासनम्—एते चतुरः विद्याशाखाः; तत्र व्यापारं मे शृणु। कृषिः, व्यापारः, पशुपालनं—एते त्रीणि जीविकाविधयः; हे भाग्यवती, व्यापारः एतेषां त्रयाणां आधारः। कृषिः कृषकाणां जीविका, व्यापारः वणिजां, अस्माकं गाः परमं जीविकाम्; अतः व्यापारः त्रिविधः विभज्यते। यः यः यां विद्यां आचरति, सा तस्य परमं दैवतं; सा एव पूज्या मान्या च, तस्य एव आधारः। यः अन्यस्य दैवतं अन्यस्य वस्तुना पूजयति, स शुभं फलं न प्राप्नोति, न इह, न परत्र। क्षेत्रान्तः, तदन्ते वनं, तद्वनात् पर्वताः—एते अस्माकं परमं आश्रयः। न द्वाराणि, न वेश्मानि, न गृहस्थाः, न भूमिपाः; विश्वे न कोऽपि सुखी यथा चक्रयायिनः। श्रूयते, एषु पर्वतवनेषु, यथेष्टवपुषः भूतानि विविधानि रूपाणि गृह्णन्ति, स्वस्मिन्स्वस्मिन्स्थले रमन्ति। यदा तानि भूतानि निष्कास्यन्ते, तदा वनवासिनः पर्वतैः मृगादिरूपैः हन्यन्ते।" "अतः पर्वतयज्ञः गवां यज्ञः च क्रियताम्; इन्द्रे नः किम्? गाः, पर्वताः, अश्वाः, देवताः अस्माकं। ब्राह्मणाः मन्त्रयज्ञे रताः, कृषकाः हलयज्ञे; वयं पर्वतगवां यज्ञे रताः, वनपर्वतवासिनः। अतः गोवर्धनपर्वतः विविधैः द्रव्यैः पूजितः मानितः च भवतु; पशवः विधिवत् समर्प्यन्ताम्। सर्वं ग्रामसमूहं संहृत्य संकापं विना, ब्राह्मणाः अन्ये च इच्छुकाः तत्र भागं कुर्वन्तु। यदा पूजा कृतवती, अग्निहोत्रं च, ब्राह्मणाः च भोजनं कृतवन्तः, तदा गाः शरद्वर्णपुष्पमालाभिः भूषिताः विचरन्तु। यदि मम मतं गोपालैः हर्षेण क्रियते, तदा गाः, पर्वतः, मम च तृप्तिः प्राप्तव्या।" श्रीकृष्णस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दः वृजवासिनः च हर्षपूर्णमुखाः 'शुभं, शुभं' इति उद्गैरन्। "त्वया यद् उक्तं, बाल, उत्तमं; सर्वं करिष्यामः, पर्वतयज्ञः क्रियताम्।" इति उक्त्वा वृजवासिनः पर्वतयज्ञं कृतवन्तः; पर्वते दधि, पायसं, मांसं, अन्यानि च अर्पितवन्तः। ब्राह्मणान् शतशः सहस्रशः च भोजयित्वा, अन्यान् आगतान् च, यथा कृष्णः पूर्वं आज्ञापितवान्। ततः पूजिताः गाः पर्वतं परिक्राम्य, वृषभाः गर्जन्तः जलवद् मेघाः अभवन्। कृष्णः पर्वतस्य शिखरे रूपं गृह्णित्वा, "अहं पर्वतः" इति उक्त्वा, गोपालश्रेष्ठैः समर्पितं बहुं भोजनं भुक्तवान्। अन्येन रूपेण कृष्णः गोपालैः सह पर्वतशिखरं आरोह्य, द्वितीयं स्वदेहं प्रकट्य, पर्वतं पूजितवान्। यदा स दृष्टेः अन्तर्धानं कृतवान्, गोपालाः वरान् प्राप्य, पर्वतं स्वगृहं कृत्वा, स्वस्य गोष्ठं प्रतिनिवृत्ताः। श्रीपराशरः अब्रवीत्—यदा यज्ञः विघ्नितः, तदा इन्द्रः महाक्रोधपूर्णः, सम्वर्तकनाम्नः वर्षवती मेघसमूहं सम्बोधितवान्—"मेघाः, मम वचनं श्रुत्वा, त्वरया मम आज्ञां निर्वर्तयत। नन्दः गोपालः दुर्बुद्धिः, अन्यैः गोपालैः सह कृष्णं आश्रित्य, तस्य बलात् यज्ञविनाशं कृतवान्। तेषां जीविका गाः, तस्मात् मम आज्ञया ताः गाः वर्षेण पीडयत। अहम् अपि गजसमः पर्वतशिखरं आरोह्य, वायुवर्षप्रवर्तनाय सहाय्यं करिष्यामि।" श्रीपराशरः पुनः अब्रवीत्—एवं तेन आज्ञापितैः मेघैः तीव्रः वातवर्षप्रवाहः प्रवर्तितः, गाः पीडिताः, द्विजश्रेष्ठ। ततः क्षणेन पृथिवी, दिशः, आकाशः, एकेन महावर्षप्रवाहेन आवृताः।