शुद्धे नभसि तारा अविभक्तया दीप्त्या प्रकाशन्ति स्म, चन्द्रश्च तत्र योगिवत् शुद्धात्मा सतां मध्ये विचरन् दृश्यते स्म। शनैः शनैः जलानि तटात् अपसर्पन्ति स्म, यथा विवेकवन्तः जनाः क्षेत्रपुत्रादिषु आसक्तिमुत्सृज्य स्वामित्वं त्यजन्ति। हंसाः पूर्वं सरांसि परित्यज्य पुनः तानि प्राप्तवन्तः, यथा योगिनः सर्वक्लेशान् जित्वा विघ्नान् मुक्त्वा पुनर्योगं प्राप्नुवन्ति। सागरः अपि अतीव शान्तः अभवत्, तस्य जलानि स्थिराणि, यथा तपस्वी शनैः परमं योगं प्राप्य शान्तात्मा भवति। सर्वत्र जलानि अतीव विशुद्धानि अभवन्, यथा विवेकिनां मनांसि विष्णुं सर्वव्यापिनं ज्ञात्वा शान्तानि भवन्ति। शरदृतौ नभः निर्मलं, मेघाः अपगतानि, यथा योगिनां मनांसि योगाग्निना समस्तक्लेशसमूहं दग्ध्वा विशुद्धानि भवन्ति। ताराधिपः सूर्यकिरणैः उत्पादितं तापं शमयामास, यथा महाविवेकः अहंकारसमुत्थं दुःखं शमयति। सः शरदृतौ आकाशात् मेघान्, भूमेः पङ्कं, जलात् मलिनतां च आकर्षयामास, यथा संहरणं इन्द्रियाणि विषयात् आकर्षति। यथा प्राणायामे सरसां जलानि प्रतिदिनं पूरकरेचकरम्भाभ्यां पूर्यन्ते च रिक्तीकृयन्ते च, एवं तत्रापि दृश्यते स्म। ऋतुकाले सम्प्राप्ते, विशुद्धनभस्तारासमये, सः व्रजजनान् इन्द्रमहोत्सवाय महता उत्साहेन सज्जमानान् अपश्यत्। गोकुलवासिनः उत्सवाय उत्सुकाः हृष्टाः च दृष्ट्वा, कृष्णः बुद्धिमान् जिज्ञासया वृद्धान् इदं वचनं उवाच। "कः अयं इन्द्रः, यस्य नाम्ना भवन्तः एवम् हृष्टाः अभवन्?" इति सः नन्दगोपं सविनयं पप्रच्छ। नन्दः प्रत्युवाच— "इन्द्रः देवतानां राजा, मेघानां जलानां च अधिपः, मेघान् जलरूपेण वृष्टिं कर्तुं प्रेरयति। तस्मात् वृष्टेः धान्यानि जायन्ते, तानि च वयं अन्ये च जीविकाय देवतानां च अर्घाय उपयुञ्ज्मः।" "एता गावः पयःशालिन्यः वत्सयुक्ताश्च सन्तुष्टाः, तया वृष्ट्या उत्पन्नैः धान्यैः पोषिता बलवत्यः तृप्ताश्च भवन्ति। यत्र यत्र वृष्टिवहः मेघः दृश्यते, तत्र न खाद्याभावः, न तृणक्षयः, न च कश्चन क्षुधया पीड्यते।" "एषा भूमिः गावः दोह्यन्ति, मेघाः सूर्यस्य जलानि, पर्जन्यः सर्वेषां भूतानां हिताय वृष्टिं करोति।" "अतः वर्षासमये सर्वे राजानः हर्षपूर्णाः इन्द्रं देवपतिं यज्ञैः पूजयन्ति, वयं च अन्ये च जनाः तथैव।" एवं नन्दस्य इन्द्रपूजायाः वचनं श्रुत्वा, दामोदरः तदा देवाधिपतेः क्रोधं जनयन् इदं वचनं उवाच— "वयं कृषकाः न, न च वणिजः जीविकाय वसामः; पितः, गावः एव अस्माकं दैवतं, वयं हि वने वसामः।" "तत्त्वं, त्रयो वेदाः, वाणिज्यं, राजधर्मश्च—एते चत्वारः विद्याशाखाः; तत्र वाणिज्यस्य स्वरूपं मम वचनेन शृणु।" "कृषिः, वाणिज्यं, तृतीयं पशुपालनं—एते त्रयः जीविकावृत्तयः; वाणिज्यं तु एकं शाखा, एतेषु त्रिषु वृत्तिषु प्रतिष्ठितम्।" "कृषिः कृषकाणां, वाणिज्यं वणिजां, अस्माकं तु गाव एव उत्तमा जीविका; एवं वाणिज्यं त्रिविधं विभक्तम्।" "यस्य या विद्याशाखा आचर्यते, सा तस्य परमं दैवतं; सा एव पूज्या मान्या च, सा एव अस्य आश्रयः।" "यो अन्यस्य द्रव्येण अन्यं पूजयति, स शुभं फलम् न प्राप्नोति, न अस्मिन्लोके न परत्र।" "क्षेत्रस्य अन्ते सीम्नि, तस्य परे वने, तस्यापि परे पर्वते—एते सर्वे अस्माकं परमाश्रयाः।" "न द्वाराणि, न प्राकाराः, न च गृही न भूमिपः; समग्रे लोके न कश्चन वर्तते यः अस्मान् यथा सुखी।" "श्रूयते, एषु पर्वतवनान्तरेषु, कामरूपिणः भूताः स्वेच्छया रूपाणि गृह्णन्ति, स्वशैलशिखरेषु रमन्ते च।" "यदा एते निष्कास्यन्ते, तदा ये वनवासिनः, ते पर्वतैः सिंहादिरूपैः विनाश्यन्ति।" "अतः पर्वतयागः गोयागश्च क्रियेताम्; किमस्माकं इन्द्रेण? गावः, पर्वताः, अश्वाः, देवताः च अस्माकं।" "ब्राह्मणाः मन्त्रयागेषु रताः, कृषकाः हलयागेषु; वयं पर्वतगयागयोः रताः, वने पर्वते च वसामः।" "अतः गोवर्धनपर्वतः भवद्भिः नानाविधैः उपहारैः पूज्यः सम्मान्यश्च; पशवः विधिवत् सम्यक् बलिर्भवतु।" "समग्रं ग्रामसमाजं संहृत्य, ब्राह्मणाः च ये कामुकाः ते सर्वे निरवग्रहं भुञ्जन्ताम्।" "यदा पूजा कृताः, होमः च निष्पन्नः, ब्राह्मणाश्च भुक्तवन्तः, तदा गावः शरद्विलासपुष्पमालाभिः भूषिताः विचरन्तु।" "यदि एषा मम मतिः गोपालैः हर्षेण क्रियते, तर्हि तृप्तिः प्राप्यते गवां, पर्वतस्य, मम च।" एवं श्रुत्वा, नन्दादयः व्रजवासिनः प्रमुदितमुखाः "शुभं, शुभम्" इति प्रहृष्टाः ऊचुः। "सुत, यथा त्वया उक्तं, तव मतिः उत्तमा; सर्वं करिष्यामः, पर्वतयागः क्रियताम्।" इति। एवं व्रजवासिनः पर्वतयागं कृतवन्तः; पर्वते दधि, पायसं, मांसं, अन्यानि च समर्पितवन्तः। शतानि सहस्राणि च ब्राह्मणान्, आगतान् च अन्यान्, कृष्णस्य पूर्वोक्त्या भोजितवन्तः। ततः पूजिताः गावः पर्वतम् परिक्रम्य गताः; बृंहितानि वृषाणि जलधराणिव निनदन्ति स्म।