ते सर्वे परस्परं वहन्तः भाण्डीरनाम्नि वटवृक्षे समागच्छन् पुनरेव तत्र ये पराजिताः आसन् ते अपि प्रत्यागच्छन्। तदा त्वरया एकः दानवः सङ्कर्षणं स्कन्धे स्थापयित्वा मेघः शशिना सह यथा आकाशे शीघ्रं गच्छन् दृष्टः। स दानवराजः रोहिणीसूनोः भारं सोढुं न शक्त्वा वर्षाकाले महत् मेघमिव स्वं रूपं महान्तं चकार। स तु सङ्कर्षणः तं दानवं दग्धशैलसदृशं, हाराभरणविभूषितं, शिरसि किरीटप्रभासंपन्नं दृष्ट्वा, भयङ्कररूपं, चक्राक्षं, पदविनादेन पृथिवीं कम्पयन्तं, निर्भयः रोहिणीसुतः दानवेन नीयमानः कृष्णं प्रति इदं वचनम् उवाच। "कृष्ण, कृष्ण! अयं दानवः गोपालरूपधारी, पर्वतसमुन्नतः, मां अपहरति—पश्य! ब्रूहि, मधुसूदन, किं कर्तव्यं? अयं दुष्टः महतीं शीघ्रतां आश्रित्य मां नयति।" एवं रोहिणीसुतस्य वीर्यबलमुपलभ्य, महात्मा गोविन्दः स्मितपूर्वकं रामं प्रति वचनम् उवाच। "किं त्वं मानवभावं स्पष्टं गृह्णासि, सर्वात्मन्, गुह्यतमगुह्य! स्मर, पुरातन, सर्वकारणभूत, जगत्कारणबीज, आत्मानं तत्त्वतः—यथा एकं समुद्रे तत्त्वं तिष्ठति। नु जानासि, यद् अहं च त्वं च भूमेः कारणं, जगद्भारं शमयितुं मर्त्यलोके आगतौ। आकाशं तव शिरः, नद्यः केशाः, पृथिवी पादौ, मुखं अनन्ताग्निः; चन्द्रमा मनः, श्वासः वायुः, दिशः च तव अमृतबाहवः। भगवतः महात्मनः सहस्रमुखं, सहस्रबाहुपादं, अनन्तरूपं, सहस्रपद्मनाभं, आद्यं, त्वां मुनयः सहस्रशः स्तुवन्ति। अन्यः कोऽपि, देवा अपि, न जानन्ति तव दिव्यं रूपं, अवताररूपं; तस्मात् तद् पूज्यते। नु जानासि, यत् अन्ते जगत् केवलं त्वयि लीयते। त्वया एषा भूमिः धृता, अनन्तरूप, चलाचलसमन्विता। अज, त्वं एव कालः, क्षणाद्यादिः, सृष्ट्यादौ विविधानि रूपाणि धारयसि। यथा उदकं पातालाग्निना पीतम् हिमरूपं भवति, ततः हिमगिरौ सूर्यरश्मिभिः संयुतं पुनः जलरूपं प्राप्नोति। एवं त्वयि लीनं जगत् त्वयि संहिते, सृष्टौ त्वयि पुनः कल्पिते, अकल्प्यं जगत् उदेति। त्वं च अहं च, विश्वात्मन्, एकमेव कारणं; लोकहितार्थं पृथग्वपुषौ स्थितौ। मां स्मर, अनन्तात्मन्; आत्मबलात् दानवं नाशय। केवलं मानुषरूपे स्थित्वा स्वजनहितं कुरु।" एवं श्रीकृष्णेन स्मारितः बलरामः हसित्वा बलप्रभावेन प्रलम्बं दारयितुम् आरब्धवान्। कोपात् रक्तलोचनः सः प्रलम्बस्य मूर्ध्नि भुजेन प्रहारं चकार; तेन प्रहारेण प्रलम्बस्य नेत्रे निष्पतिते। भग्नकपालः सः रक्तं मुखात् स्रवयन् भूमौ पतित्वा मृतः। बलस्य अद्भुतकर्मणा प्रलम्बं निहतम् दृष्ट्वा गोपाः प्रमोदिताः, स्तुत्वा 'शुभम्! शुभम्!' इति चुक्रुशुः। गोपैः प्रशंसितः रामः कृष्णेन सह पुनः गोकुलं प्रत्यागच्छत्। रामः केशवश्च व्रजे विचरन्तौ वने, वर्षाकाले गतसति, शरत्कालः कमलोत्कर्षेण आगतः। पल्वलजलाशयेषु मीनाः महतीं पीडां प्राप्नुवन्ति, यथा गृही, पुत्रक्षेत्रासक्तः, ममकारेण क्लिश्यते। मयूराः वनमध्ये गर्वं त्यक्त्वा निःशब्दाः स्थिताः, तस्मिन् शून्ये योगिनः संसारशून्यतां विविच्य यथा। निर्मला शुक्लमेघाः सर्वं जलं त्यक्त्वा गगनं परित्यज्य, यथा मुनयः गृहं परित्यजन्ति। शरदर्करश्मिभिः तापनं प्राप्य सरः शोषितम्, यथा देहिनां हृदयं अधिकासक्त्या शुष्यति। शरदम्बूनि कमलैः सुसज्जितानि, यथा शुद्धहृदयानां बुद्धिसौम्यता लभ्यते। निर्मलाकाशे तारा अव्यभिचारिण्या प्रभया विराजन्ते, चन्द्रमा यथा योगी शुद्धात्मा साधुषु विचरति। शनैः शनैः तीरात् अपसृत्य जलानि, यथा प्राज्ञः क्षेत्रपुत्रादिषु ममकारं त्यजति। हंसाः पूर्वं सरांसि परित्यज्य पुनः प्रतिनिवृत्ताः, यथा योगिनः सर्वक्लेशविघ्नान् जित्वा पुनः योगं प्राप्नुवन्ति। सागरः अतीव शान्तः, स्थिरजलः, यथा तपस्वी शनैः परमयोगं प्राप्तः स्वात्मनि शान्तः। सर्वत्र जलानि अतीव निर्मलानि, यथा बुधाः विष्णुं सर्वव्यापिनं ज्ञात्वा मनः प्रशाम्यति। शरदि निर्मलं गगनं, मेघविनिर्मुक्तं, यथा योगिनां मनः योगाग्निना क्लेशसमूहं दग्ध्वा शुद्धं भवति। ताराधिपः सूर्यरश्मिजं तापं शमयति, यथा महाविवेकः अहंकारसमुत्थं दुःखं शमयति। सः शरदि गगनात् मेघान्, भूमेः पङ्कं, जलात् मलिनत्वं संहरति, यथा निग्रहः इन्द्रियार्थेभ्यः इन्द्रियाणि संहरति। यथा प्राणायामे सरांसि प्रतिदिनं पूरकादिना रेचकादिना कुम्भकादिना च पूर्यन्ते शुष्यन्ति च। ऋतौ प्राप्ते, निर्मलाकाशतारायां, व्रजवासिनः इन्द्रोत्सवाय महोत्सवं समारभन्ते इति दृष्टम्। एवं श्रीमद्विष्णुपुराणे वर्णितं चरित्रं संक्षेपेण सम्यग् निरूपितम्।