ततः वीरः बलः स्वेन पृष्ठपद्वयेन तं दैत्यं बलिनं वक्षसि ताडितवान्, तस्यापि ताडनस्य प्रभावेण न गृहीतः। ततः बलः तं दैत्यं गृहीत्वा, वातचालितं वर्तयित्वा, तस्य जीवः वायौ निर्गतः। बलः तं दैत्यं बलात् तृणराजे समारोपयत्। तदनन्तरं विकटः वातः तालेषु फलानि शिरसः पतितानि भूमौ अपातयत्, यथा महावातः मेघान् विक्षिपति। बलभद्रः सहजेन बलेन तत्र आगतान् धेनुकस्य बान्धवान् अन्यान् गर्धभाकृतिदैत्यांश्च भूमौ अपातयत्। क्षणमात्रेण, हे मैत्रेय, भूमिः पक्कतालफलैः गर्धभदैत्यशरीरैः च शोभिता, अपि च अतिशोभाम् प्राप्तवती। ततः, द्विजश्रेष्ठ, गाः निर्भयाः तत्र तालवने सुष्ठु तृणं चरन्त्यः, यत् पूर्वं न उपभुक्तम्, सन्तुष्टाः आसन्। श्रीपराशरः उवाच— धेनुकदैत्यं तस्य च अनुचरान् विनष्ट्वा, तद् तालवनं गोपैः गोपिभिः च रम्यम् अभवत्। ततः वसुदेवस्य उभौ पुत्रौ, धेनुकदैत्यवधात् हृष्टौ, भाण्डीरनाम्नि वटवृक्षे अगच्छताम्। गुञ्जन्तः, गायन्तः, वृक्षान् अन्वेषन्तः, दूरस्थगाः पालयन्तः, परस्परं नाम्ना आह्वयन्तः, तत्र विचरन्तः आसन्। वत्सबन्धनरज्जुं स्कन्धे धृत्वा, वनमालाभिः भूषितौ, सवर्णकर्णौ युवरुषौ इव, तौ महात्मनौ शोभेते। तस्मिन् काले, तयोः वस्त्राणि सुवर्णकृष्णचूर्णैः लिप्तानि, इन्द्रायुधैः भूषितौ, श्वेतकृष्णमेघाविव आस्ताम्। तौ भूमौ विचरन्तौ, विश्वसिद्धैः सह क्रीडायाम् निमग्नौ, सर्वलोकनाथौ एव। मानुषभावे रममाणौ, मानुषरूपस्य सम्मानं कुर्वन्तौ, स्वयम् बाल्ययोग्याः क्रीडाः अनुष्ठाय वनं विचरन्तौ। तत्र तौ वीरौ दोलायां मल्लयुद्धे च, शिलाप्रक्षेपे च, परस्परं क्रीडन्तौ आसताम्। तस्मिन् काले, प्रलम्बाख्यो दैत्यः, गोपालरूपेण सगोपानां मध्ये आगतः, तयोः क्रीडायाम् निमग्नयोः वधाय इच्छन्। तं गोपालरूपधारिणं दानवश्रेष्ठं कोऽपि न सन्दिग्धवान्, स साधारणपुरुषरूपेण तत्र मिलितवान्। स तयोः मध्ये अवसरं अन्वेष्य, कृष्णं दुर्जयम् मन्यते, अतः रोहिण्याः पुत्रं हन्तुं निश्चितवान्। ततः सर्वे बालकाः 'हरिक्रीडा' नाम बालक्रीडां आरभन्त, युग्मं निर्माय, उत्थाय। गोविन्दः श्रीदाम्ना सह, बलः प्रलम्बेन सह, अन्ये गोपालाः परस्परं युग्मीकृत्य क्रीडायाम् प्रविष्टाः। ततः कृष्णः श्रीदामान् विजितवान्, रोहिण्याः पुत्रः प्रलम्बं विजितवान्, कृष्णपक्षीयाः गोपालाः विजिताः, अन्ये पराजिताः। परस्परं वहन्तः, सर्वे भाण्डीरवटं प्राप्ताः, पुनः पराजिताः तत्र प्रत्यागताः। किन्तु दैत्यः शीघ्रं संकर्षणं स्कन्धे समारोप्य, नभः शीघ्रं यातः, यथा मेघः चन्द्रमण्डलम् वहति। स दैत्यश्रेष्ठः, रोहिण्याः पुत्रस्य भारं न सहनः, वर्षासु महामेघवत् आकारेण वर्धितवान्। संकर्षणः तं दैत्यं दग्धगिरिशिखराकारं, मालाभूषितं, आभरणैः शोभितं, शिरसि मुकुटेन दीप्तं दृष्ट्वा। तस्य भीषणं रूपं, रथचक्रसदृशे नेत्रे, पादाघातेन भूमिं कम्पयन्, निर्भयः रोहिण्याः पुत्रः दैत्येन वह्यमानः कृष्णम् इदं उवाच— "कृष्ण, कृष्ण, अहं दैत्येन गोपालरूपधारिणा, पर्वतसमुदारशरीरेण, नीयमानः—पश्य!" "मधुसूदन, किम् कर्तव्यम्? अयं दुष्टः शीघ्रगामी, मां हरति।" श्रीपराशरः उवाच— तदा गोविन्दः महात्मा, रोहिण्याः पुत्रस्य बलं प्रभावं च ज्ञात्वा, स्मितं प्रसारित्य रामं इदं उवाच— श्रीकृष्णः उवाच— "हे बल, त्वं सर्वात्मा, सर्वगूढं रहस्यं, मानुषभावं किम् इत्थं स्वीकरोषि?" "स्मर, पुरातनः, सर्वकारणः, जगत् बीजः, एक एव आत्मा, यथा समुद्रस्थं एकं।" "न जानासि वा, यौ अहं च त्वं च, भूमेः एकं कारणं, लोकभारहरणाय मृत्युलोकं आगतम्।" "आकाशं तव शिरः, नद्यः केशाः, भूमिः पादौ, मुखं अनन्ताग्निः; चन्द्रः मनः, वायुश्च प्राणः, दिशः तव अक्षयबाहवः।" "भगवान् महात्मा सहस्रमुखः, सहस्रहस्तपादः, अनन्तरूपः; सहस्रपद्मोत्पत्तिः, आद्यः—सहस्रैः मुनयः त्वां स्तुवन्ति।" "अन्यः कोऽपि, न देवाः अपि, तव दिव्यरूपं, अवताररूपं न जानन्ति; अतः पूज्यः। न जानासि वा, अन्ते जगत् त्वयि एव लीयते।" "त्वया भूमिः धृतम्, अनन्तरूप, चराचरं धारयन्। अजः त्वं कालः, क्षणादिः, जगत् आदिरूपः, विविधरूपेण प्रकटः।" "यथा जलं अग्निना ग्रस्यमानम् हिमरूपं याति, ततो हिमाचले सूर्यरश्मिभिः पुनः जलं भवति—" "एवं त्वयि संहृत्य, सर्वं जगत् त्वयि लीयते; सृष्टौ त्वत्तः पुनः उद्भवति, कल्पातीतम्।" "त्वं च अहं च, विश्वात्मन्, एकं कारणम्; लोकहिताय रूपभेदं धारयावः।" "माम् अनन्तात्मानम् स्मर; दैत्यं स्वेन आत्मना नाशय। केवलं मानुषरूपेण, स्वजनहिताय कार्यं कुरु।" श्रीपराशरः उवाच— एवं श्रीकृष्णेन स्मारितः, बलः हसन्, प्रलम्बं बलात् पीडयितुम् आरब्धवान्।