कदाचित् तु गोपबालाः कदम्बमालाभिः भूषिताः, कदाचित् मयूरपिच्छैः अलङ्कृताः, कदाचित् पर्वतीयैः विविधैः वर्णैः शोभिताः, विविधरूपैः वने प्रकटिताः दृश्यन्ते। तेषां कदाचित् पत्रशय्यायां शयनम्, कदाचित् वृक्षेषु विचरणम्, कदाचित् मेघानां गर्जनेन भीताः आक्रन्दन्ति। कदाचित् अन्यगोपालानाम् गीतं स्तुवन्ति, कदाचित् मयूराणां शब्दं गोपिकानां भाषां च अनुकरणं कुर्वन्ति। पुनः एकदा बलः केशवः च गोपैः सह गाः पालयन्तौ तस्मिन्नेव वने विचरन्तौ ताडितालवनं रमणीयं प्राप्नुतः। तस्मिन् ताडितालवने धेनुकः नाम दैत्यः, यः सर्वदा पशुमांसं खादति, गर्दभाकृत्या तत्र निवसति। तं ताडितालवनं फलैः परिपूर्णं दृष्ट्वा गोपबालाः फललुब्धाः तं फललाभाय इच्छन्तः परस्परं वदन्ति—"हे राम! हे कृष्ण! एषः प्रदेशः धेनुकैः सदा रक्षितः, अतः फलानि इह सन्ति। पश्य ताडितालफलानि, तेषां गन्धः दूरं व्याप्नोति; इच्छामः तानि भक्षयितुं, यदि वः रोचते, तानि पतन्तु।" गोपबालानां वचनं श्रुत्वा सङ्कर्षणः कृष्णेन सह ताडितालफलानि भूमौ पतितानि कृतवान्। तेषां फलानां पतनध्वनिं श्रुत्वा दुर्गमः दैत्यः, गर्दभाकृत्या दुष्टः, क्रुद्धः अभ्यागच्छत्। तदा बलः शक्तियुक्तः तस्य वक्षसि पृष्ठपादाभ्यां प्रहारं कृतवान्, तथापि स तेन प्रहारेण न गृहीतः। ततः बलः तं गृहीत्वा वायौ परिभ्रम्य जीवनं तस्य अपहृत्य, बलात् तं तृणराजे समारोपयत्। तदा तीव्रः वायुः ताडितालवृक्षाग्रात् फलानि भूमौ पातयामास, यथा महावातः मेघान् विक्षिपति। बलभद्रः सहजेन ताडितालवने आगतान् धेनुकस्य बान्धवान् गर्दभाकृत्यन्यान् दैत्यांश्च भूमौ समारोपयत्। क्षणेन, हे मैत्रेय, भूमिः ताडितालफलैः गर्दभदैत्यशरीरैः च शोभिता, अधिकं रमणीयताम् अधत्त। ततः, द्विज श्रेष्ठ, गाः भयमुक्ताः ताडितालवने तृणं नवं सुखेन चरन्ति। श्रीपराशरः उवाच—धेनुकदैत्यस्य सखिभिः सह विनाशे ताडितालवनं गोपालगोपीभिः रम्यं अभवत्। ततः वसुदेवस्य उभौ पुत्रौ धेनुकवधात् प्रमुदितौ भाण्डीरवटं जग्मतुः। गोपाः आह्वयन्तः, गीतं गायन्तः, वृक्षान् अन्वेषयन्तः, दूरस्थगाः पालयन्तः, नाम्ना परस्परं आह्वयन्तः, विचरन्ति। वत्सबन्धनपाशान् स्कन्धे स्थापयन्तः, वनमालाभिः अलङ्कृताः, ते महात्मानः नवशृङ्गयुक्तवृषभवत् शोभन्ते। तदा तेषां वासांसि सुवर्णकृष्णधूलिप्रक्षिप्तानि, इन्द्रायुधसज्जनैः श्वेतकृष्णमेघवत् ते दीप्तिमन्तः। ते भूमौ विचरन्तः, सिद्धैः सह क्रीडायाम् संलग्नाः, स्वयं सर्वलोकनाथाः। मानुषवृत्तिं उपलभ्य, मानुषरूपस्य सम्मानं कुर्वन्तः, स्ववयःस्वभावानुकूलं क्रीडां वनं विचरन्तः। तत्र बलकृष्णौ डोलायां, मुष्टियुद्धे, शिलायुद्धे च स्वशक्तिं प्रदर्शयन्तौ क्रीडन्ति। तदा प्रलम्बः नाम असुरः, गोपाकृत्या तत्र आगतः, तयोः क्रीडायाम् संलग्नयोः हन्तुम् इच्छन्। स गोपाकृत्या मानववत् तेषु संगतम्, कोऽपि तं न सन्दिह्यति। स तयोः मध्ये अवसरं अन्वेष्य, कृष्णं अजयम् जानन्, रोहिणीसुतं हन्तुं निश्चितवान्। ततः सर्वे बालाः "हरिक्रीडा" नाम बालक्रीडां आरब्धवन्तः, युग्मं कृत्वा उत्थाय। गोविन्दः श्रीदाम्ना युग्मितः, बलः प्रलम्बेन, अन्ये गोपाः अन्योन्येन युग्मिताः, एवं गोपबालाः क्रीडायाम् प्रवृत्ताः। ततः कृष्णः श्रीदामनं, बलः प्रलम्बं, गोपाः कृष्णपक्षे विजिताः, अन्ये पराजिताः। तदा परस्परं वहन्तः सर्वे भाण्डीरवटं आगच्छन्, पराजिताः पुनः प्रत्यागच्छन्। किन्तु दैत्यः शीघ्रं सङ्कर्षणं स्कन्धे स्थापयित्वा आकाशमार्गे गतवान्, यथा मेघः चन्द्रं वहति। स दैत्यश्रेष्ठः, रोहिणीसुतस्य भारं न सहन्, वर्षाकाले महामेघवत् रूपं वर्धयामास। सङ्कर्षणः तं प्रज्वलितशैलवत् स्वरूपं दृष्ट्वा, मालया भूषितं, किरीटेन शिरसि दीप्तिमन्तं, दृष्ट्वा। स तीक्ष्णरूपः, चक्राक्षः, भूमिं पदस्पन्दनैः कम्पयन्, निःशङ्कः रोहिणीसुतः, दैत्येन नीतः, कृष्णं सम्बोध्य इदं वदति—"कृष्ण! कृष्ण! अहम् अस्य दैत्येन गोपाकृत्या, पर्वतप्रमाणशरीरेण, नीतः—पश्य!" "मधुसूदन! किं करणीयं? अयं दुष्टः शीघ्रता युक्तः मां नयति।" श्रीपराशरः पुनः उवाच—तदा गोविन्दः, महात्मा, रोहिणीसुतस्य बलं वीर्यं च ज्ञात्वा, स्मितं मुखे प्रसारित्य रामं प्रति वदति। श्रीकृष्णः उवाच—"किं तव इयं मानुषवृत्तिः स्पष्टं दृश्यते, त्वं सर्वस्य अन्तरात्मा, सर्वगूढस्य रहस्यं। स्मर, हे पुरातन! सर्वकारणं, जगत्सर्वबीजम्, आत्मानं एकमेव—यथा एकः समुद्रः।" एवं गोपबालानां रमणीयं व्रजचरित्रं, बलकृष्णयोः अद्भुतविक्रमं, दैत्यविनाशं च, तत्र वने दिव्यं विस्तारं प्रकटितम्।