शृणु, द्विजोत्तम! व्रजभूमौ न पवनस्य नापि कस्यचित् कारणस्य दोषेण, किं तु केवलं भगवतः लीलया एव, पूतनाया मृत्युः, शकटस्य पतनं, अर्यणद्रुमयोः पतनं च अभवन्। ततो व्रजवासिनः सर्वे स्वस्वगृहेषु उक्तवन्तः—"शीघ्रं गच्छाम, विलम्बः न कार्यः" इति। ततः क्षणमात्रेणैव व्रजजनाः स्वैः रथैः पश्युभिः च गणशः निर्गच्छन्तः, वत्सान् शिशून् च अग्रे स्थापयन्तः, प्रस्थितवन्तः। क्षिप्रमेव तेषां व्रजवासः सर्ववस्तुभिः जनैः च रिक्तः जातः, तत्र केवलं काकाः काक्यश्च एव अभवन्, हे द्विजश्रेष्ठ। ततः कृष्णः, यः सर्वकर्मसु सहजः, शुद्धचित्तः, गोवृद्ध्यर्थं वृन्दावनं चिन्तयामास। तदानीं, हे द्विजोत्तम, अतितीव्रे ग्रीष्मे अपि, सर्वत्र नवान्नानि उत्पन्नानि, यथा वर्षाकाले स्यात्। एवं सर्वे व्रजवासिनः स्वैः रथैः पश्युभिः च वृन्दावने अर्धचन्द्राकारं निवासं कृतवन्तः। तत्र रामः दामोदरः च गोपालकौ अभवताम्, बाल्यक्रीडया वनं विचरन्तौ। तौ, मयूरपिच्छमुकुटाभरणौ, वनमाल्यधारिणौ, वेणुवादनपटु, पत्रवाद्यनिनादकारिणौ, मधुरध्वनिं कृतवन्तौ। काकपक्षधारिणौ, अग्निसुतौ इव, हसितक्रीडया विचरन्तौ, महाबलौ एव। कालान्तरात्, तौ महाव्रजे सप्तवर्षवयस्कौ जातौ, सर्वलोकस्य गोपालकौ अभवताम्। ततः वर्षारंभे, मेघमण्डलैः व्याप्ते गगने, जलस्रोतांसि दिशः संप्राप्तानि इव अभवन्। पृथिवी नवान्नैः शोभिता, इन्द्रपतङ्गैः पूरिता, पन्नवद् हरिता, पद्मरागवद् भूषिता च अभवत्। सरितः सर्वत्र गभीरसलिलाः, नूतनश्रियं प्राप्ताः इव, दुर्जनानां वित्तप्राप्तौ मनसां यथा। इन्द्रः, यस्य अश्वाः न निरुद्धाः, मलिनमेखलायाम् अमलः न बभासे, यथा दुर्जनस्य वाक् पण्डितसन्निधौ न शोभते। धनुष्मानपि, गगने इन्द्रमार्गः न लभ्यते, यथा विवेकरहितराज्ञः सम्पत्तिः न सम्यगुपलभ्यते। मेघपीठे शुक्लशारदली, साधोः आचारः पापकर्मसु यथा, शोभते। विद्युलता अति चपला, गगने स्थैर्यं न बध्नाति, यथा दुर्जनस्नेहः साधुषु न तिष्ठति। मार्गाः नूतनधानेन आवृता, यथा वाक्यं अन्यार्थग्रहणेन सन्दिग्धं भवति। कदाचित् गोपालकैः सह, तौ गीतनर्तनयोः रममाणौ, कदाचित् वृक्षच्छायायाम् शीतलेन कम्पमानौ, शरणं प्रपन्नौ। कदाचित् कदम्बमाल्यभूषितौ, कदाचित् मयूरपिच्छधारिणौ, कदाचित् पर्वतचूर्णैः विविधरूपौ शोभमानौ। कदाचित् पत्रशय्यायाम् शय्यान्वितौ, कदाचित् वृक्षान् विचरन्तौ, कदाचित् मेघनिनादे भयेन चक्रतुः। कदाचित् अन्यगोपालकगीतं स्तुतवन्तौ, कदाचित् मयूरध्वनिं गोपिकावाणीं च अनुकरणं कृतवन्तौ। पुनः, बलेन सह केशवः तत्रैव वने गाः चरयन्, ताळवनं रम्यं समुपसंपेततुः। तस्मिन ताळवने, धेनुकः नाम राक्षसः, यः सर्वदा मांसभक्षी, गर्दभवपुषा तत्र वसति स्म। तं ताळवनं पश्यन्तः, फलेन परिपूर्णम्, गोपालकाः फललालसया वाक्यम् उक्तवन्तः—"हे राम! हे कृष्ण! एष ताळवनः धेनुकैः सदा रक्षितः, तेन तत्र पुष्टानि फलानि सन्ति। पश्य फलानि, तेषां गन्धः दूरं व्याप्नोति; इच्छामः तानि भोक्तुम्, यदि इच्छथः, पात्यन्तां।" एवं गोपालकवचनं श्रुत्वा, सङ्कर्षणः कृष्णेन सह ताळफलानि भूमौ पतितानि कृतवान्। तेषां निनादं श्रुत्वा, स दुष्टः दुर्ल्लङ्घ्यः गर्दभासुरः कोपेन समुपजातः। तदा बलेन, स्वपादाभ्यां तस्य वक्षसि प्रहारः कृतः, तथापि न गृहीतः। ततः बलरामः तं गृहीत्वा, वातायाम् आवर्त्य, जीवितं तस्य निष्क्रान्तम्; पश्चात् बलात् तं तृणराजे निपातितवान्। तदा महावेगेन, ताळशिखरात् फलान्यनेकानि भूमौ पतितानि, यथा महावातेन मेघाः विक्षिप्यन्ते। अन्ये ये गर्दभासुरा धेनुकबान्धवाः तत्र आगताः, बलभद्रः तानपि सुलभं भूमौ निपातितवान्। क्षणमात्रेण, हे मैत्रेय, पृथिवी ताळफलैः गर्दभदेहैः च शोभिता, अधिकं सुन्दरत्वं प्राप्तवती। ततः, द्विजश्रेष्ठ, गाः निर्भयाः तस्मिन ताळवने नवतृणं भक्षयन्त्यः सुखेन विचरन्ति स्म। एवं गर्दभासुरे सखिभिः च निहते, रम्यं ताळवनं गोपालकगोपीकानां प्रियं जातम्। ततः वसुदेवसुतौ, धेनुकनिघातात् प्रमुदितौ, भाण्डीरन्यग्रोधमुपगतौ। तत्र गोष्ठे, आह्वानं, गीतं, वृक्षान्वेषणं, दूरस्थगोपालनं, नाम्ना आह्वानं च कृत्वा, विचरन्तः। वत्सबंधनपाशान् स्कन्धे स्थापयन्तौ, वनमाल्यभूषितौ, नवशृङ्गयुक्तवत्सौ इव, तौ महात्मानौ विराजमानौ। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे पंचमस्कन्धे षष्ठाध्यायस्य कथा सम्पूर्णा।