श्रीकृष्णस्य बाल्यलीलाः एकदा गोष्ठे बालकः श्रीकृष्णः पादप्रहारेण शकटं निपातितवान्। तस्य शकटस्य पात्राणि च घटाः च सर्वे भग्नाः अभवन्, शकटः अपि विपरीतदिशि पतितः। तदा, हे द्विजश्रेष्ठ, सर्वे गोपालाः तेषां च स्त्रियः आकुलस्वरेण आक्रन्दन्त्यः शीघ्रं समागत्य, शिशुं पृष्ठे शयानं दृष्ट्वा विस्मिताः अभवन्। गोपालाः पृष्टवन्तः—"केन, केन एतत् शकटं निपातितम्?" तत्र स्थिताः बालकाः ऊचुः—"एष बालकः एव शकटं निपातितवान्।" ततः पुनः गोपालाः विस्मयपर्याप्ताः अभवन्, नन्दः अपि महाविस्मितः सन् शिशुं आलिङ्ग्य जग्राह। यशोदा तु गोप्यः सह शकटारूढाः, तत्र पतितानि पात्राणि सञ्चिन्वन्त्यः, दधि, पुष्पैः, फलैः, अक्षतैः च शकटं पूजितवत्यः। तत्रैव गोकुले वसुदेवस्य प्रेरणया गर्गः मुनिः गोपगणमध्ये रहसि तयोः शिश्वोः संस्कारान् अकार्षीत्। सः मुनिश्रेष्ठः गर्गः ज्येष्ठं बालं "राम" इति, अपरं "कृष्ण" इति विवेकपूर्वकं नामानि दत्तवान्। अल्पेन कालेन तौ बालौ जानुभ्याम् अपि सञ्जग्मतुस्तत्र व्रजे। गोमयभस्मलेपिताङ्गौ तौ सर्वत्र विचरन्तौ, यशोदा रोहिण्यौ च निग्रहीतुं नाशक्नुताम्। गोशालायां क्रीडन्तौ तौ पुनः वत्सस्थानं गतवन्तौ, तदा जातवत्सानां पुच्छानि आकृष्य क्रीडितवन्तौ। यदा यशोदा तौ बालकौ एकत्र क्रीडन्तौ दृष्टवती, तदा तयोः चञ्चलत्वात् निग्रहीतुं न शशाक। यशोदा कोपेन दण्डं गृहीत्वा, कमलपत्रनयनं कृष्णं समीपं गत्वा रोषेण ताडितवती—"यदि शक्नोषि, स्वक्रीडया चञ्चलः भव!" इति उक्त्वा सा गृहकार्ये प्रवृत्ता। तदा सः बालकः उलकालं आकर्षन्, यमलार्जुनयोः मध्ये प्रविष्टवान्। सः उलूकालयुतः तयोः वृक्षयोः मध्ये गच्छन्, तयोः उच्चशाखे भग्नाः, यमलार्जुनौ अपतताम्। तदा महाशब्दं श्रुत्वा व्रजजनाः आकुलाः अभवन्; आगत्य तौ महान् वृक्षौ पतितौ दृष्टवन्तः। तयोः मध्ये नवोदितदन्तः हसितमुखः शिशुः दृष्टः, यः उदरबन्धनेन बद्धः आसीत्, तेन "दामोदर" इति प्रसिद्धिं प्राप्तवान्। अनन्तरं सर्वे वृद्धगोपाः, नन्दप्रधानाः, तेषां महान् भयङ्करः अपशकुनः दृष्ट्वा चिन्तयामासुः—"अत्र अस्माकं किम्? अन्यं वनं गच्छामः। अत्र हि बहवः उपद्रवाः दृश्यन्ते, ये नाशाय भवन्ति।"—इति। "पूतानाया मृत्युः, शकटस्य निपातनं, यमलार्जुनयोः पतनं च—एतानि सर्वाणि न वायोः नान्यस्य च कारणस्य दोषात् अभवन्।" इत्येवम्। एवं निश्चित्य, व्रजवासिनः स्वजनान् उक्तवन्तः—"शीघ्रं गच्छामः, विलम्बं मा कुरुत।" ततः क्षणेनैव व्रजवासिनः स्वैः रथैः, पशुभिः, वत्सैः, बालकैः च गणशः प्रस्थिताः। क्षणमात्रेण व्रजं वस्त्रजनशून्यं जातम्, केवलं काककाकीभिः पूरितम्। श्रीकृष्णः, यस्य कर्म सुलभं, शुद्धचित्तेन वृन्दावनं चिन्तयामास, गवां वृद्ध्यर्थं। ततः, हे द्विजश्रेष्ठ, तत्र तीव्रग्रीष्मे अपि सर्वत्र नवान्नानि वर्षाकाले इव सञ्जज्ञिरे। एवं व्रजवासिनः वृन्दावनं प्राप्ताः, रथैः पशुभिः च अर्धचन्द्राकारं व्यवस्थां कृत्वा निवसन्। तत्र रामः दामोदरश्च गोपालकुमारौ जातौ, तौ व्रजे बालक्रीडया विचरन्तौ। मयूरपिच्छमुकुटौ, वनमालाधरौ, वंशपत्रनिनादेन मधुरं रवं कुर्वन्तौ। तौ बालकौ काकपक्षधारिणौ, वह्निपुत्रसमानौ, हास्यक्रीडया विचरन्तौ, महाबलसम्पन्नौ। कालान्तरे, तौ व्रजे सप्तवर्षीयौ जातौ, सर्वलोकपालकौ गोपालकुमारौ अभवताम्। तदा वर्षाकालः प्राप्तः, आकाशे घनसमूहैः आवृतं, जलप्रवाहाः दिशः यथैव मिलन्ति। पृथ्वी नवधान्यसमृद्ध्या शोभिता, इन्द्रकीटकुलैः पूरिता, हरितमणिवत् रक्तमणिरचितेव दृश्यते। नदीः सर्वत्र गभीरजलाः, नूतनरूपमिव प्राप्नुवन्ति, दुर्जनानां धनलाभे मनसामिव। इन्द्रस्य पन्थाः, यः न विघ्निताश्वः, मलिनमेघमध्यस्थः शुद्धः न प्रकाशते, यथा मूढानां वाग्विलासः पण्डितसमीपे न प्रकाशते। इन्द्रस्य महाधनुषा अपि आकाशमार्गः न लभ्यः, यथा विवेकहीनस्य राज्ञः सम्पत्तिः न यथावत् लभ्यते। मेघपीठे शुक्लबकपङ्क्तिः शोभते, यथा साधोः आचरणं दुष्टकर्ममध्ये। विद्युत् अत्यन्तचपला, आकाशे स्थैर्यं न बध्नाति, यथा दुष्टसख्यं साधौ न स्थिरं भवति। मार्गाः नूतनधान्यराशिभिः आवृताः, यथा जनानां वाक्यं अर्थान्तरग्रहणेन अस्पष्टं भवति। कदाचित् गोपालैः सह उभौ गीतनृत्ययोः रममाणौ, कदाचित् वृक्षाणां छायायां शीतलेन कम्पितौ शरणं प्रपन्नौ। एवं श्रीरामदामोदरौ वृन्दावने गोपालक्रीडया कालं नयन्तौ, सर्वगोपगणस्य प्रियौ अभवताम्।