तत्रैव मम सुतः रोहिण्याः जातः अस्ति; स च यथा आत्मनः पुत्रं पालयसि तथा तं अपि पालयेत्युक्त्वा, नन्दप्रधानाः गोपाः स्वधन्यानि रथेषु आरोप्य, बलवन्तः सन्तः, करं दत्त्वा प्रस्थिताः। गोकुले तेषां वासे, बालघातिनी पूतना रात्रौ शयानं कृष्णं गृहीत्वा स्तनं दत्तवती। या या बालकाय पूतना स्तनं ददाति, स एव बालः क्षणेन विनश्यति। किन्तु कृष्णः तस्याः स्तनं दृढेन हस्तेन गृहीत्वा, कोपसमन्वितः, तस्याः पयः सहितं प्राणमेव अपिबत्। सा भीमस्वनेन पतित्वा, सशिथिलाङ्गी, मृत्युमुपागता, भीषणदर्शना अभवत्। तस्मिन्स्वने जागृताः व्रजवासिनः पूतनायाः अङ्के कृष्णं स्थितं, तां च मृतां दृष्टवन्तः। भयभीता यशोदा कृष्णं गृहीत्वा, गोमयेन पूच्छिकां हस्तेन परितः घूर्णयित्वा दुष्टदृष्टिप्रशमनं कृतवती। नन्दः अपि गोमयं कृष्णस्य मूर्ध्नि स्थाप्य, तं रक्षार्थं मन्त्रं जपन् इदं प्रोवाच— "सर्वभूताधारः यो हरिः, यस्य नाभिकमलात् जगदुत्पन्नम्, स त्वां पातु। केशवः, यः वराहरूपेण पृथिवीं दन्ताग्रदृढां कृत्वा धारयामास, स त्वां पातु। सर्वव्यापी केशवः, यः नरसिंहरूपेण रिपोः वक्षः तीक्ष्णनखैः विदार्य पातितवान्, स सर्वत्र त्वां पातु। वामनः, यः क्षणेन त्रिविक्रमः अभवत्, यस्य त्रयि पादविक्षेपे लोका व्याप्य, आयुधानि दीप्तानि, स सदा त्वां पातु।" "गोविन्दः तव शिरः पातु; केशवः कण्ठं; विष्णुः गुप्ताङ्गं च उदरं; जनार्दनः जानुचरणौ। नारायणः, अक्षयस्वराट्, तव मुखं बाहू, प्रबाहू, मनः, सर्वेन्द्रियाणि च पातु। ये ते रिपवः पिशाचा, कूष्माण्डा राक्षसाश्च, ते शङ्खध्वनिना शार्ङ्गचक्रगदाखड्गैः निहता विनश्यन्तु। वैकुण्ठः सर्वतो दिशः पातु; मधुसूदनः विदिशासु; हृषीकेशः व्योम्नि; पृथिव्यां भूमिपतिः पातु।" एवं रक्षाविधिं कृत्वा नन्दः शिशुं रथे अधः शय्यायाम् अधिशाययत्। ततः गोपाः पूतनायाः महद्वपुः मृतं दृष्ट्वा, परमभीताः अतिविस्मयं च प्रापुर्। कदाचित् मधुसूदनः रथे अधः शयानः, पयः याचमानः, पादौ उन्नम्य रुदितुम् आरब्धवान्। तस्य पादाघातेन स रथः विपर्यस्तः, पात्राणि भाण्डानि भग्नानि, अपसव्यं पतितानि। ततः सर्वे गोपाः गोप्यश्च, शब्दं श्रुत्वा, आकुलिताः, गत्वा शिशुं प्राङ्कृत्य शयानं ददृशुः। गोपाः अपृच्छन्—"कस्य, कस्य हेतोः अयं रथः पतितः?" तत्र बालकाः ऊचुः—"अनेनैव शिशुना एष रथः निपातितः।" तदा पुनः सर्वे गोपाः, नन्दश्च, महान् विस्मयं प्राप्तवन्तः, शिशुं समादाय जगृहुः। यशोदा, गोप्यः च, ये रथमुपरि आरोह्य भग्नपात्राणि सञ्चिन्वन्त्यः, तं रथं दधिः, पुष्पैः, फलैः, अक्षतान् च पूजयामासुः। तत्रैव गोकुले, वसुदेवस्य प्रेरणया, गर्गः गुप्तं गोपेषु तयोः बालयोः संस्कारं चकार। गर्गः प्राज्ञः ज्येष्ठं "राम" इति, अन्यं "कृष्ण" इति नामाकरोत्, विवेकपूर्वकं नामानि दत्तवान्। क्षणेन तौ उभौ जानुभ्यां स्रंसन्तौ, व्रजे सञ्चरन्तौ अभवताम्। गोमयभस्मलेपनाङ्गौ, सर्वत्र विचरन्तौ, न यशोदा, न रोहिणी तौ निरोधयितुं शेकतुः। तौ गवां मध्ये क्रीडन्तौ, तदा नवजातवत्सानां पुच्छानि आकर्षन्तौ तत्र अगच्छताम्। यदा यशोदा तयोः क्रीडन्तयोः एकत्र दर्शनं कृतवती, तदा तौ निग्रहीतुं न अशकत्, तौ क्रीडायाम् अत्यन्तचपलौ। यशोदा, क्रुद्धा, दण्डं गृहीत्वा, कमलदलायतलोचनं कृष्णं समीपं गत्वा, कोपेन तं ताडयित्वा उवाच—"यदि शक्ता असि, तदा स्वच्छलेन विचर, क्रीडय!" इत्युक्त्वा, सा स्वकार्ये अभ्यगच्छत्। तस्याः प्रवृत्त्यां, कृष्णः उरःशिलां आकृष्य, द्वयोः अर्जुनयोः मध्ये जगाम्। तस्यां मध्ये शिलां तान्यर्जुनद्रुमयोः पार्श्वयोः आकर्षन्, उच्चशाखे भग्नाः, द्वावपि अर्जुनद्रुमौ निपेततुः। तदा महाशब्दं श्रुत्वा, व्रजजनाः त्रस्ताः, आगत्य, महान् द्रुमौ पतितौ दृष्टवन्तः। द्वे अर्जुनशाखे भूमौ पतिते, तयोः मध्ये, नवोद्भिन्नदन्तः कृष्णः, दीप्तस्मितः, दृष्टः। तयोः मध्ये, उदरे पाशेन बद्धः, स "दामोदर" इति ख्यातिं प्रपेदे। ततः सर्वे वृद्धगोपाः, नन्दमुख्याः, भीषणे लक्षणे सञ्जाते, चिन्तां चक्रुः—"नास्माकं अत्र किञ्चित् कार्यम्; अन्यं वनं गच्छामः। अत्र हि बहूनि आपद्रूपाणि दृश्यन्ते, नाशकारिणि।" इति।