देवकीगर्भजा कन्या, मृत्युः पूर्वमेव मयि जातोऽपि यदि पुनरुत्पद्यते, तदा तदस्तु—इत्युक्त्वा तया स्वधैर्यं प्रदर्शितम्। तदनन्तरं कंसः असुरान् आज्ञापयामास—यत्र यत्र पृथिव्यां विशिष्टाः बालकाः दृश्यन्ते, यत्र च बालः अत्यधिकबलसम्पन्नः स्यात्, तत्र तत्र तान् प्रयत्नेन हन्तव्याः। एवं असुरान् सम्यगाज्ञाप्य कंसः स्वगृहं प्रविश्य, वसुदेवदेवक्यौ बन्धनात् विमोचयामास। कंसः ताभ्यां उवाच—"युष्माकं गर्भस्थाः बालकाः मया ये हताः, ते निष्फलाः जाता; अन्यः कश्चन बालः मम विनाशाय उत्पन्नः। अतः अधिकं शोको नास्तु; निश्चितं तेषां बालानां तादृश एव विधिरासीत्। भवत्योः दोषात् तेषां प्राणाः हताः।" इति ताभ्यां सान्त्वनं कृत्वा, विमुक्ते च, कंसः संशयान्वितः पुनः स्वान्तरालयं प्रविवेश, द्विजश्रेष्ठ। विमुक्तः वसुदेवः नन्दस्य रथं प्रति जगाम, तत्र च नन्दं हृष्टमनसं दृष्ट्वा, "मम पुत्रः जातः!" इत्युक्तवान्। वसुदेवः अपि तं ससन्मानं प्राह—"भाग्येन तव वृद्धावस्थायामपि पुत्रः जातः।" पुनः स उवाच—"यूयं सर्वे वार्षिको करः राज्ञे दत्तः; तेनैवार्थेन अत्र आगताः, अतः यूयं धनवन्तः अधिकं न स्थेयुः। यः कार्यः अत्र आगत्य कृतः, स सिद्धः; किमर्थं चिरं स्थीयते? शीघ्रं गोकुलं प्रतिगच्छ नन्द!" "तत्रैव मम अपि पुत्रः रोहिण्याः जातः; त्वं तं स्वपुत्रवत् रक्ष।" इति वसुदेववचनेन प्रेरिताः, नन्दप्रमुखाः गोपाः स्वद्रव्याणि रथे स्थापयित्वा, करं दत्त्वा, बलसम्पन्नाः गोकुलं प्रतिजग्मुः। गोकुले तेषां वासे, शिशुहन्त्री पूतना रात्रौ सुप्तं कृष्णं गृहीत्वा, स्वस्तनं तस्मै ददौ। या या बालाय पूतना स्तनं ददाति स्म, सः बालः त्वरितं विनश्यति स्म। किन्तु कृष्णः कोपसमन्वितः, तस्याः स्थनं दृढं हस्ताभ्यां गृहीत्वा, स्तन्येन सह तस्याः प्राणमेव अपिबत्। सा पूतना महान् भीषणः निनादं कृत्वा, सन्धिः सविश्लेषा, भूमौ पतिता मृताभवत्, दृष्ट्वा भीमदर्शना। तस्याः शब्देन त्रस्ताः व्रजवासिनः जाग्रताः, कृष्णं पूतनाङ्के मृतां च दृष्ट्वा बभूवुः। यशोदा भयाकुला, कृष्णं गृहीत्वा, गोमयेन तं परिमार्जयामास, दुष्टदृष्टिनिवारणाय गोपुच्छमपि परिताडयत्। नन्दः अपि गोमयं कृष्णस्य शिरसि स्थाप्य, रक्षार्थं मन्त्रं जपन् इदं प्रार्थितवान्— "सर्वभूताधिपतिः हरिः त्वां रक्षतु, यस्य नाभिकमले जगत् उत्पन्नम्। केशवः, यः वराहरूपेण पृथिवीं दन्ताग्रे धारयामास, त्वां रक्षतु। सर्वत्र व्यापी केशवः, यः नरसिंहरूपेण शत्रोः उरः तीक्ष्णनखैः विदारयामास, सः त्वां रक्षतु। वामनः, यः क्षणेन त्रिविक्रमः भूत्वा त्रीन् लोकान् पदैः व्याप्तवान्, यस्य आयुधानि दीप्तानि, सः सदा त्वां रक्षतु।" "गोविन्दः तव शिरः रक्षतु, केशवः कण्ठं, विष्णुः गुप्ताङ्गं च उदरं, जनार्दनः जङ्घे पादौ च रक्षतु। नारायणः अक्षरः, अनन्तशासनः, तव मुखं, बाहू, कर्णौ, मनः, सर्वेन्द्रियाणि च रक्षतु। ये ते शत्रवः—पिशाचाः, कूष्माण्डाः, राक्षसाश्च—शङ्खध्वनिना, शार्ङ्गचक्रगदाखड्गैः निहताः विनश्यन्तु।" "वैकुण्ठः सर्वेषु दिशासु त्वां रक्षतु, मधुसूदनः विदिक्षु, हृषीकेशः दिवि, भूमिपः भूमौ च रक्षतु।" इति एवमुक्त्वा, नन्दः शिशुं शय्यायाम् उपरि, रथस्याधः, सुप्तिं स्थापयामास। ते गोपाः, पूतनायाः विपुलं मृतदेहं दृष्ट्वा, परमभीताः, महदाश्चर्यं च अनुभवन्। एकदा माधुसूदनः रथस्याधः शयानेन, पादौ प्रसार्य स्तन्यकामः रोदितुं आरब्धवान्। तस्य पादाघातेन स रथः विपरीतः, पात्राणि च भाण्डानि भग्नानि, विपरीतदिशि पतितानि। तदा, द्विजश्रेष्ठ, सर्वे गोपाः गोप्यश्च, उच्चैः शब्दं कृत्वा, शिशुं पृष्ठे शयानं दृष्ट्वा समाययुः। गोपाः पृच्छन्ति—"केन, केनायं रथः विपर्यस्तः?" तत्र बालकाः ऊचुः—"एष बालकः एव रथं निपातितवान्।" तदनन्तरं गोपाः, नन्दश्च, महदाश्चर्येण पूर्णाः, शिशुं गोदत्तं कृत्वा गृहीतवन्तः। यशोदा, गोप्यः च ये रथमधिरूढाः भग्नभाण्डानि सङ्गृह्णन्त्यः, ताः दधि, पुष्पं, फलानि, अक्षतानि च रथे समर्प्य, तं पूजयामासुः। तत्रैव गोकुले, वसुदेवस्य प्रेरणया, गर्गः मुनिश्रेष्ठः, गुप्तेनैव गोपेषु, तयोः बालयोः संस्कारं कृतवान्। गर्गः, प्राज्ञः, ज्येष्ठं 'राम' इति, अपरं 'कृष्ण' इति नामानि दत्तवान्, विवेकपूर्वकम्। किञ्चित्कालानन्तरं, तौ उभौ जानुपरिपातिनौ, व्रजे सञ्चरन्तौ, स्वच्छन्दं गन्तुं शक्नुतः। गोमयभस्मलेपिताङ्गौ, तत्र तत्र विचरन्तौ, यशोदा रोहिण्यौ च तौ न निग्रहीतुं शक्ते। गोष्ठमध्येषु क्रीडन्तौ, पुनः नवजातवत्सानां पृष्ठगृहं गतवन्तौ, तस्मिन्नहनि, वात्स्याः पुच्छं आकर्षयितुं प्रवृत्तवन्तौ। एवं श्रीकृष्णबलरामयोः बाल्यक्रीडाः, पूतनावधाद्याः, गोपगणानां च आश्चर्याणि, भक्तिपूर्वकं वर्ण्यन्ते।