कंसः, देवकीगृहस्थं भगवन्तं ज्ञात्वा, अद्य मां हन्तुं समुपक्रान्तः। अनन्तरूपः स भगवाञ्, यस्य रूपं सर्वं व्याप्नोति, यो लोकान् गर्भेषु स्वदेहे धारयति, देवतानां प्रभुः स्वयमेव बालरूपेण प्रकटितः, तेन कृपयाऽवस्थातव्यम्। सर्वात्मन्, चतुर्भुजं स्वरूपं संहृत्य, कंसः दितिसुतः तवावतारं न वेदेत्। यत् पूर्वं पुत्रार्थिन्यै मया प्रतिज्ञातं, तत् अद्य सम्पूर्णं, देवी, तव गर्भात् मम जन्म जातम्। एवं उक्त्वा भगवान् मौनं स्थित्वा, वसुदेवः तं बालं रात्रौ गृहात् नीत्वा बहिर्गच्छत्। तत्र रक्षिणः, यत्र अश्वाः योगमायया निद्रिताः, अनाकदुन्दुभिं मथुरात् निर्गच्छन्तं न अवलोकयन्। तस्मिन्नेव रात्रौ मेघाः तीव्रं वर्षम् अवर्षन्, शेषः अनाकदुन्दुभिं फणेन छायां दत्त्वा अनुगच्छत्। वसुदेवः विष्णुं कृत्वा, गम्भीरां यमुनां, यत्र जलं घूर्णितं, प्रविश्य, जानुयुगं जलं स्पृशन्, ताम् अतीत्य पारं गच्छति। तत्र तीरस्थले, कंसस्य करं दत्त्वा, नन्दं च गोपांश्च, ये मथुरातः आगच्छन्, अपश्यत्। तस्मिन्नेव काले, योगमायया निद्रितम्, यशोदा अपि, तां कन्यां प्रसूतवती, हे मैत्रेय, सर्वे जनाः योगमायया मोहिताः। वसुदेवः बालं तत्र स्थाप्य, कन्यां गृह्य, शीघ्रं यशोदायाः शय्यां तस्मिन्नेव रात्रौ अगच्छत्। यशोदा जागरिता, नवजातं पुत्रं नीलपद्मदलसमानं दृष्ट्वा, परमं हर्षं प्राप्नोत्। वसुदेवः कन्यां गृह्य, स्वगृहं प्रत्यागत्य, देवक्या शय्यायां यथापूर्वं स्थापयामास। ततः, बालशब्दं श्रुत्वा, रक्षिणः जाग्रताः, देवक्या प्रसवम् उपलभ्य, कंसाय निवेदयन्, हे द्विजश्रेष्ठ। कंसः शीघ्रं आगत्य, कन्यां गृह्य, देवक्या कण्ठः गद्गदः, 'मुञ्च मुञ्च' इत्युक्त्वा, ताम् अवरोधयत्। सः तां शिलायां प्रक्षिप्य, सा आकाशे स्थिता, महतीं रूपं धारयन्ती, अष्टभुजा, शस्त्रधारिणी अभवत्। सा हास्य, क्रुद्धा, कंसं प्राह—'मूढ! मयि प्रक्षिप्ते किं लाभः? यः तव हन्ता जातः सः पूर्वमेव जातः।' 'सः, यः पूर्वं सर्वभूतानां च देवतानां मृत्युर्भूतः, अद्य तव मृत्युर्भूतः। एतद् विचिन्त्य, शीघ्रं स्वहितं कुरु।' एवं उक्त्वा, देवी दिव्यशस्त्रगन्धमाल्यभूषिता, सिद्धैः स्तूयमाना, कंसस्य साक्षात् आकाशे लीनाभवत्। ततः कंसः, मनसा विक्षिप्तः, प्रलम्बकेशीप्रमुखान् महाऽसुरान् समाहूय, तेषां श्रेष्ठं संबोधयत्। 'हे प्रलम्ब! केशी! धेनुक! पूतना! अरिष्टादयः, सर्वे, मम वचनानि शृणु।' 'देवाः, दुष्टभावेन, मम हन्तुं प्रयत्नं कृतवन्तः, इन्द्रः अपि मां पीडितवान्, किन्तु तान् न गणयामि।' 'इन्द्रस्य अल्पबलस्य, वा एकाकी हरिः किं करिष्यति? हरिः, दैत्यहन्ता, दोषान्वेषी, किं साधयेत्?' 'आदित्याः, वसवः, मरुतः, अन्ये अमराः, मम बाहुबलात् अभिभूताः, तेषां किं शक्तिः?' 'स्वयं अमराधिपः युद्धाय आगत्य, बाणान् पृष्ठे कृत्वा, वक्षः प्रत्याहृत्य, पलायितः मया दृष्टः।' 'मद्रेषु इन्द्रः वर्षं निवारयत्, किं तत्र? मेघाः, मद्रैः भग्नाः, यथेष्टं वारि विसृज्यन्ते।' 'पृथिव्यां ये राजानः, बाहुबलात् भीष्णाः, ते सर्वे जरासंधं अधिपतिम् स्वीकरोति।' 'अमरेषु, हे दैत्यश्रेष्ठ, मम तिरस्कारः एव, तेषु हास्यं पश्यामि।' 'तथापि, हे दैत्यपतयः, दुष्टानां हान्यर्थं अधिकं यत्नं कर्तव्यम्, ते पापचेतसः।' 'यः पृथिव्यां ख्यातः, यः यज्ञकर्तृ, तेषां सर्वेषां वधः कर्तव्यो देवहान्यर्थम्।' 'मृत्युः, यः पूर्वं मम अभवत्, पुनः आगच्छेदपि, तदस्तु—एवं देवकीयाः कन्यया उक्तम्।' 'यत्र पृथिव्यां विशिष्टाः बालाः, यत्र अतिबलः बालः, तत्र यत्नेन वधः कार्यः।' एवम् आदेशं दत्वा, कंसः स्वगृहं प्रविश्य, वसुदेवदेवकीयौ मुक्त्वा। 'येषां गर्भे बालाः मया हताः, तेषां मृत्युर्व्यर्थः; अन्यः बालः मम विनाशाय जातः।' 'तस्मात् शोकः नास्ति; ते बालाः तद्विधेः पात्रम्। तव दोषात् तेषां जीवितं क्षिप्तम्।' एवं सान्त्व्य, मुक्त्वा, कंसः, संशयमूढः, पुनः अन्तःपुरं प्रविष्टः, हे द्विजश्रेष्ठ। मुक्तः, वसुदेवः नन्दस्य रथं गत्वा, नन्दं हर्षितं पश्यति, 'मम पुत्रः जातः!' इत्युक्त्वा। वसुदेवः अपि, 'सौभाग्येन, वृद्धेऽपि तव पुत्रः जातः,' इत्यवदत्। 'युष्माभिः वार्षिकं करं राजा प्रति दत्तम्; तदर्थं आगतम्; धन्याः, स्थातुं न आवश्यकम्।' 'यः प्रयोजनं आगतं, तत् सिद्धम्; किमर्थं तत्र स्थातुम्? शीघ्रं, नन्द, स्वगोपग्रामं गच्छ।' एवं श्रीमद्विष्णुपुराणे कंसस्य भयात् भगवान् विष्णोः अवतारकथाः, वसुदेवस्य गुप्तगमनम्, योगमायायाः प्रभावः, कंसस्य दैत्यसंवादः, देवकीनन्दनस्य जन्मोत्सवः च विस्तरेण वर्णितम्।