शक्रः वृत्रारिरश्विनौ वरुणः रुद्राः वसवः सूर्याः वायुः अग्निः चान्ये च सुखदाः देवाः सर्वे समागताः। ते भगवन्तं देवानां नाथं प्रणम्य प्रोचुः—"भगवन्, सर्वे वयं तवाज्ञां कर्तुं सदा सिद्धाः। यद् यत् कार्यं विधास्यसि, तत् वयं तव सेवायाम् अवस्थिताः सम्पादयिष्यामः।" एवं स्तूयमानः परमेश्वरः स्वदेहात् द्वौ केशौ उत्पाट्य, एकं श्वेतं एकं कृष्णं च, महर्षिं प्रति प्रोवाच—"एते मम द्वौ केशौ भूमौ पतित्वा जगतो भारं शमयिष्यतः।" देवांश्चोवाच—"यूयं सर्वे स्वांशेन भूमौ अवतीर्य पूर्वोत्थितान् प्रमत्तान् दानवान् युद्धेन नाशयत।" ततो देवाः तस्याज्ञया भूमौ अवतीर्य तान् दानवान् संहारयिष्यन्ति, न संशयः। ममावतारात् ते दानवाः विनश्यन्ति। ततः श्रीवासुदेवस्य भार्या देवकी, या देवीव सदृशी, अष्टमं गर्भं धारयिष्यति—स एव मम केशः। स भूमौ अवतीर्य कंसं च पुनर्जातं कालनेमिं च हन्ता। इत्युक्त्वा हरिः तत्रैव अन्तर्धानमगात्। हरौ अदृश्ये सति, देवाः महर्षिं प्रणम्य मेरुशिखरं गताः, ततः भूमौ अवतीर्य स्वांशेन प्रविश्य दानवान् नाशयितुम् उद्युक्ताः। तदा नारदः कंसाय विज्ञापयामास—"देवक्या अष्टमः गर्भः भूमौ जातः भविष्यति।" इति श्रुत्वा कंसः क्रोधेन देवकीवासुदेवौ स्वगृहे बद्ध्वा रक्षितवान्। यथा पूर्वं वासुदेवः कंसाय उक्तवान्, तथा पुनरपि स ब्राह्मण, स्वं पुत्रं कंसाय समर्पयामास। षड् एते पुत्राः हिरण्यकशिपोः अपत्यरूपेण योगनिद्रया देवक्याः गर्भे निवेशिताः, विष्णोः इच्छया। विष्णोः महमाया योगनिद्रा, या जगताम् अज्ञानमोहिनी, तां श्रीहरिः सम्बोध्य उवाच— "शुभे, मम आज्ञया अधः लोकं गत्वा षड् अपत्यानि एकैकशः देवक्याः गर्भे स्थापय। तेषु षट्सु कंसस्य हन्यमानासु, सप्तमः गर्भः ममांशः शेषः भविष्यति। तदा वसुदेवस्य अपरपत्नी रोहिणी गोकुले वसति; तेन देवक्याः गर्भं त्वं तस्याः उदरे स्थापय।" "कंसस्य भीत्या जनाः वदिष्यन्ति—देवक्या सप्तमः गर्भः पतितः इति। गर्भसंक्रमणात् स वीर्यवान् श्वेताचलशिखरप्रभः संसारस्य संकर्षण इति ख्यातिं गमिष्यति। ततः अहं देवक्या शुभे उदरे अवतीर्य, त्वं यशोदायाः उदरे मम तेजः स्थापय।" "वर्षाकाले कृष्णाष्टम्यां रात्रौ अहं जातः भविष्यामि; त्वं नवम्यां प्रसूता भविष्यसि। यशोदायाः शय्यायाम् अहं स्थाप्ये, त्वं देवक्याः निकटे स्थापिता भविष्यसि; वसुदेवः मम प्रेरणया एतत् सर्वं करिष्यति।" "कंसस्त्वां पर्वतशिखरे क्षिप्य, त्वं स्वं दिव्यरूपं प्राप्स्यसि। तदा सहस्राक्षः सुदर्शनधारिणः मम सम्मानाय शिरसा त्वां प्रणम्य भगिन्यां स्वीकरिष्यति। त्वं शुम्भनिशुम्भादीन् सहस्रशो दानवान् हनिष्यसि, पृथिवीं नानागृहैः शोभयिष्यसि।" "त्वमेव श्रीः क्षमा धृतिः सौम्या व्योम पृथिवी स्थितिः लज्जा पुष्टिः कोपः च; यदस्ति यच्च किंचन, सर्वं त्वमेव। ये त्वामार्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रा भद्रकाली क्षेमदा भाग्यदा इति स्तुवन्ति, ते भक्ताः प्रातःसायं नम्राः त्वां पूजयन्ति; मदनुग्रहेण तेषां सर्वे अभिलषितानि सिद्ध्यन्ति।" "मदिरामांसभक्ष्यैः नानाविधान्नैः सम्पूजिता त्वं सर्वेषां जनानां सर्वान् कामान् दास्यसि।" एवं भगवता निर्दिष्टा सा जगद्धात्र्यात्मना गर्भसंक्रमणं गर्भापवर्तनं च व्यधात्। सप्तमे मासे रोहिण्यां संप्राप्ते, श्रीहरिः त्रैलोक्यहिताय देवक्याः गर्भे प्रविष्टः। तस्यैव दिने भगवता निर्दिष्टा योगमाया यशोदायाः गर्भे प्रविष्टा। तदा, द्विज, ग्रहाः सम्यग्व्यवस्थिताः, विष्णोः अंशावतारे पृथिव्यां प्राप्ते, ऋतवः शुभाः अभवन्। देवकी अतिविशिष्टतेजसा दीप्तिमती जाताऽभूत्, तामवलोक्य जनाः सन्तप्तचित्ताः अभवन्। देवकीं विष्णुमूर्तिं वहन्तीं स्त्रियः पुरुषाश्च न पश्यन्तः, अमरगणाः अनवरतं स्तुवन्ति स्म। "त्वं परा सूक्ष्मा प्रकृतिः, ब्रह्मणो गर्भसम्भवा; ततः त्वं विश्वकृतः वाक् अभूः, वेदगर्भा च। त्वं सूर्यरूपस्य गर्भः, सृष्टेः नित्यकारणम्; त्वं सर्वबीजम्, यज्ञस्य सारः, त्रैविद्यं च।" "फलं त्वं पूज्यं त्वं, वह्निगर्भः त्वमरणिः; त्वमदितिर्देवगर्भा, दितिर्दैत्यगर्भा। त्वं प्रकाशगर्भा, दिवागर्भा; त्वं विद्यागर्भा, विनया; त्वं मार्गगर्भा, श्रेष्ठाचारः; त्वं लज्जा, नम्रतागर्भा।" "त्वं कामसंकल्पगर्भा, तुष्टिः, तृप्तिः; त्वं बुद्धिः, प्रज्ञानगर्भा, धृतिः, साहसगर्भा।" एवं देवाः स्तुवन्ति स्म, देवकीं जगद्धात्रीं, यत्र श्रीविष्णुर्भगवान् अवतीर्य लोकानां हितं कर्तुं संकल्पितवान्।