भगवतः स्वरूपं न कदापि क्षीणं न च वर्धते, स्वयंसिद्धं, अनादिम्, स्वतन्त्रं च; न तं श्रमः न तन्द्रा न भयम् न कोपः न कामः वा स्पृशन्ति। स दोषरहितः, परः, अगम्यः, अच्युतः, अव्यय-धर्मा, सर्वेश्वरः, परमाश्रयः, तेजः-सारः, अविनाशी च। सः परमपुरुषः, यस्य ध्यानं सर्वावरण-विहीनम्, यस्य धाम महत्सामर्थ्य-युक्तम्, तस्मै नमः। न तस्य शरीरणं कारणेन वा अकारणेन वा, न च उभयतः; केवलं धर्मस्य रक्षणाय एव सः शरीरणं गृह्णाति। एवं स्तुतिं श्रुत्वा, अजः भगवान् विश्वरूपं दर्शयन्, प्रमुदित-चित्तः ब्रह्माणं उवाच। स भगवान् उवाच—"ब्रह्मन्! यदि त्वं देवाश्च मत्तः किंचित् इच्छथ, तद् विस्तरेण वदत, तद् एव सिद्धं विज्ञाय।" इत्युक्ते, ब्रह्मा, हरिं दिव्यं विश्वरूपं पश्यन्, विस्मय-भक्तिपरिपूर्ण-हृदया देवैः सह पुनः तम् स्तौत्। स ब्रह्मा उवाच—"सहस्रशिरः, सहस्रबाहो, सहस्रपाद्, अनन्त, संसारस्य सृष्टि-स्थित्यन्त-कर्ता, तुभ्यं सहस्रं नमः पुनः पुनः। अणोः अणीयान्, महतो महीयान्, गुरूणां गुरुतमः, प्रकृत्यादि-परः, परमात्मन्, प्रसादं कुरु।" "एषा भूमिः, पर्वतैः बद्धा, भूमिजैः महादैत्यैः पीडिता, लोकशरण्यं त्वां भारनिवृत्तये उपसर्पति, अगम्य! वयं च—इन्द्रः वृत्रशत्रुः, अश्विनौ, वरुणः, रुद्राः, वसवः, आदित्याः, वायुः, अग्निः, अन्ये च सुखदाः—सर्वे तवाज्ञां कर्तुं सदा तिष्ठामः; यत् किंचित् कार्यं निर्दिशसि, तत् वयं तव सेवायाम् अवस्थिताः सम्पादयिष्यामः।" एवं स्तुतः भगवान् परमेश्वरः स्वात्मनः द्वौ केशौ—एकं श्वेतं, एकं कृष्णं—आदत्त। देवांश्च उवाच—"एते मम द्वौ केशौ भूमौ पतित्वा भारं विमोचयिष्यतः। सर्वे देवाः स्वांशैः भूमौ अवतीर्य, पूर्वोत्थितैः प्रमत्तैः महादैत्यैः सह युद्धं कुरुत।" ततो, "ममावतारेण ते दानवाः भूमौ निःसंशयं संक्षिप्यन्ते।" "वासुदेवस्य भार्यायाः देवक्याः, या देवी सदृशी, अष्टमं गर्भं—मम केशं—संवहिष्यति। तत्रावतार्य, सः कंसं भूमौ च पुनर्जातं कालनेमिं हनिष्यति।" इत्युक्त्वा हरिः अन्तर्धानमगात्। तदा, सः देवदृश्यः सन्, देवाः महर्षिं प्रणम्य मेरुशिखरं गत्वा, ततो भूमौ अवतीर्य। नारदः मुनिः कंसाय उक्तवान्—"देवक्याः अष्टमं गर्भं भूविष्यति।" कंसः, एतत् श्रुत्वा, कोपितः सन्, देवकी-वासुदेवौ गृहान्तः बद्ध्वा रक्षितवान्। यथा पूर्वं वासुदेवः कंसाय उक्तवान्, तथा पुनः वासुदेवः स्वपुत्रं दत्तवान्। षट् पुत्राः, ये हिरण्यकशिपोः अपत्यत्वेन विख्याताः, विष्णोः इच्छया योगनिद्रया देवक्याः गर्भे निवेशिताः। सा योगनिद्रा, या विष्णोः महमाया, येन जगत् अज्ञानवशात् मोहितम्, भगवता हरिणा सम्बोधिताभूत्। भगवान् उवाच—"निद्रे! मम आज्ञया, अधः लोकं गत्वा, षट् पुत्रान् एकैकशः देवक्याः गर्भे स्थापय। तेषां षण्णां कंसस्य हननानन्तरं, ममांशः शेषाख्यः सप्तमः गर्भे अंशतः अवतरिष्यति।" "गोकुले वासुदेवस्य अन्यया भार्यया रोहिण्या सह, देवक्याः गर्भं त्वं तत्र एव स्थापय। भोजराजस्य भीत्या जनाः वक्ष्यन्ति—'देवक्याः सप्तमः गर्भः नष्टः' इति। गर्भ-परिवहणात्, सः श्वेताचलशिखर-सदृश-तेजस्वी वीरः संकर्षण इति लोके विख्यातः भविष्यति।" "अथाहं शुभे देवक्याः गर्भे अवतीर्ये, त्वं शीघ्रं यशोदायां मम तेजः स्थापय। वर्षारात्रौ कृष्णाष्टम्यां अहं जन्म लभे, त्वं तु नवम्यां प्रसूता भविष्यसि। यशोदायाः शय्यायाम् अहं स्थाप्ये, त्वं देवक्याः द्वारा स्थापिते, वासुदेवः मम प्रेरणया एतत् सर्वं करिष्यति।" "कंसस्त्वां पर्वतशिखरं क्षिप्यति, तदा त्वं स्वदेवतां रूपं लप्स्यसे। ततः सहस्रलोचनः चक्रपाणिः मम मानात् त्वां प्रणम्य भगिनीत्वं गृह्णाति।" "त्वं शुम्भ-निशुम्भादीन् सहस्रशः दानवान् हनिष्यसि, भूमिं नानावासैः अलङ्कुर्याः। त्वं श्रीः, क्षमा, धृति, शोभा, द्यौः, पृथिवी, स्थैर्यं, लज्जा, पुष्टिः, क्रोधः, यच्चान्यदस्ति तत्सर्वं त्वमेव।" "ये त्वां आर्याम्, दुर्गाम्, वेदगर्भाम्, अम्बिकाम्, भद्राम्, भद्रकालिम्, क्षेमदाम्, भाग्यदाम् इति स्तुवन्ति, ते भक्ताः प्रातः सायं प्रणम्य त्वां वन्दन्ति; यद् इच्छन्ति, तत् मम प्रसादेन लप्स्यन्ते।" "मद्य-मांस-भक्ष्य-भोज्यादि-नैवेद्यैः पूजिता त्वं सर्वेषां जनानां सर्वकामान् दास्यसि।" एवं भगवता उक्ता सा जगद्धात्री देवी, गर्भपरिवर्तनं तथा अन्यस्य निष्क्रमणं सम्यक् व्यवस्थितवती।