भगवतः स्तुत्याः इतिहासाः च पुराणानि च व्याकरणं च, हे भगवन्, मीमांसा न्यायशास्त्रं धर्मशास्त्राणि च, त्वमेव परमेश्वरः। यत् किञ्चित् आत्मनः शरीरे गुणेषु चोच्यते, तत् सर्वं तव आत्मस्वरूपमेव, हे आदिपुरुष। त्वं अव्यक्तः, अनिर्वचनीयः, अचिन्त्यः, निरावरणः, अकरचरणरूपः, शुद्धः, नित्यः, परः, परमातीतः च। त्वं चक्षुषा विना पश्यसि, कर्णैः विना शृणोषि, नानारूपधारी च रूपरहितः अपि; अकरचरणः अपि शीघ्रं गच्छसि, गृह्णासि च, सर्वज्ञः, सर्वविज्ञेयः च। त्वं अणोऽप्यणुतरः, सर्वेषु यथार्थरूपः, यः त्वां पश्यति सः परमविद्यां लभते; पण्डितानां तव परमं रूपं विना अन्यत् किञ्चित् न स्थिरं भवति, हे परमात्मन्। त्वं विश्वस्य आधारः, लोकपालकः, सर्वभूतानि त्वयि स्थितानि; यत् अभूत्, यत् भविष्यति, त्वमेव, अणोः अप्यणुतमः, प्रकृतेः परः। एक एव चतुर्विधः ईश्वरः यज्ञहोत्ररूपः, त्वं जगत् तेजसा श्रीया च पूरयसि; अनन्तरूपदृष्टिः त्वं त्रिविक्रमपदं स्थापयसि। यथा एकः अग्निः स्वस्वरूपे स्थितः अनेकधा विवर्तते, तथा त्वं एकरूपः सर्वत्र स्थित्वा सर्वरूपाणि प्रकटयसि, हे प्रभो। तव सा एकैव परमा अवस्था, या ज्ञानेन ज्ञेया इति पण्डितैः दृश्यते; त्वाम् विना अन्यत् किञ्चित् नास्ति—न अन्यत् सत्यम्, न अतीतम्, न भविष्यत्। त्वं व्यक्ताव्यक्तरूपः, समष्टिव्यष्टिरूपः, सर्वज्ञः, सर्वगतः, सर्वशक्तिसम्पन्नः, सर्वविद्यायुक्तः, सर्वबलसम्पन्नः, सर्वसमृद्धः। त्वं न कदापि ह्रसीयसे, न वर्धसे, आत्मन्येव स्थितः, अनादिः, स्वतन्त्रः, न श्रमः, न आलस्यः, न भयम्, न क्रोधः, न कामः, न च अन्ये दोषाः तव। त्वं निरदोषः, परमः, दुराप्तः, अच्युतः, अक्षरधर्मः, सर्वेश्वरः, परमाधारः, तेजःसारः, अक्षरः। हे पुरुषोत्तम, यस्य ध्यानं सर्वावरणवर्जितं, यस्य धाम महत् ऐश्वर्यं, तस्मै नमः। न त्वया कारणतः, न अकारणतः, न च कारणाकारणयोः शरीरग्रहणम्; केवलं धर्मसंस्थापनार्थं एव। एवं स्तुत्वा, अजो भगवान् विश्वरूपं दर्शयन् ब्रह्माणं प्रीतचित्तः अब्रवीत्। स भगवान् उवाच—हे ब्रह्मन्, यदि त्वं देवाः च मत्तः किञ्चित् इच्छथ, तद् सर्वं वदत, कृतं एव ज्ञातव्यं। ततः ब्रह्मा, हरिं दिव्यं विश्वरूपं दृष्ट्वा, देवैः सहितः, विस्मयविस्मितहृदयैः, पुनः स्तुत्वा उवाच—सहस्रार्मन्, सहस्रवदनचरण, अनन्तमूर्ते, नमो नमः। त्वं जगतः सृष्टिसंहारपालनकर्ता, अणोः अप्यणुतमः, अपरिमितमहत्त्वः, गुरुतमः, प्रकृतिबुद्धीन्द्रियातीतः, परमात्मन्, प्रसन्नो भव। भूमिः अपि, पर्वतैः बद्धा, भूमिजदैत्यैः पीडिता, लोकशरणं त्वाम् उपगम्य भारहरणाय याचते, हे अगम्यगम्भीर। वयं च अत्र—इन्द्रः, अश्विनौ, वरुणः, रुद्राः, वसवः, आदित्याः, वायुः, अग्निः, अन्ये च देवाः—त्वदीयाज्ञापालनाय स्थिताः। यत् कार्यं त्वया निर्दिष्टं, तत् वयं सर्वे समर्पयामः, सदा त्वत्सेवायाम् स्थिताः। एवं स्तुत्वा, स भगवान् स्वात्मनः द्वे केशे निष्कर्ष्य, एकं श्वेतं, एकं कृष्णं, देवर्षे, देवतान् प्रति उवाच—एते मम द्वौ केशौ, भूमौ पतित्वा, जगतः भारं हरिष्यतः। सर्वे देवाः स्वांशेन भूमौ अवतीर्य, पूर्वोत्थितान् उन्मत्तदानवान् प्रति युद्धं कुरुत। तदा ते दानवाः भूमौ संक्षिप्ताः भविष्यन्ति—न संशयः—मम अवतारेण ते विनाशं यास्यन्ति। वासुदेवस्य भार्या देवकी, देवीसमा, अष्टमं गर्भं धारयिष्यति—मम एव केशः सः, हे देवगणाः। तत्र अवतीर्य, सः कंसं च पुनर्जातं कालनेमिं च हन्ता; इति उक्त्वा, हरिः अन्तर्धानं गतः। ततः, सः भगवतः अदृश्यत्वे, देवाः महर्षिं प्रणम्य, मेरुशिखरं गत्वा, भूमौ अवतीर्य। नारदः ऋषिः कंसाय उक्तवान्—देवक्याः अष्टमः गर्भः जातः भविष्यति, हे पृथिवीधर। कंसः, एतत् श्रुत्वा, कोपाविष्टः, देवकीं वसुदेवम् च गृहे बद्ध्वा रक्षितवान्। यथा पुरा वसुदेवः कंसाय उक्तवान्, तथैव पुनः वसुदेवः तं पुत्रं कंसाय न्यवेदयत्। षट् पुत्राः, हिरण्यकशिपोः अपत्यरूपेण, विष्णोः इच्छया, योगनिद्रया देवक्याः गर्भे स्थापिताः। या योगनिद्रा विष्णोः महमाया, या मोहयति जगत् अज्ञानतः, सा भगवता हरीणोक्ताः। भगवान् उवाच—हे निद्रे, मम आज्ञया, पातालं गत्वा, एकैकशः षड् पुत्रान् देवक्याः गर्भे स्थापय। तेषां षण्णां कंसहिंसया अनन्तरम्, मम अंशः शेषाख्यः सप्तमः गर्भे भविष्यति। गोकुले वसुदेवस्य अपरपत्नी रोहिणी वसति; तत्र देवक्याः गर्भः तव योगेन रोहिण्याः उदरे स्थाप्यः। भोजराजभीतेः, जनाः वदिष्यन्ति—देवक्याः सप्तमः गर्भः नष्टः इति। तस्य गर्भस्य संकर्षणात्, सः वीरः श्वेतपर्वतशिखरप्रभः, लोके संकर्षण इति प्रसिद्धः भविष्यति। ततः अहं शुभे देवक्याः गर्भे अवतारं करिष्यामि; त्वं तु शीघ्रं यशोदायाः समीपं गत्वा, मम तेजः तत्र स्थापय।