कंसः तदा मूढभावेन देवकीं स्वपतिसहितां रथस्थां बलात् निर्गमयन् तामष्टमं पुत्रं त्वया हनिष्यति, इत्युक्त्वा तस्याः प्राणहरणाय प्रतिजगाम। एतस्मिन्नेव समये श्रीपराशरः कथयति—कंसः तद्वचनं श्रुत्वा महाबलवान् खड्गमुद्यम्य देवकीं हन्तुं प्रवृत्तः। किन्तु वसुदेवः तदा प्रार्थयन् इदं वचनमुवाच—"अनघे! त्वया पुण्यशीला देवकी न हन्तव्या। यः यः पुत्रः अस्यां जातः, तमहं तुभ्यं समर्पयिष्यामि।" एवं वसुदेववचनेन कंसः "एवं अस्तु" इति प्रत्युवाच, तस्य वचने श्रद्धां कृत्वा देवकीं न हत्वा ताम् अवसर्जयत्। तस्मिन्नेव काले भूमिः महत्या भारपीडया पीडिता, दिव्यानां सभां गत्वा मेरुशिखरं प्रति जगाम। तत्र सा भूमिः ब्रह्माणं देवान् च प्रणम्य, दुःखसन्तप्तया करुणया च युक्तं वाक्यम् उक्तवती—"अग्निः सुवर्णस्य श्रेष्ठः गुरुः, गावां मध्ये सूर्यः श्रेष्ठः गुरुः, सर्वेषां च भूतानां ममापि सर्वोत्तमः गुरुः नारायणः।" "प्रजापतीनां ईश्वरः ब्रह्मा, यः प्राचीनतमः, सः कालरूपः क्षणलवमात्रात्मकः, अव्यक्तस्वरूपधारी। स एव सर्वेषां भवतां चांशरूपेण स्थितः। आदित्या, साध्याः, रुद्राः, वसवः, अग्नयः, पितरः, अत्रिप्रमुखाः लोककर्तारः—एते सर्वे अपरिमितात्मनः महात्मनः विष्णोः रूपाणि। यक्षराक्षसदैत्यपिशाचाः सर्पाः दानवाः गन्धर्वाप्सरोगणाश्च—एते अपि तस्यैव महात्मनः विष्णोः रूपाणि।" "ग्रहतारानक्षत्राणि, विविधं नभः, अग्निः, आपः, वायुः, अहं च इन्द्रियाणि च—सर्वं विश्वं विष्णुना व्याप्यते। स एव अनेकस्वरूपधारी, यस्य रूपे दिनरात्रे पीड्यन्ते च पीडयन्ति च, यथा समुद्रे तरङ्गाः।" "इदानीं तु कालनेमिप्रमुखाः दैत्याः मर्त्यलोकं कृत्वा, जनान् दिनरात्रं पीडयन्ति। कालनेमिः, यं विष्णुना पूर्वं निहतः, सः उग्रसेनस्य पुत्रः कंसः असुरश्रेष्ठः अभवत्। अरिष्टः, धेनुकः, केशी, प्रलम्बः, नरकः, शुम्भः बलवान् असुरः, बाणः बलेः सुतः—अन्ये च महाबलिनः राजगृहेषु उत्पन्नाः, एते दुष्टचित्ताः मया न गण्यन्ते।" "अत्र बहुविधाः सेनाविभागाः, दिव्यरूपधारिणः देवा, मयि च दैत्येश्वराः मदगर्विताः महाबलिनः। एतेन महता भारेण दैवतश्रेष्ठाः, अहं स्वं धारयितुं न समर्था; अतः अहं भवतः सूचयामि।" "तस्मात्, भगवन्तः, मम भारनाशनं सम्पाद्यताम्, यथा अहं संतप्ताभारया अधः लोकं न पतामि।" भूम्याः वचनं श्रुत्वा सर्वे देवेश्वराः, भूमेः भारनिवृत्त्यर्थं ब्रह्माणं वक्तुं प्रेरयामासुः। ब्रह्मा उवाच—"यथा भूमिः उक्तवती, तथा एव अस्ति, स्वर्गवासिनः। अहं, शिवः, यूयं च सर्वे नारायणस्य एवांशाः। तस्मिन् शक्तयः, तासु श्रेष्ठाधमभावः, पीड्यपीडकभावः च परस्परं वर्तन्ते।" "अतः, वयं क्षीरसागरतीरं गच्छामः; तत्र हरिं सम्पूज्य सर्वं तस्मै निवेदयामः। सः विश्वस्य आत्मा, सर्वव्यापकः, विशुद्धांशेन पृथिव्यां अवतीर्य धर्मं स्थापयति।" इत्युक्त्वा श्रीपराशरः कथयति—ब्रह्मा सर्वैः देवैः सहितः तत्र गत्वा, एकचित्तेन गरुडध्वजं हरिं स्तोतुं प्रचक्रमे। ब्रह्मा उवाच—"त्वमेव परा अपराज्ञा च विद्ये, परम्परायां प्रतिपादिते; एते तव रूपे, सगुणनिर्गुणात्मने।" "त्वं द्विविधं ब्रह्म, सूक्ष्मं स्थूलं च, सर्वज्ञ, शब्दब्रह्म च परब्रह्म च, यद्ब्रह्मणां परमार्थरूपम्।" "त्वं ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः च; शिक्षा, कल्पः, व्याकरणं, छन्दः, ज्योतिषं च त्वमेव।" "इतिहासपुराणानि व्याकरणं च प्रभो; मीमांसा न्यायशास्त्रं धर्मशास्त्राणि च त्वमेव परमात्मन्।" "यदात्मनः शरीरस्य गुणानां वा यदुच्यते, तत्सर्वं त्वदात्मस्वरूपं नान्यत्।" "त्वमव्यक्तः, अनिर्वचनीयः, अचिन्त्यः, निरावरणः; अचिरकरचरणरूपः, शुद्धः, नित्यः, परः, परतः परः।" "त्वं अकर्त्रकर्णरूपः, अचक्षुष्कः श्रोत्रहीनः, नानारूपधारी च निरूपः; अचरणकराभ्यामपि शीघ्रं गच्छसि, गृह्णासि, सर्वं वेत्सि, सर्वज्ञेयः।" "त्वं सूक्ष्मातिसूक्ष्मः, सर्वेभ्यः आत्मरूपः; त्वां पश्यतः परमविद्या जायते, त्वदन्यद् न विद्यते, त्वद्रूपमेव परमात्मन्।" "त्वं विश्वस्य आधारः, लोकपालकः; सर्वभूतानि त्वयि स्थितानि। यदासीत्, यद्भविष्यति, त्वमेव, सूक्ष्मातिसूक्ष्मः, प्रकृतेः परः।" "एकः प्रभुः, चतुर्विधः, हविर्भुजः अग्निः; त्वं तेजो यशः लोकाय ददाति। अनन्तरूपः, सर्वत्र चक्षुष्मान्, त्वं त्रिविक्रमः सृष्टिकर्ता।" "यथा एकः अग्निः, स्वरूपे स्थितः, नानारूपेण प्रज्वलति, तथा त्वं एकरूपः सर्वत्र स्थितः, सर्वरूपाणि धर्षयसि।" "स एव तव परः सर्वोच्चः पदं, यं ज्ञानेन पश्यन्ति विद्वांसः, त्वदन्यद् नास्ति परमात्मन्, नान्यः सत्यम्, न भूतं न भविष्यत्।" "त्वं व्यक्ताव्यक्तरूपः, समष्टिव्यष्टिरूपः; सर्वज्ञः, सर्वगतः, सर्वशक्तिसम्पन्नः, सर्वज्ञानबलैश्वर्ययुक्तः।" एवं ब्रह्मा देवैः सहितः परं विष्णुं स्तुत्वा, पृथिव्याः भारनाशनाय तस्य अनुग्रहं प्रार्थयामास।