एवं मया ते, महर्षे, मनोः वंशः सम्यक् कथितः, यस्मिन्मनुष्येषु राजानः विष्णोः अंशांशभागिनः, लोकधारिणः सन्ति। यस्य मनोर्वंशस्य शृवणेन भक्त्या यः पुरुषः शृणोति, तस्य सर्वपापं नश्यति, आत्मा च विशुद्धो भवति। यश्च पूर्णं चन्द्रसूर्यवंशं कीर्तिमन्तं शृणोति, सः अतुलां श्रीं समृद्धिं च प्राप्नोति, इन्द्रियैः चाप्रकुपितैः युतः भवति। इक्ष्वाकु, जह्नु, मान्धातृ, सगर, अविक्षित्, रघु, ययाति, नहुषादीन् ये गतायुषः, बलवन्तः, महाबलिनः, अनन्तकोशिनः, येषां कथाः एव शेषाः, कालबलाभिभूताः, तान् ज्ञात्वा, बुद्धिमान् न स्नेहम् आपद्यते पुत्रेषु, भार्यायाम्, गृहेषु, क्षेत्रेषु, वित्तेषु वा। ये च वीर्यवन्तः, दीर्घकालनिष्ठिततपसः, महायज्ञैः युक्ताः, महाबलिनः, तेषां कथाः एव शेषाः, कालवशात् क्षीणाः। पृथुः, यो अखिललोकान् विजित्य, शत्रून् अभिभूय, अजय्यः अभवत्, सः अपि कालवायुनाऽग्निसंनिकाशेन नष्टः, शाल्मलीपुष्पवत्। कार्तवीर्यः, यो अखिलद्वीपान् जित्वा, शत्रुक्षत्रियान् विनाश्य, तेषां राज्यं भुक्तवान्, सः अपि कथामात्रः, संशयकल्पितः। दशग्रीवस्य रावणस्य या श्रीः सर्वदिग्विजयिनी राघवेषु, सा अपि त्रिपुरान्तकस्य भ्रुकुट्या क्षणेन भस्मापि न शेषिता। महाराजः मान्धातृ, यस्य नाम पृथिव्यां प्रसिद्धम्, सः अपि कथामात्रः अभवत्—एवं शृण्वन् अपि, कः मूढधीः स्नेहम् धर्मरूपं मन्यते? भगीरथः, सगरः, ककुत्स्थः, दशग्रीवः, रामः, लक्ष्मणः, युधिष्ठिरः चान्ये च—एते सर्वे सत्यमेवासन्, न तु मिथ्या; ते कुत्र गता इति न वयं जानिमहि। ये च राजानः अधुना सन्ति, ये च भविष्यन्ति, ये मया श्रेष्ठब्राह्मणेषु कीर्तिताः, ते सर्वे पूर्ववत् एव भविष्यन्ति। एतज्ज्ञत्वा, बुद्धिमान् आत्मन्यपि ममत्वं न कुर्यात्, किं पुनः पुत्रेषु, भार्यायाम्, क्षेत्रेषु, अन्येषु वा देहिषु। एवं मुनिवर! तव पृष्टं राजवंशविस्तरं सम्यक् आख्यातम्, तेषां च कर्माणि यथावत् निगदितानि। अधुना, भगवतः विष्णोः यदुकुले जातस्य अंशावतारस्य तत्त्वेन चरितं विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि। भगवतः पुण्यश्लोकस्य, यः अंशांशेन भूमौ अवतीर्णः, तानि कर्माणि कथय, मुनिश्रेष्ठ। श्रीपराशर उवाच—मैत्रेय! यद् त्वया पृष्टम्, तद्विश्रुणु, विष्णोः कर्माणि, यः अंशांशेन जगतां हिताय अवतीर्णः। पूर्वं हि वसुदेवः देवकस्य कन्यां देवकीं, या सौभाग्यवती देवीं सदृशी, विवाहाय उपयेमे। तत्र भोजपुत्रः कंसः, विवाहरथस्य सारथिः अभवत्, वसुदेवदेवक्योः संयुतेषु। तदा दिव्यः शब्दः गगनात् घननिनादसन्निभः, कंसं सम्मानपूर्वकं संबोध्य, इत्युवाच—"मूढ, त्वं यां स्त्रीं पत्यासहिता रथे वहसि, तस्याः अष्टमः पुत्रः तव प्राणान् हरिष्यति।" एवं श्रुत्वा, महाबलः कंसः खड्गं निष्कृष्य देवकीं हन्तुं प्रवृत्तः। तदा वसुदेवः वाक्यम् अब्रवीत्—"पापरहित, त्वं देवकीं न हन्तव्या; यत् यत् पुत्रः अस्याः जायते, तान् सर्वान् तुभ्यं दास्यामि।" एवं वसुदेववाक्यं श्रुत्वा, कंसः "एवमस्तु" इति प्रतिज्ञाय, वचनमान्यतया देवकीं न हन्तुम् अर्हत्। तस्मिन्नेव काले, पृथिवी महाभारेण पीडिता, मेरुपर्वतम् अगच्छत्, देवानां सभां प्रति। तत्र सा पृथिवी ब्रह्माणं सर्वान् देवान् च प्रणम्य, शोककर्शिता, दयार्द्रया वाचा, सर्वान् उवाच। सा उवाच—"अग्निः सुवर्णस्य श्रेष्ठः गुरुर्भवति; गावां मध्ये सूर्यः श्रेष्ठगुरुः; सर्वेषां भूतानां, मम अपि, नारायणः एव गुरुर्भवति। स्रष्टृणां पतिः ब्रह्मा, प्राचीनानां प्रथमो, सः कालः एव, क्षणलवमात्ररूपः, अव्यक्तरूपधारी। सः एषु सर्वेषु अंशरूपेण स्थितः; यूयं देवानां श्रेष्ठाः तस्यैव अंशाः। आदित्याः, साध्याः, रुद्राः, वसवः, वह्नयः, पितरः, विश्वस्य स्रष्टारः अत्रिप्रमुखाः—एते सर्वे अपरिमितस्य महात्मनः विष्णोः एव रूपाणि। यक्षराक्षसदैत्यपिशाचाः, सर्पाः, दानवाः, गन्धर्वाः, अप्सरः—एते अपि महात्मनः विष्णोः रूपाणि एव। ग्रहतारानक्षत्राणि, विविधं नभः, अग्निः, आपः, वायुः, अहम्, इन्द्रियाणि—सर्वं जगत् विष्णुना व्याप्यते। सः अनन्तरूपधारी, यस्य रूपे दिवानिशं पीड्यपीडकभावेन समुद्रतरङ्गवत् प्रवर्तेते। इदानीं, कालनेमिप्रमुखाः एते दैत्याः, मनुष्यलोकं अधिगम्य, दिवानिशं जनान् पीडयन्ति। कालनेमिः, यं महाबलिना विष्णुना हतः, सः अधुना उग्रसेनपुत्रः कंसः, महानसुरः, जातः। अरिष्टः, धेनुकः, केशी, प्रलम्बः, तथा नरकः, शुम्भः दारुणासुरः, बाणः बलेः सुतः—एते चान्ये महाबलिनः, ये राजगृहेषु उत्पन्नाः, दुष्टबुद्धयः, अहं गणयितुं न शक्नोमि। अत्र च बहुविधाः सेनाविभागाः, दिव्यरूपधारिणः देवाः, मयि च दैत्येन्द्राः महाबलिनः, अहं महाभारपीडिता, अमराधिपाः, आत्मानं धारयितुं न शक्नोमि; अतः अहं सर्वान् निवेदयामि।