यदा श्रीविष्णोः अंशः, यो वासुदेवकुले जातः, दिवं समुत्सारितः तदा कलिः इह प्रविवेश। यावत् सः भगवतः पद्मपादैः इमां पृथिवीं स्पृशति स्म, तावत् कलिः इमां भूमिं आलिङ्गितुं न शशाक। यदा सः नित्यः विष्णोः अंशः पृथिवीं त्यक्त्वा दिवं गतवान्, तदा धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः भ्रातृभिः सह राज्यं परित्यज्य वनं गतः। श्रीकृष्णस्य प्रयाणं दृष्ट्वा, पाण्डवः अशुभानि निमित्तानि ज्ञात्वा, परीक्षितं राज्याभिषेचनेन स्थापयामास। यदा महर्षयः पूर्वाषाढां प्रति गन्तुं समुत्सुका अभवन्, तस्मात् काले गतिशीलता अत्र प्रवर्धते स्म। यः दिनः श्रीकृष्णः दिवं गतः, स एव दिनः कलियुगस्य आरम्भः इति मम वचः शृणु। मानवगणनया, कलियुगस्य त्रयः लक्षाः षष्टिः सहस्राणि वर्षाणि भविष्यन्ति। दिव्यगणनया सप्तशतानि पञ्च च वर्षाणि; तस्य समाप्तौ पुनः कृतयुगः प्रादुरभविष्यति। हे द्विजश्रेष्ठ, प्रतियुगे ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रेषु सहस्रशः महात्मानः जाताः सन्ति। तेषां नाम्नां बहुल्येन, पुनरुक्तत्वेन च, सर्वेषां गणना मया न कृताः। देवापिः पौरवो राजा च, पुरुः च, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, महायोगबलसम्पन्नौ, कलापग्रामे वसतः। कृतयुगे तौ एवत्र प्रत्यागम्य क्षत्रियवंशस्य प्रवर्तकौ भविष्यतः, मनोः वंशबीजारूपेण स्थाप्येते। एवं कृतत्रेताद्वापरयुगेषु मनुपुत्रैः भूमिः पालिता। कलियुगे अपि केचन बीजधारिणः, यथा देवापिः पुरुः च, अधुना अपि तिष्ठन्ति। एवं संक्षेपेण राजवंशस्य वर्णनं मया कृतम्; शतवर्षे अपि सम्यगाख्यातुं न शक्यते। एते अन्ये च राजानः मोहवशात् भूम्याः स्वामित्वं मन्यन्ते, यद्यपि तेषां शरीराणि नित्यं विनाशधर्माणि। 'एषा स्थिरा भूमिः कथं मम? कथं मम पुत्रस्य वा वंशस्य वा भविष्यति?' इति चिन्तयित्वा ते विनष्टाः। पूर्वे अन्ये, पश्चात् अन्ये, अपि च ये भविष्यन्ति, तेषां अपि अनन्तरं अन्ये भविष्यन्ति। जयलुब्धान् विजिगीषून् राज्ञः दृष्ट्वा, शरदृतौ पुष्पविकासेन भूमिः हसति इव। हे मैत्रेय, असितमुनिना धर्मध्वजाय धर्मात्मने पृथिव्या गीता श्लोकाः शृणु। पृथिव्युवाच— 'कथं मम एवमोहः प्राज्ञेषु अपि राजसु जायते, येषां धर्मः एकः, तत्त्वज्ञानेषु अपि अतिविश्वासः जायते?' प्रथमं आत्मानं जित्वा मन्त्रीणः विजयाय इच्छन्ति, ततः दासजनं, प्रजां, शत्रून् च जेतुम् इच्छन्ति। 'एतस्मिन् क्रमणे वयं सागरपर्यन्तां पृथिवीं जयेम' इति मनसा आसक्ताः मृत्युः समीपे अपि न पश्यन्ति। सागरः सीमा भवति, जगत् वशे पतति; किं तु आत्मजयस्य मोक्षः कः? फलं वा किम्? पितॄन् परित्यज्य, तान् अनानीय च, राजानः महान् मोहात् मां जेतुम् इच्छन्ति। मम हेतोः पितृपुत्रयोः भ्रातृणां च विवादाः जायन्ते, अतिमोहात् चित्तासक्त्या च। 'सर्वा इयं भूमिः मम, मम वंशस्य च नित्यं'—एवं मृत्युः प्राप्तः अन्यत्र राजा जातः अपि एषा भ्रान्तिः तस्याभूत्। ममासक्तं चित्तं दृष्ट्वा, मां परित्यज्य मृत्युवशं यातः, तं अनुगच्छतः हृदि ममासक्तिः कथं जायते? 'इयं भूमिः मम—त्वया शीघ्रं त्यज्यताम्!'—इति राजानः दूतैः शत्रुभ्यः वदन्ति; तेषु ममासक्तिः अत्यधिकम्, पुनः मोहिनां प्रति दया अपि जायते। श्रीपराशर उवाच— एवं मैत्रेय, एषा पृथिव्याः गीतिः; या शृणोति, तस्यासक्तिः सूर्यतापे हिमवत् लीयते। एवं मया सम्यक् मनोः वंशः कीर्तितः, यस्मिन् राजानः विष्णोः अंशांशाः, जगत्स्थितिकरणाय। यः भक्त्या मनोः वंशं श्रृणोति, तस्य सर्वपापं विनश्यति, आत्मा शुद्धः भवति। सर्वं चन्द्रसूर्यवंशं यः शृणोति, सः अतुलां श्रीं प्राप्नोति, इन्द्रियैः अविकुलः भवति। इक्ष्वाकु, जाह्नु, मान्धातृ, सगर, अविक्षित्, रघु, ययाति, नहुष, अन्ये च ये समाप्य गताः—एतान् ज्ञात्वा, ये महाबलिनः, धनाढ्याः, येषां कथा एव शेषाः, कालबलवशात् विनष्टाः—शृण्वन् बुद्धिमान् पुत्रदारगृहक्षेत्रवित्तेषु नासक्तिं कुर्यात्। ये वीराः कल्पानुगतान् तपः कृत्वा, महायज्ञैः बलसम्पन्नाः, तेषां कथा एव शेषाः, कालवशात् विनष्टाः। पृथुः, यो सर्वान् लोकान् विजित्य, शत्रुषु अजयः, कालवायुनाऽग्नौ कापासवत् विनष्टः। कार्तवीर्यः, सर्वद्वीपान् जित्वा, शत्रुराज्ञः निःक्षिप्य, तेषां ऐश्वर्यं भुक्त्वा, इतः कथासु एव दृश्यते, सः कल्पनासंशयमात्रः एव। दशग्रीवस्य रावणस्य यः प्रभवः राघवेषु सर्वदिशः प्रकाशयामास, सः अपि क्षणमात्रे त्रिपुरान्तकस्य भ्रुकुट्या भस्मापि न अवशिष्टम्।