यदा वैदिकस्मृत्युत्थानि सर्वाणि धर्मकर्माणि संपूर्णरूपेण नश्यन्ति, केवलं धर्मस्य शेषमात्रं तिष्ठति, तदा सर्वव्यापिनः स्वयंभूः ब्रह्मस्वरूपिणः अनाद्यन्तविभोः सर्वगुणैः सर्वशक्तिभिश्च युक्तस्य भगवान् वासुदेवस्य अंशः कश्चित् कल्किरूपेण शम्भलग्राममुख्यब्राह्मणस्य विष्णुयशसः गृहे अवतरिष्यति। सः सर्वान् म्लेच्छान् चौरान् दुष्टाचरणदुष्टबुद्धीन् च विनाशयित्वा धर्मकर्माणि स्वस्थानं प्रत्यवस्थापयिष्यति। कलियुगस्य समाप्तौ, रजनीस्यान्ते, तेषां जनानां चित्तानि शुद्धानि निर्मलनीलोत्पलदलसदृशानि च भविष्यन्ति, निद्रातः इव प्रबुद्धानि। तेषु शुद्धचित्तेषु जनेषु, ये वृद्धाः सन्ति, ते अपि तस्मिन् काले योग्यं सन्ततिं उत्पादयिष्यन्ति। तेषां अपत्यं कृतयुगधर्मानुकूलं भविष्यति। उक्तं चात्र—यदा सोमसूर्यबृहस्पतयः एकत्र राशौ संमिलन्ति, तदा कृतयुगस्य आरम्भः स्यात्। हे मुनिश्रेष्ठ, अतीतानागतवर्तमानानां द्वयोरपि वंशयोः राजानः एवं वर्णिताः। परीक्षितः जन्मतः नन्दस्याभिषेकपर्यन्तं संवत्सराणि सहस्रं पञ्चाशदधिकानि ज्ञेयानि। सप्तर्षीणां द्वौ पूर्वं नभसि उदयतः दृश्येते, तयोः मध्ये रात्रौ यद् नक्षत्रं दृश्यते, तत् ज्ञेयम्। सप्तर्षयः तस्मिन् नक्षत्रे शतसंवत्सराणि तिष्ठन्ति; परीक्षित्काले, हे द्विजोत्तम, ते मघायाम् स्थिताः आसन्। ततोऽनन्तरं द्वादशशतानि वर्षाणि कलियुगस्य प्रवृत्तिः अभवत्। यदा भगवान् विष्णोः अम्शः वासुदेवकुले जातः दिवं गतः, तदा कलिः इह प्रविष्टः। यावत् सः भगवतः पद्मपादौ पृथिवीं स्पृशन् स्थितः, तावत् कलिः पृथिवीं न सम्प्राप। यदा सः नित्यः विष्णोः अंशः पृथिवीं परित्यज्य दिवं गतः, तदा धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः भ्रातृभिः सह राज्यं परित्यज्य वनं गतः। तदा कौरवानाम् अनिष्टलिङ्गानि दृष्ट्वा, पाण्डवः श्रीकृष्णस्य गमनानन्तरं परीक्षितं अभिषेचयामास। यदा सप्तर्षयः पूर्वाषाढां प्रति गन्तुं प्रवर्तन्ते, तस्मात् कालन्यायात् गतिपरिवर्तनं भविष्यति। यस्मिन् दिने श्रीकृष्णः दिवं गतः, तस्मिन् दिने कलियुगस्य आरम्भः अभवत्; तस्य कालपरिमाणं कथयामि। मानुषगणनया कलियुगस्य त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि षट्शतानि वर्षाणि भविष्यन्ति। तानि सप्तशतानि पञ्च च दिव्यवर्षाणि; तस्य समाप्तौ पुनः कृतयुगस्य प्रवृत्तिः स्यात्। हे द्विजश्रेष्ठ, प्रतियुगे सहस्रशः महात्मानः ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रेषु जाताः। नाम्नां पुनरुक्त्यादिसंभारात्, प्रत्येकवंशे नाम्नां बहुलत्वात्, सर्वेषां गणना न कृताऽहम्। देवापिः पौरवो राजा च, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः पुरुः च, महायोगबलसम्पन्नौ, कलापग्रामे वसतः। कृतयुगे तौ उभौ पुनः कषत्रियवंशस्य प्रवर्तकौ भविष्यतः, मनोः वंशबीजारूपेण प्रतिष्ठितौ। एवं मनोः पुत्रैः कृतत्रेताद्वापरयुगेषु पृथिवी पालिता। कलियुगे अपि केचन बीजभूताः सन्ति, यथा देवापिः पुरुश्च वर्तमानौ। एवं राजवंशः संक्षेपेण उक्तः; शतसंवत्सरैः अपि सम्पूर्णं कथयितुं न शक्यते। एते चान्ये च राजानः मोहावृतचेतसः, नश्वरशरीरत्वेऽपि पृथिव्याः स्वामित्वं मत्वा, "इयं स्थिरा पृथिवी कथं मम? मम पुत्रस्य वा वंशस्य वा भविष्यति?" इति चिन्तयित्वा नष्टाः। पूर्वेऽपि अन्ये, पश्चात् अन्ये, येऽपि भविष्यन्ति, तेषां पश्चात् अपि अन्ये भविष्यन्ति। विजिगीषया व्यग्रचित्तान् राज्ञः दृष्ट्वा, शरत्कालस्य पुष्पविकाससमये इयं पृथिवी हास्यति इव। शृणु, मैत्रेय, पृथिव्याः गीतिश्लोकान् येन धर्मध्वजाय ऋषिणा असितेन कीर्तिताः। पृथिव्युवाच—कथं नाम विदुषामपि राज्ञां मनसि अतीव विश्वासः जायते, येषां धर्मः समानः स्यात्? प्रथमं स्वात्मानं जित्वा, मन्त्रिणः विजिगीषन्ति; ततः सेवकान्, नागरिकान्, शत्रूञ्च निगृह्णन्ति। "एवं क्रमशः समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं विजेष्यामः" इति मनसा बद्धाः, समीपवर्तिनं मृत्युम् न पश्यन्ति। समुद्रः सीमाभूतः, जगत् वशे आगतम्; किं तु आत्मविजयात् किं मोक्षः, किम् फलम्? पितॄन् परित्यज्य, तान् न गृहीत्वा, राजानः मोहात् मां जेतुं इच्छन्ति। मम हेतोः पित्रा पुत्रेण, भ्रात्रा च भ्रात्रा, महन्मोहात् मनसः संगात् विवादः जायते। "इयं पृथिवी मम, मम वंशस्य च नित्यं" इति मन्यन्ते; यः मृतः अन्यत्र राजा अभवत्, तस्यापि एषा भ्रान्तिः। मम सङ्गेन बद्धं मनः मृत्युपाशगतं दृष्ट्वा, मम जातः संगः कथं तस्य अनुगामिनः हृदि प्रविशति? "इयं पृथिवी मम, शीघ्रं त्यज" इति राजानः दूतेन शत्रून् प्रति वदन्ति; तेषु मम संगः अतीव, तथापि मोहिनां प्रति पुनः करुणा जायते। श्रीपराशर उवाच—एवं, मैत्रेय, पृथिव्याः गीतिश्लोकाः; यः शृणोति, तस्य सङ्गः सूर्यतेजसा हिमवत् विलयं यान्ति।