यदा कश्चन स्वजनस्य निधनं प्राप्नोति, तदा दशदिनानि तस्य कुलस्य जनाः न खादन्ति, न ददाति न गृह्णन्ति दानानि, न यजनं नाध्ययनं च कुर्वन्ति। ब्राह्मणस्य शौचं द्वादशरात्रपर्यन्तं प्रवर्तते, क्षत्रियस्यापि तथैव; वैश्यस्य तु पञ्चदशरात्रपर्यन्तं, शूद्रस्य तु मासपर्यन्तं शुद्धिर्भवति। यथेष्टं, अन्त्यदिने, सगोत्रेभ्यः पृथग्भूतान् ब्राह्मणान् भोजयित्वा, शेषेण सह तृणेषु पिण्डं प्रेताय दातव्यम्। ततो ब्राह्मणभोजनानन्तरं, जातिभिः क्रमशः जलं, शस्त्रं, अंकुशं, दण्डं च स्प्रष्टव्यम्, शौचान्ते। ततः स्वजात्यनुसारं कर्तव्यं कर्तव्यम्, ब्राह्मणादीनां विधानं यथोक्तं, स्वधर्मेण जीवेत्। मरणदिने, एकोद्दिष्टश्राद्धं कर्तव्यम्, तत्र न निमन्त्रणं नान्यं विधानं, केवलं दैवेनैव नियतं। तत्र एकं जलतर्पणं, एकं यज्ञोपवीतं च दातव्यम्; ब्राह्मणभोजनानन्तरं पिण्डदानं प्रेताय कर्तव्यम्। तत्र यजमानद्विजातिभिः पृष्टव्यम्—"किमेष्यनपुत्रस्यानन्त्यम्?"—इति समाप्य उक्तव्यम्। एकोद्दिष्टं संवत्सरपर्यन्तं विधीयते। ततः स पिण्डीकरणस्य विधानं शृणु, राजन्। तदप्येकोद्दिष्टविधिना कर्तव्यम्—संवत्सरे, षष्ठे मासे, वा द्वादशमे दिने। तत्र चत्वारि पात्राणि साज्यतिलगन्धोदकानि स्थापनीयानि—एकं प्रेताय, त्रीणि पितृभ्यः। प्रेतपात्रं तेषां पितृपात्रेषु विसर्जयेत्। यदा प्रेतः पितृत्वं प्राप्नोति, तदा स श्राद्धविधिना पूर्वपितॄन् पूजयित्वा तत्र पूजनीयः। पुत्रः, पौत्रः, प्रपौत्रः, भ्राता, भ्रातृपुत्रः, अथवा सापिण्डः कोऽपि, एतान्यन्यतमः श्राद्धे युक्तः। एषां सर्वेषां अभावे, समानोदकः, मातृपक्ष्यः पिण्डोदकसम्बन्धी, वा कर्तुं अर्हति। यदि उभयवंशौ नश्येतां, तदा स्त्रियः पितृमातृसापिण्डैः, समोदकैः वा, श्राद्धं कुर्वन्तु। अथवा, समूहगतः राजा, बन्धूनां द्रव्याभावे, प्रेताय श्राद्धं कारयेत्। क्रियास्तिस्रः—पूर्वा, मध्यमा, परा—तासां भेदं शृणु। दहनात् द्वादशदिवसपर्यन्तं पूर्वाः; मासिकं च एकोद्दिष्टं च मध्यमा; पिण्डीकरणानन्तरं पितृत्वे प्राप्ते या क्रिया, सा परा। पितृमातृसापिण्डैः, समोदकैः, समूहगतैः, वा राज्यपदं लब्ध्वा राजा ताः क्रियाः कारयेत्। पूर्वक्रियाः पुत्रादिभिः कर्तव्याः, पराः अपि; अथवा, राजन्, दौहित्रीयः तस्य अपत्यानि वा। स्त्रीणां प्रति, मरणदिने परक्रियाः अपि प्रतिवर्षं एकोद्दिष्टविधिना कर्तव्या, राजन्। अतः, राजन्, पराक्रियाः कथ्यन्ते—कथं केन च कर्तव्या इति विधानानुसारं शृणु, पापवर्जिन्। तदा और्व ऋषिः उवाच—श्रद्धया कृतं श्राद्धं ब्रह्माणं, इन्द्रं, रुद्रं, अश्विनौ, सूर्यं, अग्निं, वसून्, मरुतः, विश्वेदेवान्, पितृगणान्, वंशान्, मनुष्याः, पशून् च तुष्यति। श्रद्धया यः श्राद्धं करोति, सः सर्वं जगत् तर्पयति—सर्पान्, ऋषिगणान्, भूतगणांश्च। प्रतिमासस्य कृष्णपक्षे पञ्चदशमे दिने, तथा अष्टकासु, यथाकामं श्राद्धं कर्तव्यम्—तद्विधानं शृणु। यदा श्राद्धार्थं यथोचितं द्रव्यं, वा विशेषो ब्राह्मणः आगच्छति, तदा दक्षिणायने श्राद्धं कर्तव्यम्। तथा संक्रान्तौ, चन्द्रसूर्यग्रहणे, सूर्यस्य राश्यन्तरे प्रवेशे, भूमिपते। तारा-ग्रहपीडायाम्, दुष्टस्वप्नदर्शने, नवधान्यागमे, यथाकामं श्राद्धं कर्तव्यम्। यदा अमावास्या मैत्रविशाखास्वातीनक्षत्रयुता, तदा पितरः पिण्डेनाष्टवर्षपर्यन्तं तुष्यन्ति। पुष्ये, रुद्रे, पुनर्वसौ च, द्वादशवर्षपर्यन्तं तृप्तिम्। वासवजैकपादे अमावास्यायां, वा वरुणे, तदा देवैरपि दुर्लभं तृप्तिलाभं पितरः प्राप्नुवन्ति। नवसु नक्षत्रेषु यदा अमावास्या, तदा पितृयज्ञे तृप्तिः सिध्यति—तदन्यदपि शृणु। एतद् गीतं सनत्कुमारेण महात्मने इले, यः पितृभक्त्या नम्रभावेन पप्रच्छ। सनत्कुमारः उवाच—वैशाखशुक्लतृतीया, कार्तिकशुक्लनवमी, नभस्यकृष्णत्रयोदशी पञ्चदशी, माघे च—एते चत्वारः दिनाः, पुराणेषु युगादिभूताः, अनन्तपुण्याः; ग्रहणे, त्रिषु अष्टकेषु, द्विषु संक्रान्तिषु च। एतेषु, पितृभ्यः तिलयुतं जलं भक्त्या दातव्यम्; तद्विधिना कृतं श्राद्धं सहस्रवर्षसमाप्तिसमं भवति—एष गुह्यं पितरः वदन्ति। यदि माघकृष्णपक्षे पञ्चदशी वरुणनक्षत्रयुक्ता, तदा पितृणां परमं कालः, अल्पपुण्यैः न लभ्यते, राजन्। तत्र यदि धनिष्ठानक्षत्रं स्यात्, तदा पितृभ्यः कुटुम्बेन दत्तं जलं खाद्यं च दशसहस्रवर्षपर्यन्तं तृप्तिं ददाति। यदि तत्रैव पूर्वभाद्रपदं स्यात्, सम्यक् विधिना कृतं श्राद्धं पितरः परमां तृप्तिं प्राप्य सहस्रयुगपर्यन्तं विश्रान्तिं लभन्ते। गङ्गायां, शतद्रौ, यमुनायां, विपाशायां, सरस्वत्यां, नैमिषगौमतीषु वा स्नात्वा, ततो भक्त्या पितॄन् पूजयित्वा, तेषां दुःखानि नश्यन्ति। पितरः गायन्ति—"कदा वयं पुनः पवित्रतीर्थजलैः माघकृष्णपक्षान्ते तृप्तिं प्राप्य, पुत्रादिभिः दत्तं पिण्डं प्राप्स्यामः?" मनः, वित्तं, कालः, विधिः, पात्रं, परा भक्तिरेव—एतेषां शुद्धौ, यदिच्छितं फलम्। इदानीं, राजन्, पितृगीतानि शृणु; तानि श्रुत्वा, भक्तिपूर्वकं आचरितव्यम्। "धन्यः स मेधावी, यः अस्माकं वंशे जातः, यो निःस्वार्थेन वित्तेन पिण्डं खाद्यं च दास्यति। यः धनाढ्यः सन् रत्नानि, वस्त्राणि, वाहनानि, सर्वान् भोगांश्च ब्राह्मणेभ्यः अस्मदर्थं ददाति; यथाशक्ति वा, उत्तमान् ब्राह्मणान् श्रद्धया विनयेन च भोजयति, स एवमल्पवित्तोऽपि। यदि भोज्यं दातुं न शक्नोति, स तु अक्षतं यथाशक्ति दद्यात्, अथवा किञ्चित् द्रव्यं द्विजश्रेष्ठाय। यदि तदपि न शक्यते, स तु विशेषं ब्राह्मणं प्रणम्य, अङ्गुल्यग्रे तिलान् किञ्चिद् दद्यात्। सप्ताष्टभिः तिलैः, वा एकमुष्टिप्रयुक्तेन जलेन, श्रद्धया विनयेन च, पृथिव्यां नः समर्पयेत्। यद् यत्र लभते, अथवा प्रतिदिनं गावः यत् ददाति, तस्याभावे श्रद्धया तदपि नः तर्पणाय समर्पयेत्। यदि किञ्चिदपि न स्यात्, वनं गत्वा वृक्षमूलानि दर्शयित्वा, भास्करं लोकपालांश्च उद्दिश्य घोषयेत्—'नास्ति मम वित्तं, नास्ति धनोपकरणं, न श्राद्धाय युक्तं किञ्चन; नमो मम पितृभ्यः। एतेन भक्त्या, एतेन प्रार्थनया, एतेन उन्नतबाहुभ्याम् वातमार्गे, मम पितरः तृप्तिं लभन्ताम्।'" एवं पितृकृत्यस्य विधानं, कालविधानं, श्रद्धायाः महत्त्वं, दानस्य च फलम्, पुराणेषु प्रतिपादितम्।