बाल्यावस्थायाम् एव देवापिः वनं प्रविष्टवान्। तस्मिन्नेव काले शान्तनुः राज्यं प्राप्तवान्। तस्य विषये पृथिव्यां प्रसिद्धः श्लोकः कश्चित् गीयते—यः शान्तनुना हस्तेन स्पृश्यमानः स युवा भवति; तस्य परमकर्मणा शान्तनुः शान्तिं लभते। शान्तनुना राज्ये द्वादशवर्षाणि देवता वर्षं न कृतवती। ततः सर्वराज्यस्य विनाशं दृष्ट्वा राजा ब्राह्मणान् अपृच्छत्—“किं कारणं, यत् अस्माकं भूमौ देवता वर्षं न करोति? मम का दोषः?” तदा ब्राह्मणाः तं प्रत्युवाचुः—“यत् तव ज्येष्ठभ्रातुः भूमिः त्वया भुज्यते, अतः त्वं अपहर्ता।” इति उक्ते राजा पुनः तान् अपृच्छत्—“अत्र अहं किं कर्तव्यम्?” तदा ब्राह्मणाः पुनः ऊचुः—“यावत् देवापिः धर्मादिभिः दोषैः न पतितः, तावत् एतत् राज्यं तस्य एव यथार्हं भवति।” इति उक्ते, “एष पर्याप्तः, तस्मै राज्यं दीयताम्” इति निश्चयः कृतः। तदा अश्मारविन् नाम मुख्यामात्यः वने तपस्विनः प्रेषितवान्, ये वेदमतानुसारं वदन्ति। तैः तु राजपुत्रस्य, धर्मात्मनः देवापेः, मनः वेदमतविरोधिन्यां प्रवृत्तौ स्थापितम्। शान्तनुः, ब्राह्मणवचनैः तथा दुःखेन व्याकुलः, तान् ब्राह्मणान् पुरतः स्थाप्य, वनं गतः ज्येष्ठभ्रातुः राज्यं दातुं। आश्रमं प्राप्ते तस्मिन्नेव काले, देवापिं नम्रं राजपुत्रं, देवताः उपागच्छन्। ब्राह्मणाः वेदमतसम्बद्धानि वचनानि उक्त्वा तं ऊचुः—“राज्यं ज्येष्ठभ्रात्रा भर्तव्यम्।” देवापिः तु तेषां वाक्यानि नानाविधैः वेदमतविरोधयुक्तैः युक्तिवादैः प्रत्याख्यातवान्। तदा ब्राह्मणाः शान्तनुम् ऊचुः—“आगच्छ राजन्, पर्याप्तं विलम्बः; वर्षविपत्तिः अनन्तकालं वेदमतविरोधवचनप्रवृत्त्या नष्टा। ज्येष्ठभ्रातुः पतने तव उत्तराधिकारित्वं नास्तीति उक्तम्।” तदा शान्तनुः नगरं प्रत्यागच्छत्, राज्यं च शासितवान्। देवापिः तु वेदमतविरोधवचनप्रवृत्त्या स्थितोऽपि, सर्वाणां पूर्त्यर्थं भगवाञ् पर्जन्यः वर्षं कृतवान्। बह्लिकस्य पुत्रः सोमदत्तः अभवत्। सोमदत्तस्य तु त्रीन् पुत्रान्—भूरिः, भूरिश्रवाः, शल्यः—अवाप। शान्तनुना, अमरनदी जाह्नव्या, सर्वशास्त्रविद् प्रसिद्धः भीष्मः पुत्रः अभवत्। शान्तनुः सत्यवत्यां चित्राङ्गदं विचित्रवीर्यं च द्वौ पुत्रौ उत्पादितवान्। चित्राङ्गदः बाल्ये एव गन्धर्वचित्राङ्गदेन युद्धे हतः। विचित्रवीर्यः काशिराजस्य कन्ये—अम्बा वालिका—उपयेमे। अति भोगात् तथा दुःखात् क्षयेन ग्रस्तः स मृत्युं प्राप्तवान्। सत्यवत्याः आदेशात्, मम पुत्रः कृष्णद्वैपायनः, मातुः वचनं अविचलितं मन्यमानः, विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे, धृतराष्ट्रपाण्डूनां दासीद्वारा, विदुरं उत्पादितवान्। धृतराष्ट्रः अपि गान्धार्यां शतं पुत्रान् उत्पादितवान्, यत्र दुर्योधनः दुःशासनः च प्रमुखौ। पाण्डुः वनं यान्तः मृगयायां ऋषेशापेन सन्तानोत्पत्तौ असमर्थः अभवत्; अतः धर्मेण, वायुनैव, इन्द्रेण, कुन्त्याः युधिष्ठिरः भीमसेनः अर्जुनः च जाताः; अश्विभ्याम्, मद्र्याः, नकुलः सहदेवः च जातौ—पञ्च पुत्राः। सर्वे पञ्चौ द्रौपद्या पत्न्यां अभवन्। युधिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्यः, भीमसेनात् श्रुतसेनः, अर्जुनात् श्रुतकीर्तिः, नकुलात् शतकर्मा, सहदेवात् श्रुतकर्मा च जाताः। काश्याः अपि भीमसेनात् सर्वगः पुत्रः अभवत्। यौधेय्याः युधिष्ठिरात् देवकः पुत्रः अभवत्। भीमसेनात् हिडिम्बायां घटोत्कचः पुत्रः अभवत्। काश्याः अपि भीमसेनात् सर्वगः पुत्रः अभवत्। विजय्याः सहदेवात् कूहोत्रः पुत्रः अभवत्। रेनुमत्यां नकुलात् निरमित्रः पुत्रः अभवत्। अर्जुनात् उलूप्यां नागकन्यायां इरावान् पुत्रः अभवत्। एवं कौरवपाण्डवकुलस्य वंशः विस्तारितः।