मैत्रेयः उवाच— हिरण्यकशिपोः रावणस्य च रूपयोः भगवता विष्णुना निहतयोः अपि, तयोः स्वर्गेभ्यः अपि दुर्लभान् भोगान् अवाप्तवन्तः। तथापि, तस्य भगवता हते सति, तदा न सः मोक्षम् अवाप्तवान्; कथं पुनः शिशुपालरूपेण हरौ नित्यैक्यं प्राप्तवान्? एतद् अहम् इच्छामि श्रोतुम्, धर्मधुर्य, जिज्ञासया त्वां पृच्छामि, तत्त्वतः निवेदय। श्रीपराशर उवाच— दैत्येन्द्रवधार्थं, सृष्टिस्थितिसंहारकारिणं स्वरूपं धारयन्, भगवान् आदौ नरसिंहरूपेण प्रादुर्भूतः। तत्र हिरण्यकशिपोः चित्ते नासीत् विष्णुरयं इति मतिः। सः चिन्तयामास— "एषः महापुण्योपचितस्य फलरूपः उत्पन्नः इति।" तेन रागवेगसमाहितचित्तेन तस्य ध्यानाभ्यासेन, दशाननरूपेण, मृत्युनः निमित्तेन, त्रैलोक्यविषयां परमानन्दसमृद्धिं प्राप्तवान्। परमब्रह्मणि, अनाद्यन्ते, असङ्गे तु, तस्य चेतः न लीनम् अभवत्। एवं दशाननरूपे अपि, कामवशगः सन्, जानकीसक्तमानसः, रामरूपिणा भगवता निहतः सन्, केवलं तद्रूपमेव पश्यन्, अक्षरपरायणता नासीत्। मनसि मानवबुद्ध्या आविष्टः सः। पुनः, अक्षरहस्तगतत्वस्य फलरूपेण, सः चेदिवंशे, यशसा कीर्त्यमाने, शिशुपालरूपेण जातः, मुक्तया विहीनः अपि, अविघ्नं राज्यसुखम् उपभुक्तवान्। तत्र सः भगवन्नाम्नां उच्चारणहेतुर्भूतः। अनादिकालार्जितवैरसंचयात्, तस्य मनः भगवद्विगर्हायाम् एव बद्धम्, तानि नामानि सः निन्दायां क्रोधे च निरन्तरं उच्चारयामास। पूर्वाभ्यासवशात्, तस्य मनः भगवति अन्यत्र न प्रवृत्तम्। तस्य हृदये, सर्वत्र—गच्छन्, खादन्, स्नात्वा, उपविष्टः, शयानः च—सदा भगवतः स्फुरद्विशदपीताम्बररुचिरं, निर्मलमुकुटकङ्कणहारवलयरत्नभूषितं, चतुर्भुजं, शङ्खचक्रगदाधरं स्वरूपं एव तिष्ठति स्म। एवं, निन्दायामपि भगवन्नामान्य् उच्चारयन्, हृदि तम् एव धारयन्, सदा भगवन्तम् अपश्यत्—यः चक्रभास्कररश्मिमण्डितः, अनवद्यतेजाः, ब्रह्मस्वरूपः, सर्वदोषरहितः। स्वविनाशाय भगवतः साक्षात्कारे जाते, तदा तेन भगवता चक्रेण शीघ्रं हतः, भगवदनुस्मरणनैःश्रेयस्यानुग्रहात्, सर्वपापैः विमुक्तः, भगवतः सायुज्यं प्राप्तवान्। एतत् सर्वम् अहं तुभ्यं निवेदितम्। यः खलु भगवतः स्मरणं वा स्तुतिं करोति, अपि च वैरभावेन, तेन दुष्प्राप्यं दानवदैवतैः अपि दुर्लभं फलम् उपयाति; भक्तियुक्तस्य किमु वक्तव्यम्! अनकदुन्दुभेः वसुदेवस्य बह्व्यः पत्न्यः आसन्, तासु देवकी, रोहिणी, मदिरा, भद्रा, इत्याद्यः प्रमुख्यः। रोहिण्यां बलभद्रः, शठः, सारणः, दुर्मदः, अन्ये च पुत्राः अभवन्। बलदेवः अपि रेवत्यां विषठम् उल्मुकं च उत्पादितवान्। सारणस्य पुत्राः सार्ष्टिः, मार्ष्टिः, शिशुः, सत्यः, सत्यधृतिः, अन्ये च। रोहिण्यां च भद्राश्वः, भद्रबाहुः, दुर्दमः, अन्ये च जाताः। मदिरायां नन्दः, उपनन्दः, कृतकः च। भद्रायां उपनिधिः, गदः च। वैशाल्यां केवलम् एकः पुत्रः कौशिकः जातः। देवक्यां अनकदुन्दुभिना षट् पुत्राः—कीर्तिमान्, सुषेणः, उदायुः, भद्रसेनः, ऋजुदासः, भद्रदेवः—जाताः। सर्वे तु कंसेन निहताः। ततः, भगवता प्रेरितया योगनिद्रया, सप्तमगर्भः देवक्याः उदरात् रोहिण्याः उदरे स्थापितः। तेन सः "सङ्कर्षण" इति विख्यातः। अनन्तरं, वासुदेवः—यः सर्वविश्ववृक्षस्य मूलम्, सर्वदैवतदानवरिषिमनुष्याणां दृष्ट्यगोचरः, यः कालत्रयवेदिनाम् अपि मनसां अगम्यः, ब्रह्माद्यग्न्यादिभिः देवैः पृथिवीभारहरणाय अर्चितः, आदिमध्यान्तशून्यः—सः देवक्यां गर्भमाविशत्। तस्य कृपया, योगनिद्रायाः महिमा वृद्धिं गतवती, सा च नन्दगोपपत्नीं यशोदां गर्भे प्रविष्टवती। यदा तु पद्मनयनः अवतरिष्यन् आसीत्, तदा सर्वं जगत् अधर्मरहितम्, प्रशान्तचित्तम् अभवत्; ग्रहतारकसर्पादिभ्यः भयम् अपगतम्। तस्य आविर्भावेन, समग्रं जगत् धर्ममार्गे प्रतिष्ठितम्। अत्रैव, भगवतः अवतारे, षोडशसहस्रशतानि एकं च पत्न्यः आसन्। तासु, रुक्मिणी, सत्यभामा, जाम्बवती च प्रमुख्यः, अष्टौ पत्न्यः मुख्याः। तासु, भगवतः, सर्वात्मनः, अनादेः, अष्टासु एकैकस्यां दश लक्षाणि पुत्राः अभवन्। तत्र प्रद्युम्नः, चारुदेष्णः, साम्बः, इत्यादयः त्रयोदश मुख्याः। प्रद्युम्नः अपि रुक्मिणः पुत्र्यां रुक्मवत्यां विवाहं कृत्वा, अनिरुद्धं जनयामास। अनिरुद्धः अपि रुक्मिण्याः पौत्र्यां सुभद्रां विवाह्य, वंशं प्रवर्धयामास। एवं भगवतः लीला, दैत्यवधः, भक्तानुग्रहः, कुलविस्तारः च, शृणुता मया सम्यक् उपवर्णितम्।