श्रुतश्रवा नाम्नि कन्यायाम्, चेदिराजः दमघोषः विवाहं कृतवान्। तस्यां शिशुपालः जातः। स एव पूर्वजन्मनि महात्मा वीर्यवान् हिरण्यकशिपुरासीत्, आद्यः दैत्येषु। तं भगवान् सर्वलोकाचार्यः नरसिंहावतारेन हत्वा, पुनः अनन्तबलपराक्रमसम्पन्नः, त्रैलोक्याधिपत्यसामर्थ्ययुक्तः दशानन इत्याख्यातः। स च बहूनि युगानि भुक्त्वा, राघवरूपिणा भगवता युद्धे निहतः, स्वकृतसञ्चितपुण्यस्य फलं प्राप्तवान्। पुनः स एव चेदिराजस्य दमघोषस्य पुत्रः शिशुपालः अभवत्। शिशुपालरूपेणापि, पृथिव्याः भारहरणाय अवतीर्णस्य पुण्डरीकनयनस्य भगवतः प्रति घोरं वैरं समुपागतः। तत्रैव च भगवता तस्य अन्तः कृतः। स चैकचित्तेन परमात्मनि मनः निवेश्य, तेनैव तदात्म्यं प्राप्तवान्। भगवति यदा तुष्टः स्यात्, तदा यदिच्छितं तद्ददाति; तथैव शत्रुतया अपि युद्धे निहत्य, सः दिव्यमनुत्तमं पदं ददाति। मैत्रेयः उवाच— हे पराशर! हिरण्यकशिपु-रावणरूपयोः विष्णुना हते अपि, तेन अमरैरपि अलभ्यान् भोगान् प्राप्तः। तथापि, तेन हते न तत्क्षणमेव मोक्षं प्राप्तम्; कथं पुनः शिशुपालरूपेण सः शाश्वतं हरिसायुज्यं प्राप्तवान्? एतन्मम श्रोतुम् इच्छामि, धर्मधुरंधर! कुतूहलात् पृष्टं मया, तत्त्वेन ब्रूहि। श्रीपराशर उवाच— दैत्याधिपस्य नाशाय, सृष्टिस्थितिलयकारिणं रूपं धारयित्वा, भगवान् प्रथमं नरसिंहवतारे प्रादुरासीत्। तत्र हिरण्यकशिपोः मनसि न विष्णुः इति बुद्धिः जाताऽभवत्। सः चिन्तितवान्— 'एषः महत्सञ्चितपुण्येनोत्पन्नः।' कामवेगेनैकचित्तं मनः कृत्वा, तस्य ध्यानाभ्यासेन, दशाननरूपेण त्रैलोक्यव्यापिनं परमं भोगैश्वर्यं मृत्युकारणतः प्राप्तवान्। तथापि, अनाद्यन्ते, असङ्गे, परब्रह्मणि तस्य मनः न लीयते स्म। एवं दशाननरूपेण अपि, कामवशात् जानकीस्नेहेन, दशरथात्मजेन भगवता हते, तस्य बुद्धिः केवलं तस्मिन्नेव रूपे स्थिताऽभवत्; अक्षरे नासक्तिरेव, मानुषदृष्ट्या आच्छादितः अन्तःकरणः। पुनः, अक्षरहस्तगतपतनस्य फलरूपेण, सः प्रसिद्धे चेदिवंश्ये शिशुपालरूपेण जातः, निरवरोधं राज्यं भुक्तवान्। तत्रैव, सः भगवन्नाम्नां कीर्तनहेतुरभवत्। बहुजन्मार्जितवैरस्य वशात्, तस्य मनः भगवन्निन्दनपरायणं जातम्; सः पूर्ववासनया, कोपेन च, भगवन्नामानि निरन्तरं गर्हयन् उच्चारयामास। स च रूपम्— पूर्णपङ्कजविपुललोचनं, पीताम्बरधारिणं, निर्मलमुकुटकङ्कणहारवलयादिभूषितं, महात्मानं, चतुर्भुजं, शङ्खचक्रगदाधारिणं—दीर्घसंस्कारवैरभावात्, गच्छन्, खादन्, स्नानं कुर्वन्, उपविष्टः, शयानः, सर्वदा तत्रैव मनः निवेशयामास। एवं भगवन्नामानि निन्दायामपि उच्चारयन्, हृदि तं भगवानं धारयन्, यावत् जीवितं, तं तेजस्विनं, चक्रकरज्योत्स्नया दीप्तं, अनन्तविभुत्वं, ब्रह्मरूपिणं, वैराद्यदोषरहितं भगवन्तं साक्षात् दृष्टवान्। ततः भगवतः चक्रेण क्षिप्रं निहतः, भगवत्स्मरणेन सर्वपापक्षयम् अनुभूय, सः भगवत्पदं गत्वा तत्रैव लयं प्राप्तः। एतत्सर्वं मया तुभ्यं उक्तम्। एषः भगवाँ यदा स्तूयते स्मर्यते वा, वैरभावेनापि, तदा सुरासुरैरपि दुर्लभं फलम् ददाति; किं पुनः भक्तिमतः? अनकदुन्दुभिसुतः वासुदेवः, देवकी, रोहिणी, मदिरा, भद्रा, इत्यादिषु पत्निषु, अनेकान् पुत्रान् उत्पादितवान्। रोहिण्यां बलभद्रः, शठः, सारणः, दुर्मदः, इत्यादयः पुत्राः अभवन्। बलदेवः रेवत्यां विषठम् उल्मुकं च पुत्रौ अलभत। सारणस्य सर्ष्टिः, मार्ष्टिः, शिशुः, सत्यः, सत्यधृतिः, इत्यादयः पुत्राः। रोहिण्यां च भद्राश्वः, भद्रबाहुः, दुर्दमः, इत्यादयः सुताः। मदिरायां नन्दः, उपनन्दः, कृतकः, इत्यादयः। भद्रायां उपनिधिः, गदः, इत्यादयः। वैशाल्यां केवलम् एकः कौशिकः पुत्रः जातः। देवक्यां अनकदुन्दुभिना षट् पुत्राः—कीर्तिमान्, सुषेणः, उदायुः, भद्रसेनः, ऋजुदासः, भद्रदेवः—जाताः। सर्वे तु कंसेन हताः। अनन्तरम्, भगवता प्रेषितया दिव्यया निद्रया, सप्तमं गर्भं देवक्याः उदरात् रोहिण्याः उदरे स्थापितम्। सः च 'कर्षणात्' सङ्कर्षणः इति प्रसिद्धः अभवत्। ततः, वासुदेवः, यः समग्रविश्ववृक्षस्य मूलम्, येन देवासुरर्षिमनुष्याणां भूतपूर्ववर्तमानेषु न बुद्धिर्भवति, यं ब्रह्मादयः अग्निप्रमुखाः देवाः पृथिव्याः भारहरणाय अर्चितवन्तः, सः आद्यन्तरहितः भगवान् देवक्यां गर्भमाविशत्।