पाण्डुः कुन्तीं पत्नीत्वं स्वीकरोति। तस्यां धर्मेण, वायुनाऽथ इन्द्रेण, त्रीणि पुत्राणि जातानि—युधिष्ठिरो भीमसेनश्चार्जुनश्च। विवाहात् पूर्वमेव दिव्यतेजसा कर्णः पुत्रः कानीनः कुन्त्याः अभवत्। कुन्त्याः सहधर्मिणी मद्री नाम्ना आसीत्; तस्यां अश्विनौ द्वौ, नकुलः सहदेवश्च, पाण्डुपुत्रौ अभवताम्। शृुतदेवा नाम्ना कन्या वृद्धधर्मेण करुषराजेन विवाहिता। तस्यां दन्तवक्रः महाऽसुरः अभवत्। शृुतकीर्तिः अपि केकयराज्ञा विवाहिता; तस्यां केकयपञ्चपुत्राः सन्तर्दनादयः अभवन्। राजाधिदेव्यां विंद्यः अनु विंद्यश्च अवन्तिप्रभवौ अभवताम्। शृुतश्रवा अपि चेदीराजेन दमघोषेण विवाहिता; तस्यां शिशुपालः जातः। स शिशुपालः पूर्वजन्मनि हिरण्यकशिपुः नाम्ना दैत्यश्रेष्ठः अभवत्। सर्वलोकगुरुणा भगवता नरसिंहरूपेण सः हतः। पुनः, अनन्तबलवीर्यसम्पन्नः, त्रैलोक्येश्वर्यशक्तिमान् दशाननः अभवत्। बहूनि युगानि भुक्त्वा, राघवरूपेण भगवता युद्धे पतित्वा, सः स्वपुण्यफलं प्राप्तवान्। पुनः, सः शिशुपालः चेदीराजदमघोषस्य पुत्रः अभवत्। शिशुपालरूपेण अपि सः भगवति पुण्डरीकनयने पृथिवीभारहरणे अवतारमागतः, तीव्रद्वेषम् अव्युत्पन्नः। भगवता तत्रैव सः निहतः; मनः परमात्मनि एकाग्र्यं कृत्वा, तदेकत्वं प्राप्तवान्। भगवन् यदा तुष्टः, यदिच्छितं ददाति; शत्रुरूपेण अपि हत्वा, दिव्यं अनुपमं पदं ददाति। मैत्रेयः उवाच—हिरण्यकशिपु-रावणरूपयोः विष्णुना हतयोः अमरैरपि अप्राप्तं सुखं प्राप्तम्; तथापि भगवता हत्वा मोक्षं न प्राप्तः, कथं शिशुपालरूपेण हरिसायुज्यं प्राप्तवान्? इदं श्रोतुमिच्छामि, धर्मधुर्य, जिज्ञासया पृष्टवान्, वद। श्रीपराशरः उवाच—दैत्येश्वरविनाशाय, लोकसृष्टिस्थितिलयकारिणा भगवता प्रथमं नरसिंहरूपेण अविर्भूतिः। तत्र हिरण्यकशिपुना विष्णुत्वबुद्धिः नाभूत्; सः अतीवपुण्योपार्जनात् उत्पन्नं इति चिन्तितवान्। कामवशेन एकाग्रचित्तः तस्य ध्यानाभ्यासेन दशाननरूपेण त्रैलोक्यविभूतिसम्पन्नं भोगपदं प्राप्तवान्, मृत्युफलात्। तथापि अनाद्यनन्तब्रह्मणि भगवति, मनः न लीनम् अभवत्। दशाननरूपेण अपि, कामवशात् जानकीस्नेहेन, दशरथनन्दनरूपेण भगवता हत्यायां, केवलं तद्रूपमेव अवलोकितम्; अक्षरब्रह्मणि आसक्तिः नासीत्, मानुषबुद्ध्या आच्छादितः। पुनः, भगवत्कृतपतनफलं, चेदीकुलश्रेण्यां शिशुपालरूपेण जन्म, निर्बाधसाम्राज्यं च प्राप्तम्। तत्र भगवन्नामोच्चारणहेतुः अभवत्। बहुजन्मद्वेषेण, पूर्वाभ्यस्तेन, भगवन्नामपरुषणं, तिरस्कारं, क्रोधेन, निरन्तरं कृतवान्; तद्वैरभावेन, गमनं, भोजनं, स्नानं, उपवेशनं, शयनं, सर्वेषु अवस्थासु, भगवन्नाम्नि मनः नान्यत्र गतम्। भगवतः रूपं—पुण्डरीकनयनं, पीताम्बरं, निर्मलमुकुटं, कटकहारकङ्कणादियुक्तं, चारुचतुर्भुजं, शङ्खचक्रगदाधारिणं—सः हृदयेन धृतवान्। निन्दायामपि, भगवन्नाम्नि, तद्रूपं च, अन्ते यावत् जीवितं, भगवद्वर्णं दृष्टवान्; तत्र भगवत् तेजस्वी चक्रकिरणैर्युक्तं, अनन्तविभूतिं, ब्रह्मस्वरूपं, दोषरहितं, सः भगवतः साक्षात्कारेण विनाशाय प्राप्तः। ततः, भगवच्छक्रेण शीघ्रं हतः, भगवद्विस्मरणेन सर्वपापक्षयः, भगवतः समीपं गत्वा, तत्र मोक्षं प्राप्तवान्। एतत् सर्वं उक्तम्। यदा भगवतः स्तुति वा स्मरणं वा क्रियते, द्वेषभावेन अपि, देवदानवैरदुर्लभं फलम् ददाति; भक्तिमतः किमु विशेषः! अनकदुन्दुभेः पुत्रः वासुदेवः, अनेकाः पत्न्यः, मुख्याः देवकी, रोहिणी, मदिरा, भद्रा च। रोहिण्यां अनकदुन्दुभिना बलभद्रः, शठः, सारणः, दुर्मदः च पुत्राः जाताः। बलदेवेन रेवत्यां विषठः उल्मुकः च पुत्रौ अभवताम्। इति कथा।