स एव पुत्रान् अपि अलभत्—कृतवर्माणं शतधन्वानं दवार्हं देवगर्भं चान्यांश्च। तस्माद् देवगर्भात् शूरः नाम पुत्रः अभवत्। तस्य शूरस्य भार्या मारीषा नाम्ना आसीत्। तस्यां दश पुत्राः अभवन्, तेषु वसुदेवः ऊर्व च प्रमुखौ। तत्र वसुदेवः यदा तस्मिन् गृहे जातः, तदा देवाः दिव्यांशस्य अंशावतरणं दृष्ट्वा, निर्बाधदृष्टयः, अमरवद्यानि दुन्दुभीनि च निनादयन्। तस्मात् सः “आनकदुन्दुभिः” इति नाम प्राप्तवान्। तस्य नव भ्रातरः अपि आसन्—देवभागः, देवश्रवाः, अष्टकः, ककुद्, चक्रवत्, साधारकः, सृञ्जयः, श्यामः, शमिकगञ्जूषः च। वसुदेवस्य चान्येषां च पञ्च भगिन्यः आसन्—पृथाः, श्रुतदेवा, श्रुतकीर्तिः, श्रुतश्रवा, राजाधिदेवी च। शूरस्य कुंतिर् नाम सखा आसीत्। तस्मै सः पुत्राभावेन, धर्मेण स्वकन्यां पृथां अदत्त। तां पाण्डुः पत्नीत्वेन स्वीकृतवान्। तस्यां धर्मेण, वायुनैव, इन्द्रेण च, त्रयः पुत्राः—युधिष्ठिरः, भीमसेनः, अर्जुनः च—जाताः। विवाहात् पूर्वं अपि, दिव्यतेजसा देवेन, कर्णः नाम पुत्रः तस्याः अभवत्, यः कानीनः इति प्रसिद्धः। तस्याः मद्री नाम सहधर्मिणी आसीत्। तस्यां अश्विनीकुमाराभ्यां, नकुलः सहदेवः च, पाण्डुपुत्रौ अभवताम्। श्रुतदेवा वृद्धधर्मेण, कारूषराजेन, विवाहिता अभवत्। तस्यां दन्तवक्रः नाम महाऽसुरः अभवत्। श्रुतकीर्तिः अपि केकयराज्ञा उपयेमे। तस्यां केकयपञ्चपुत्राः, सन्तर्दनादयः, अभवन्। राजाधिदेव्यां अवन्त्याः राजपुत्रौ—विन्द्यः अनु विन्द्यः च—सम्भूतौ। श्रुतश्रवा च चेदिराज्ञा दमघोषेण उपयेमे। तस्यां शिशुपालः अभवत्। सः शिशुपालः पूर्वजन्मनि हिरण्यकशिपुः नाम महाबलवान्, आद्यः दैत्यः आसीत्। भगवता सर्वलोकाचार्येण, नरसिंहस्वरूपेण, सः हतः। पुनः, अक्षयबलवीर्यसम्पन्नः, सर्वत्रैलोक्याधिपत्यशक्तिसंयुक्तः, दशाननः इति प्रसिद्धः अभवत्। सः बहूनि युगानि उपभुज्य, राघवस्वरूपेण भगवता रणाङ्गणे हतः, स्वसञ्चितपुण्यफलम् अवाप। पुनः, सः चेदिराज्ञः दमघोषस्य पुत्ररूपेण शिशुपालः जातः। शिशुपालरूपेण अपि, यः विष्णुः पुण्डरीकनयनः भूभारहरणाय अवतीर्णः, तस्मिन् भगवति परमद्वेषम् आजगाम। तत्रैव भगवता सः विनाशितः, एकचित्तसमाधिना परात्मनि, तेन सह कैवल्यम् अवाप्तवान्। यदि भगवतः प्रसादः लभ्यते, सः यद् यच्छ्रेयः इच्छति तत् ददाति; तथा एव शत्रुत्वेनापि, संहृत्य, दिव्यं अनुपमं पदं ददाति। मैत्रेयः उवाच—“भगवन्, हिरण्यकशिपुरूपेण रावणरूपेण च, विष्णुना हतः सन् अपि, तेन अमरैः अपि अलभ्यमानं भोगान् अवाप्तवान्। तथापि भगवता हतः सन्, तदा मोक्षं न प्राप; कथं पुनः शिशुपालरूपेण सः भगवतः शाश्वतं सायुज्यं प्राप्तवान्? एषः मम जिज्ञासा, त्वत्तः श्रोतुम् इच्छामि।” श्रीपराशर उवाच—“दैत्येन्द्रवधाय, सृष्टिस्थितिसंहाररूपधरः भगवान् प्रथमं नरसिंहस्वरूपेण प्रादुरभवत्। तत्र हिरण्यकशिपोः मनसि न जातम्, यः अयं विष्णुः इति। सः चिन्तयामास—‘एषः महान् पुण्योपार्जनात् उत्पन्नः।’ कामवेगेन एकचित्तः भूत्वा, तस्य ध्यानस्य अभ्यासेन, दशाननरूपेण मृत्युफलरूपेण, त्रैलोक्यविषये महाभोगसम्पत्तिम् अवाप्तवान्। तथापि, अनाद्यनन्तपरब्रह्मणि, असङ्गे तस्मिन् भगवति, तस्य मनः न प्रलीनम्। एवं दशाननरूपेण अपि, कामवशः जानकीषु मनसि आसक्तः सन्, दशरथात्मजस्वरूपिणा भगवता निहतः, केवलं तस्य रूपस्यैव स्मरणमासीत्; अव्यये भगवति आसक्तिः न अभवत्—मानुष्या एव बुद्धिः अन्तःकरणे प्रवर्तिता। पुनः, भगवत्करविपातफलेन, सः चेदिवंशे, यशस्विनि राजकुले, शिशुपालरूपेण जातः, सर्वराष्ट्राधिपत्यं निर्विघ्नं अश्नोत्।” एवं सांप्रदायिकं पावनं चरितं, विपुलं भगवतोऽनुग्रहं च, मुनयः कथयन्ति।