पूर्वं काशिराजस्य भार्या गर्भे कन्यां रत्नरूपिणीं बिभ्रती दृष्टा। यदा तस्याः प्रसवकालः सम्प्राप्तः, तदा सा कन्या न जाताभूत्। एवं द्वादशवर्षाणि सा गर्भे एव स्थित्वा न निष्क्रान्ता। तदा काशिपतिः स्वगर्भस्थां कन्यां सम्बोध्य जगाद—"कन्ये, किमर्थं न निष्क्रान्ता भवसि? तव मुखं द्रष्टुमिच्छामि। किं मां च मातरं च दीर्घकालं क्लेशयसि?" इति। तदा तया अजायतया गर्भस्थया कन्यया उत्तरं दत्तम्—"पितः, यदि त्वं प्रतिदिनं ब्राह्मणाय एकां गाम् दास्यसि, त्रिभिः वर्षैः अहम् अस्मात् गर्भात् निश्चितं निष्क्रान्ता भविष्यामि।" इति। राज्ञा तस्याः वचनं श्रुत्वा प्रतिदिनं ब्राह्मणाय गौः दत्ता। तेन काले सा कन्या जाताभूत्। तस्यै पितरि नाम 'गान्दिनी' इति दत्तम्। सा गान्दिनी कन्या श्वफल्काय, यः तेषां गृहे आगतः सन् साहाय्यं कृतवान्, सत्कारेण दत्ता। तयोः संयोगात् अक्रूरः अभवत्। तस्मिन्नेव योगे अन्यः अपि सन्तानः उत्पन्नः। एवं चेत्, यदि एषः विषयः न परिष्क्रियते, कथं न स्यात् अत्र दुर्भिक्षाद्युपद्रवः? इति तत्र वचनं श्रुतम्। तदा यदुवृद्धस्य वाक्यं श्रुत्वा, आन्धकः, "एषः आनय्यताम्; परमपुण्ये दोषान्वेषणस्य पर्याप्तं," इति उक्त्वा, केशवः, उग्रसेनः, बलभद्रः, अन्ये च यदवः, अपराधिनामपि सहिष्णवः, श्वफल्कपुत्रं तस्य नगरे पुनः प्रतिनीतवन्तः। यदा सः तत्र आगतः, तदा स्यमन्तकरत्नस्य प्रभावेन, वृष्टिविघ्नः, व्याधिः, दुर्भिक्षं, मृगव्यालाद्युपद्रवः च प्रशान्ताः। तदा कृष्णः चिन्तयामास—"एषः कारणं लघु, यत् अक्रूरः श्वफल्कात् गान्दिन्यां जातः; किन्तु एषः महती शक्ति, या दुर्भिक्षाद्युपद्रवान् निवारयति। नूनं तत् स्यमन्तकं महद्रत्नं तस्यैव हस्ते अस्ति। एतादृशाः शक्तयः तस्य श्रूयन्ते। स च एकस्य यज्ञस्य अनन्तरं अपरं, ततः पुनरपि अन्यं, अनवरतं यजति। तस्य किञ्चित् अपि द्रव्याभावः नास्ति; न संशयं, तद्रत्नं अत्रैव अस्ति।" इति निश्चित्य, अन्येन हेतुनाऽपि सर्वान् यदून् स्वगृहे समाह्वयत्। तत्र सर्वेषु यदुषु उपविष्टेषु, स्वकार्यं निवेद्य, ततः अन्येषु हास्यविनोदेषु प्रवृत्तः, जनार्दनः अक्रूरं प्रति उवाच—"महत् दानशील, वयं जानिमः यत् एतत् स्यमन्तकं विश्वस्य सारः, शतधन्वना तव दत्तम्, तव हस्ते स्थितम्, राज्यस्य हिताय। अस्तु, तव एव तिष्ठतु; वयं च तस्य फलं अनुभवेम। किन्तु बलभद्रः अस्मासु सन्देहं कृतवान्; तस्मात् अस्मान् सान्त्वयितुम्, अस्मभ्यं तद् दर्शय।" इति उक्त्वा, भगवतः वासुदेवस्य मौने स्थिते, रत्नधारिणा चिन्तितम्—"किं कर्तव्यम्? अन्यथा चेत्, वक्ष्यामि। यदि ते रत्नं अन्वेष्यन्ति, केवलं गोपनीयत्वाय, दृश्यते; प्रत्यक्षविरोधः न उचितः।" इति। एवं विचिन्त्य, अक्रूरेण नारायणं जगतः कारणं प्रार्थितम्। "भगवन्, एतत् स्यमन्तकं शतधन्वना मयि न्यस्तम्; तस्य प्रयाते, अहं कठिनकाले स्थित्वा चिन्तयामि यत् भवता आज्ञाप्यते—अद्य वा श्वः वा परश्वः वा।" इति। "तस्य धारणे दुःखेन, न मे तस्य भोगे रतिर्भवति, न स्वस्य किञ्चिदपि सुखं जानामि।" इति। "राज्यस्य हितदायकः अपि त्वं एतावत् न समर्थः, इति मन्यसे, अतः त्वं न प्रेरितवान्।" इति। "तस्मात्, यथेष्टं एतत् स्यमन्तकं गृह्यताम्, यस्मै रोचते तस्मै दीयताम्।" इति। एवमुक्त्वा, स्वस्य वाससि विवरे रत्नस्य सुवर्णपेटिकां लघुतमां प्रकटयामास। ततः अग्रे गत्वा, स्यमन्तकं यदुसभायां विमोचयामास। तस्य विमुक्तमात्रेण, सभायाः सर्वा दिक् असामान्यतेजसा प्रकाशिता। तदा अक्रूरः अवदत्—"एतत् रत्नम् अस्माभिः शतधन्वना दत्तम्; यस्य स्वत्वम् अस्ति, स एव गृह्णातु।" इति। तद् दृष्ट्वा, "साधु साधु" इति शब्दाः सर्वेषां यदूनां विस्मयाकुलचित्तानां मुखेभ्यः निष्पेतुः। तद्रत्नदर्शनात् बलरामः तं महद् अभिलाषं चकार—"एतत् मम; अच्युतः अपि सममेव इच्छति।" इति। सत्यभामा अपि तं तीव्रं स्पृहां चकार—"एतत् पित्र्यं धनम्।" इति। बलरामस्य सत्यभामायाश्च स्पृहां दृष्ट्वा, कृष्णः आत्मानं द्विधा विदारितमिव अमन्यत। सर्वेषां यदूनां समक्षे, कृष्णः अक्रूरं प्रति उवाच—"एतत् रत्नं मया एतेषां यदूनां पावनाय दर्शितम्; एषः च पितृधनं मम च बलरामस्य च सत्यभामायाश्च, अन्यस्य कस्यापि न।" इति। "एतत् सर्वदा शुद्धेन, ब्रह्मचर्यादिगुणसम्पन्नेन धार्यम्; अशुचिना रक्षितं, राज्यस्य हितं अपि, मूलं नाशयति।" इति। "अहं तु षोडशसहस्रयोषितां पतिः सन्, एतत् धारयितुं न समर्थः; कथं सत्यभामा गृह्णीयात्?" इति चोक्तम्।