बलरामः तदा कृष्णस्य वचनेन सहमतः रथे स्थितवान्। कृष्णः तु मार्गे द्वौ क्रोशौ यावत् गत्वा, दूरादेव स्वं सुदर्शनचक्रम् अपातयत्, तेन शतधन्वनः शिरः छित्त्वा पातितम्। ततः सः तस्य शरीरं, वस्त्राणि, अन्यानि च वस्तूनि सम्यक् अन्वेष्य, स्यामन्तकं मणिं नापश्यत्। ततो बलभद्रं समीपमुपेत्य उवाच— "वृथा शतधन्वा हतः; न हि स्यामन्तको महान् मणिः, यः सकलजगतः सारः, प्राप्तः।" इति श्रुत्वा बलरामः कोपसमन्वितः वासुदेवम् इत्युवाच— "हन्त! त्वं धनलोभेन आकृष्टः। भ्राता मे सन् अहम् एतत् सहिष्णुः आसम्। अधुना यथेष्टं गच्छ; न मे द्वारकया, न त्वया, न मया प्रत्यक्षम् एतेषु मिथ्याशपथेषु किञ्चित्। पर्याप्तम्, पर्याप्तम्!" कृष्णः तं सान्त्वयितुं यत्नं कृतवान्, किन्तु बलरामः स्थातुं न इच्छत्। सः विदेहनगरं प्रविष्टवान्। तत्र जनकः राजा तम् अर्घ्यप्रदानेन सत्कारं कृतवान्। बलरामः तत्रैव निवसन् आसीत्। वासुदेवः अपि पुनः द्वारकाम् अगच्छत्। तस्मिन्नेव काले, बलभद्रः जनकस्य गृहे स्थितः सन्, धृतराष्ट्रस्य पुत्रः दुर्योधनः तस्मात् गदायुद्धविद्याम् अधीतवान्। एवं त्रीणि वर्षाणि यावत्, बभ्रुः उग्रसेनादियादवैः सह, स्यामन्तकं मणिं कृष्णेन न नीतम् इति ज्ञात्वा, विदेहपुरं गताः, बलदेवं प्रबोध्य, तम् पुनः द्वारकाम् आनयन्। अक्रूरः तु भगवतः सततध्याननिष्ठः, परममणेः उत्पन्नेन उत्तमकाञ्चनद्रव्येण, निरन्तरं यज्ञान् अकरोत्। यत्र क्षत्रियाः वैश्याश्च यज्ञस्थले अगच्छन्, तत्र ब्रह्महन्ता नश्येत्; तेन दीक्षितस्य कवचेन रक्षितः, सः तत्रैव स्थितवान्। द्विषष्टिवर्षपर्यन्तम्, तस्य मणेः प्रभावात्, तस्मिन् स्थले न आपद्, न दुर्भिक्षम्, न व्याधिः, न मृत्युः आसीत्। अनन्तरं, सात्वतस्य प्रपौत्रः शत्रुघ्नः, भोजैः अक्रूरपक्षीयैः सह हतः, तदा अक्रूरः भोजैः सह द्वारकाम् उत्सृज्य निर्गतः। तस्य निर्गमदिनादेव, तत्र आपदः, दुर्भिक्षम्, मृगाः, अनावृष्टिः, व्याधयः, अन्याश्च विपत्तयः समुत्पेतुः। ततः यदवाः बलभद्र-उग्रसेन-सहिताः एकत्र समागत्य मन्त्रयामासुः। भगवाँस्तु सर्वेषां प्रियः, उवाच— "किमेतत्? कुतः एकैकेनानेकाः आपदः समागता इति चिन्त्यताम्।" इति श्रुत्वा, यदुवृद्धः आन्धकः उवाच। "यत्र यत्र अक्रूरस्य पिता श्वफल्कः आसीत्, तत्र कदापि दुर्भिक्षम्, व्याधिः, अनावृष्टिः वा न जाताः। कशिपतेः देशे अनावृष्टौ श्वफल्कः नीतः, तस्मिन्नेव क्षणे देवैः वृष्टिः कृता। पूर्वं च काशिराजपत्नी गर्भे कन्यां रत्नरूपां धारयामास। यदा प्रसवकालः प्राप्तः, तदा सा कन्या न जाताः। एवं द्वादशवर्षाणि सा गर्भे एव स्थित्वा न जाताः। तदा काशिराजः गर्भस्थां पुत्रीं उवाच— 'पुत्रि, किं न जातासि? तव मुखं द्रष्टुम् इच्छामि। किमर्थं मातरं दीर्घकालं क्लिश्यसि?' इति उक्ता सा गर्भस्था कन्या वाक्यम् उवाच— 'पितः, यदि प्रतिदिनं एकां गौः ब्राह्मणाय दास्यसि, त्रिभ्यः वर्षेभ्यः अन्ते अहं नूनं गर्भात् निष्क्रान्तास्मि।' इति। तस्याः वचः श्रुत्वा, राजा प्रतिदिनं ब्राह्मणाय एकां गाम् अददात्। तस्मिन् काले सा जाता। तदा पितरि तस्या नाम गान्दिनी इति कृतम्। सा कन्या श्वफल्काय सत्कारार्थं दत्ता, तेन सह विवाहिता। श्वफल्कात् तस्यां च अक्रूरः जातः। तयोः संयोगात् अपि अपत्यं जातम्। तस्मात्, यदि एष न नीयते, कथं न स्यान् दुर्भिक्षम्, व्याधयः, इत्यादयः आपदः?" एवं वृद्धयदुवचनं श्रुत्वा, आन्धकः— "एष एव आनियताम्, पर्याप्तम् अत्यधिकदोषान्वेषणम् अतिपुण्ये"— इति उक्त्वा, केशवः, उग्रसेनः, बलभद्रः, अन्ये च यदवः, अपराधिनामपि सहिष्णवः, श्वफल्कपुत्रं नगरम् आनयन्, तस्मै अभयम् अददुः। सः यदा तत्र आगतः, तदा स्यामन्तकस्य प्रभावेन, दुर्भिक्षम्, व्याधिः, अनावृष्टिः, मृगाः, इत्यादयः आपदः शनैः शान्ताः। कृष्णः तदा चिन्तयामास— "एषः लघुकारणम्, यद् अक्रूरः श्वफल्कस्य गान्दिन्यां जातः। किन्तु एषा महती शक्तिः, या दुर्भिक्षम्, व्याधिः, अनावृष्टिं च निवारयति। नूनम्, स्यामन्तको महान् मणिः तस्यैव हस्ते अस्ति। तस्य विषये एतानि अद्भुतानि श्रूयन्ते। सः एकस्य यज्ञस्य अनन्तरम् अपरं, ततोऽपि अपरं, निरन्तरम् एव यजनम् करोति।