यदि त्वं मां रक्षितुं न शक्नोषि, तर्हि एषः मणिः मया तव समीपे स्थाप्यः इति शतधन्वा अकुराय उक्तवान्। तस्य एवं उक्ते, अपरः प्रत्युवाच। यदि त्वं अन्त्यकाले अपि अन्यस्य न कथयसि, अहं तं मणिं प्राप्स्यामि। तस्मिन्नेव सहमते, अक्रूरः तं मणिं गृहित्वा सुरक्षितवान्। शतधन्वा अश्वं समारुह्य, यः तुलां इव शीघ्रः शतयोजनगामी च, तेन पलायितः। ततः बलरामः च वसुदेवः च, शैव्य, सुग्रीव, मेघपुष्प, बलाहक इति चतुर्भिः अश्वैः युक्तं रथं आरुह्य, तं अन्वगच्छताम्। स अश्वः शतयोजनं मार्गं गत्वा, पुनः प्रेरितः, मिथिलावनप्रदेशे प्राणान् त्यक्तवान्। शतधन्वा तं अश्वं परित्यज्य पद्भ्यां गन्तुं आरब्धवान्। ततः कृष्णः बलभद्रं प्रति उवाच—"त्वं रथे स्थातव्यः; अहं पद्भ्यां एषः पापकृत् अपि पद्भ्यां गच्छन्, तं हन्तुं यास्यामि। अस्मिन देशे राजानः सततं जाग्रतः, भीतः च; अतः न त्वं न अहं रथेन अतीर्येयम्।" बलरामः तस्य अनुमोदनं कृत्वा रथे स्थितवान्। कृष्णः मार्गं द्विक्रोशपरिमितं अनुगम्य, दूरात् चक्रं प्रक्षिप्य, शतधन्वनः शिरः छित्तवान्। तस्य देहे, वस्त्रेषु, अन्येषु च वस्तुषु विचिन्वन्, स्यामन्तकमणिं न प्राप्तवान्। ततः बलभद्रं समीपं गत्वा उवाच—"व्यर्थं शतधन्वा हतः; महान् मणिः स्यामन्तकः, यः जगतः सारः, न प्राप्तः।" इति श्रुत्वा, बलरामः क्रुद्धः वसुदेवाय उवाच—"धिक् त्वं! धनलोभः त्वया कृतः। भ्राता त्वं इति अहं सहनं कृतवान्। इदानीं यथेष्टं गच्छ। न दवारका, न त्वं, न मिथ्या शपथाः मम प्रियः। पर्याप्तम्, पर्याप्तम्!" कृष्णः तं शमयितुं यत्नं कृतवान्, किन्तु बलरामः न स्थातुम् इच्छितवान्। बलरामः विदेहानगरं प्रविष्टवान्। तत्र जनकः राजा तं गृहे स्वागतम् अर्घ्यदानं कृत्वा कृतवान्। बलरामः तत्र स्थितवान्। वसुदेवः अपि दवारकां प्रत्यागच्छत्। यदा बलभद्रः जनकस्य गृहे स्थितः, तदा धृतराष्ट्रपुत्रः दुर्योधनः तस्मात् गदायुद्धविद्यां अधीतवान्। त्रिवर्षे समाप्ते, बभ्रुः यदुवंशीयः उग्रसेनप्रमुखैः यदुभिः सह, ज्ञात्वा यः मणिः कृष्णेन न नीतः, विदेहानगरं गत्वा, बलदेवं विनयपूर्वकं दवारकां आनयितवान्। अक्रूरः भगवद्भक्त्या निरन्तरं ध्याननिष्ठः, तस्मात् परममणिः उत्पन्नं श्रेष्ठं सुवर्णं यज्ञेषु सततं प्रयुक्तवान्। यत्र क्षत्रियाः वैश्याः यज्ञभूमिं गच्छन्ति, तत्र ब्राह्मणघ्नः विनश्यति; अतः यज्ञदीक्षायाः कवचेन रक्षितः स यत्र स्थितवान्। षट्-द्विचत्वारिंशद्वर्षाणि तस्य मणेः प्रभावात्, तत्र न कदाचित् आपद्, न दुर्भिक्षम्, न व्याधिः, न मृत्युश्च अभवत्। यदा सात्वतपौत्रः शत्रुघ्नः भोजैः अक्रूरपक्षैः सह हतः, तदा अक्रूरः भोजैः सह दवारकां परित्यज्य निर्गतः। तस्य निर्गमदिनात् आरभ्य, तत्र आपदः, दुर्भिक्षम्, व्याघ्राः, अनावृष्टिः, व्याधयः, अन्याः च विपत्तयः समुत्पन्नाः। ततः यदवः बलभद्र, उग्रसेनः च एकत्र समागत्य विचारयामासुः। भगवान् सर्वप्रियः उवाच—"किम् एतत्? कुतः बहवः आपदः एकस्मिन् काले आगच्छन्? तद् विचिन्त्यताम्।" तस्मिन् अवसरः, यदुवृद्धः आन्धकः उवाच—"यत्र अक्रूरस्य पिता श्वफाल्कः स्थितः, तत्र कदापि दुर्भिक्षम्, व्याधिः, अनावृष्टिः, न अभवत्।" यदा श्वफाल्कः काशिपतेः देशे अनावृष्टौ नीतः, तदा देवैः वर्षा दत्ता। पूर्वं काशिपतेः पत्नी गर्भे रत्नरूपां कन्यां धारयामास। किन्तु प्रसवकालः आगतः अपि, सा कन्या न निष्क्रान्ता। एवं द्वादशवर्षाणि सा गर्भे स्थित्वा न जाताः। ततः काशिपतिः गर्भस्थां कन्यां प्रति उवाच—"कन्ये, किमर्थं न निष्क्रान्ता? तव मुखं द्रष्टुम् इच्छामि। किमर्थं मातरं दीर्घकालं क्लिश्यसि?" तस्यां एवं उक्तायां, गर्भस्थ कन्या गर्भात् प्रत्युवाच—"पितः, यदि त्वं प्रतिदिनं ब्राह्मणाय एकां गाम् ददासि, तदा त्रिवर्षे अहं निश्चितं गर्भात् निष्क्रान्ता भविष्यामि।" राजा तस्याः वचनं श्रुत्वा प्रतिदिनं ब्राह्मणाय गाम् दत्तवान्। तस्मिन्नेव काले, सा कन्या जाताः। तदा तस्य पिता तस्याः नाम गान्दिनी इति दत्तवान्। सा गान्दिनी कन्या श्वफाल्काय, यः सहायं कृतवान्, तस्य आगमने, दत्ताः, सत्कार्यविधिना सत्कृता च अभवत्। श्वफाल्कः गान्दिन्याः च संयोगात्, अक्रूरः उत्पन्नः।