सः सत्राजित्, सप्रणिपातं कृत्वा, तं परममूल्यं स्यामन्तकं मणिं भगवान् कृष्णाय दत्तवान्। अतीव विनीतस्य तस्मात् मणिं ग्राहयितुं यद्यपि न युक्तं, तथापि स्वनिर्दोषत्वस्य प्रकाशनार्थं अच्युतः तं स्यमन्तकं स्वीकृतवान्। ततो भगवान् कृष्णः जाम्बवत्याः सह द्वारकां प्रत्यागच्छत्। द्वारकायाः जनाः श्रीकृष्णस्य आगमनदर्शनेन अतिप्रीताः, तस्य प्रभोः आगमनसम्भ्रमात् वृद्धाः अपि नवयौवनमिव प्राप्नुवन्। सर्वे यदवः स्त्रियः च तम् आदरात् वदन्तः ‘धन्यं, धन्यं’ इति समर्चयन्। यदुकुलसभायां भगवान् कृष्णः यथावत् स्वानुभूतं सर्वं वृत्तान्तं निवेदितवान्। ततः स्यामन्तकं मणिं सत्राजिते प्रत्यर्प्य, स्वस्यापवादात् विमुक्तः अभवत्। जाम्बवतीं अन्तःपुरे प्रतिष्ठापितवान्। सत्राजित् तु, मिथ्यापवादस्य भीतः, भगवतः श्रीकृष्णस्य कृते स्वकन्यां सत्यभामां पत्नीत्वेन दत्तवान्। तस्य पूर्वं अक्रूरः कृतवर्मा शतधन्वा चान्ये च यदवाः तस्याः कन्यायाः विवाहार्थं याचितवन्तः। किन्तु सत्राजितः तान् उपेक्ष्य, कन्यां कृष्णाय दत्त्वा, तेषां मनसि द्वेषम् उत्पादितवान्। ततः अक्रूरः कृतवर्मा शतधन्वा च अन्ये च शतधन्वानम् इत्युक्तवन्तः— ‘एषः सत्राजित् दुष्टः, अस्माभिः त्वया च याच्यमाने अपि, सः त्वां च अस्मांश्च अवज्ञाय कृष्णाय कन्यां दत्तवान्। तस्य जीवितस्य पर्याप्तम्! हन्यतां सः, स्यमन्तकं मणिं च गृहाण। किं त्वं तं न स्वीकरोषि? वयं त्वां समर्थयिष्यामः। यदि अच्युतः अस्मिन्नेव कृत्ये त्वयि कोपं करिष्यति, तर्हि वयं तव पृष्ठतः स्थास्यामः।’ एवमुक्तः सः शतधन्वा ‘एवं भवतु’ इति प्रत्युवाच। एतस्मिन्नन्तरे, भगवतः श्रीकृष्णस्य पाण्डवानां वारणावतगमनस्य रहस्यं ज्ञात्वा, सः तत्र गतवान्, दुर्योधनस्य प्रयासं दुर्बलयितुं वा पाण्डवानां पक्षे कर्तव्यं साधयितुं वा। तत्र गते, शयनकाले, शतधन्वा सत्राजितं हत्वा स्यमन्तकं मणिं जग्राह। पितुः वधेन कोपात् सत्यभामा शीघ्रं रथमारुह्य वारणावतं गत्वा भगवन्तं निवेदितवती— ‘मम पितरं निर्दयेन शतधन्वना हतं, स्यमन्तकं च हृतम्, यः मणिः त्रैलोक्यस्य तमः नाशयति।’ सा कृष्णं प्रति उवाच— ‘एषा तव कर्तव्या, यथोचितं विचिन्त्य क्रियताम्।’ एवं श्रुत्वा, कृष्णः हृष्टहृदयः, क्रोधारुणलोचनां सत्यभामां प्रति उवाच— ‘सत्यं, एषा मम कर्तव्या, तेन दुष्टेन कृतं अपमानं सहितुं न शक्नोमि। परन्तु, परपक्षे सन्निविष्टाः पक्षिणः स्वगृहे स्थितं वृक्षं न हिंसन्ति, अतः सर्वेषां पुरतः शीघ्रं न कर्तव्यम्।’ इत्युक्त्वा, वासुदेवः द्वारकां गत्वा, गोप्यं बलदेवाय निवेदितवान्— ‘प्रसेनः वनं गत्वा मृगेण हतः। सत्राजितः अपि शतधन्वना हतः। उभयोः मृतयोः, स्यमन्तकं मणिः उभयोः समानं भविष्यति। अतः उत्तिष्ठ, रथमारुह्य शतधन्वनः वधार्थं प्रयत्नं कुर्मः।’ एवं कृतनिश्चये, शतधन्वा कृतवर्माणम् उपगम्य सहाय्यं याचितवान्। कृतवर्मा उवाच— ‘बलदेववसुदेवयोः विरुद्धं युध्यितुं न शक्नोमि।’ ततोऽन्यं अक्रूरम् उपगम्य तं प्रेरयामास। तदा अक्रूरः उवाच— ‘यो भगवाञ् त्रीणि लोकानि पादाघातेन कम्पयति, देवद्विषां पत्नीनां विधवां करोति, चक्रेण रिपुवृन्दं नुदति, दृष्ट्या गर्वितानां लोचनान्यनन्दयति, खड्गेन शत्रून् विनाशयति, सत्यभामया सह सर्वलोकैः पूज्यते, तं प्रति कोऽपि युद्धाय समर्थः नास्ति। यदि अन्यत्र आश्रयः इच्छसि, तर्हि स एव अन्विष्यताम्।’ एवं श्रुत्वा शतधन्वा प्रत्युवाच— ‘यदि त्वं मां रक्षितुं न शक्नोषि, तर्हि एषः मणिः त्वया गृहीत्वा सुरक्षितः भवतु।’ अक्रूरः प्रत्युवाच— ‘अन्त्यकाले अपि त्वया कस्यापि न उक्ते, अहं तं मणिं लप्स्ये।’ एवमङ्गीकृत्य, अक्रूरः तं स्यमन्तकं मणिं जग्राह। शतधन्वा, तुलायाः समवेगेन शतयोजनगामिनं अश्वमारुह्य पलायितवान्। बलरामवसुदेवौ चतुर्भिः अश्वैः—शैव्य, सुग्रीव, मेघपुष्प, बलाहक—युक्तेन रथेन तं अनुययतुः। शतयोजनमितं मार्गं गत्वा सः अश्वः मथिालावनप्रदेशे प्राणान् त्यक्तवान्। तत्र शतधन्वा अश्वं परित्यज्य पादचारः अभवत्। तदा कृष्णः बलभद्रं प्रति उवाच— ‘त्वं रथे स्थास्यसि, अहं पादचारः एषः दुष्टः अपि पादचारः, तं पृष्ठतः गत्वा हनिष्यामि। अस्मिन्नेव देशे नृपाः जाग्रतः भयभीताश्च, अतः न त्वं न अहं रथेन एतत् प्रदेशं अतिक्रान्तुं युक्तौ।’ एवं श्रीविष्णुपुराणे स्यमन्तककथायाः अयं भागः संप्रकाशते।