प्रतिदिनं स्यमन्तक-मणिः अष्टभागं सुवर्णस्य उत्पादयति स्म। तस्य प्रभावात्, सर्वे राज्ये दुर्भिक्ष-व्याघ्र-अग्नि-क्षुधा-आदि आपद्भ्यः भीरुता नासीत्। अच्युतः अपि तं दिव्यं मणिं राजा उग्रसेनाय इच्छन्, तस्य योग्यत्वं चिन्तयन्, तदपि सामर्थ्ये सति न जग्राह, कुलभङ्ग-निन्दां भीतवान्। सतराजितः, अच्युतः मणिं याचेत् इति ज्ञात्वा, लोभात् तं मणिं भ्राता प्रसैनाय दत्तवान्। स्यमन्तकः शुद्धेन पुरुषे धृतः सुवर्णादि गुणांश्च ददाति; अन्यथा धृतः स्वामीमविनाशयति। एषां विषये अज्ञः प्रसैनः, स्यमन्तकं कण्ठे बद्ध्वा, अश्वमारुह्य वनं शिकाराय जगाम। तत्र सिंहस्य द्वारा स मृत्युम् उपगच्छत्। सिंहः तं च अश्वं च हत्वा, निर्मलमणिं मुखे कृत्वा गन्तुं उद्युक्तः, तदा जाम्बवत्—ऋक्षपतिः—तं दृष्ट्वा सिंहं हत्वा मणिं जग्राह। जाम्बवत् तं निर्मलमणिं गृहीत्वा स्वगुहाम् प्रविष्टवान्। तत्र स मणिं सुकुमाराय बालाय क्रीडनकं कृतवान्। यदा प्रसैनः न निवृत्तः, सर्वे यादवाः आपसि आपसि शङ्कितवन्तः—"कृष्णः मणिं इच्छन्, तं प्राप्तवान्; एष एव तस्य कार्यम्।" भगवतः कृष्णः जनानां मध्ये वृत्तान्तं श्रुत्वा, सर्वैः यादवसेनया सह प्रसैनस्य अश्वस्य पथं अन्वगच्छत्। तत्र स प्रसैनं सह अश्वेन सिंहेन हतं दृष्टवान्। सिंहस्य पथं दृष्ट्वा सर्वजनस्य सन्देहः निवारितः, सिंहस्य पदानि अन्वगच्छत्। तत्र सिंहं तु जाम्बवत्-ऋक्षपतेः किञ्चित् भूमौ हतं दृष्ट्वा, मणिं प्रति आदरात् ऋक्षस्य पदानि अपि अन्वगच्छत्। गिरिशिखरे यादवसेनां तत्र स्थापयित्वा, कृष्णः तानि पदानि अनुगम्य गुहां प्रविष्टवान्। तत्र स शिशु-सुकुमारस्य धात्र्याः शमयन्त्या वाक्यं श्रुतवान्—"सिंहः प्रसैनं हत्वा; सिंहः जाम्बवता निहतः; मा रुद, सुकुमार, एष तव स्यमन्तकः।" एतद्वाक्यं श्रुत्वा, कृष्णः प्रविश्य, स्यमन्तकं बालस्य क्रीडनकं रूपेण धात्र्याः हस्ते दीप्तिमन्तं दृष्टवान्। अपूर्वं पुरुषं आगतम् दृष्ट्वा, यस्य नेत्रे स्यमन्तकं इच्छन्ति, धात्री "त्राहि! त्राहि!" इति आक्रन्दितवती। तस्याः दुःखितस्य शब्दं श्रुत्वा, जाम्बवत् क्रोधेन हृदयम् आविष्टः आगतः। तयोः उभयोः कोपाविष्टयोः एकविंशति-दिनानि युद्धं अभवत्। यादववीराः तत्र सप्त-श्वष्ट-दिनानि प्रतीक्षां कृत्वा, कृष्णस्य आगमनं अपेक्षन्त। कृष्णः न निर्गतः इति ज्ञात्वा, "मधुसूदनः अस्मिन्गुहायां निहतः; अन्यथा कथं तावद् दिनानि विजयी न आगच्छेत्?" इति निश्चित्य, द्वारकां गत्वा, कृष्णः हतः इति निवेदितवन्तः। तत्र तस्य बन्धवः यथाकाले सर्वे अन्त्यकर्माणि विधिवत् कृतवन्तः। कृष्णस्य युद्धे, भक्त्या निर्मितं भोजनं पेयं च तस्य बलं प्राणं च पुनरावर्तितम्। अपरस्य, प्रतिदिनं महाबलिनः पुरुषस्य प्रहारैः शरीरं भग्नम्, अङ्गानि तीक्ष्णैः प्रहारेण पीडितानि, तत्र अन्नाभावात् बलहानिः अभवत्। भगवता पराजितः जाम्बवन् प्रणम्य उवाच—"देवाः, असुराः, गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाः, अन्ये च सर्वे मिलित्वा त्वां न जयन्ति; तर्हि मानवाः, पशवः, मानवांशाः, कथं तव जयः? नूनं त्वं रामः एव, नारायणस्य अंशः, सर्वलोकाश्रयः।" इति उक्तः, भगवन् तस्मै पृथिवीभारनिवारणाय स्वावतारं प्रकटयामास। ततः स्नेहपूर्वकं हस्तस्पर्शेन तस्य युद्धक्लान्तिं निवारयामास। पुनः, प्रणम्य, पूज्यं जाम्बवतीं कन्यां भगवतः प्रदत्तवान्। प्रणम्य, स्यमन्तक-मणिं अपि तस्मै दत्तवान्। अच्युतः, यद्यपि अतीव विनतस्य मणिं न गृह्णीयात्, आत्मनः निर्दोष्यर्थं तं स्वीकृतवान्। जाम्बवतीं सह द्वारकां गतवान्। कृष्णं दृष्ट्वा द्वारकावासिनः भगवतः आगमनात् हर्षवशाः, वृद्धाः अपि नवयुवानिव अभवन्। सर्वे यादवाः स्त्रियः च तं "भाग्येन, भाग्येन!" इति पूजयामासुः। भगवन् यादवसभायां सर्वं यथानुभूतं वृत्तान्तं कथयामास। सत्राजिताय स्यमन्तक-मणिं प्रत्यर्प्य, दोषात् विमुक्तः अभवत्। जाम्बवतीं अन्तःपुरे स्थापयामास। सत्राजितः, मिथ्या-अपवादात् भीतः, भगवतः सत्यम्भामां कन्यां पत्नीत्वाय दत्तवान्। तदपूर्वं अक्रूरः, कृतवर्मा, शतधन्वा, अन्ये यादवाः अपि तस्याः पाणिं याचितवन्तः।