सत्यवती, मातुः बलं ब्राह्मणपुत्रस्य किं महत्त्वं इति पृष्टवती, स्वयम् मातरं स्वधाम् अर्पयति। अथ वनात् प्रत्यागत्य ऋषिः सत्यवतीं दृष्ट्वा अत्यन्तं विकृतरूपां ताम् अपश्यत्। स तां प्राह—“अधर्मिष्ठे! किम् एषा तव कृत्या? रूपं ते भयङ्करं जातम्। नूनं मातुः स्वधां त्वया स्वयम् उपयुक्तम्। नायं उचितः कर्म।” ऋषिः पुनः उवाच—“यस्य पुत्रस्य आचार्ये सर्वं वीर्यं बलं मया स्थापितम्। तस्य पुत्रस्य आचार्ये शान्ति, ज्ञानं, क्षमा, ब्राह्मणगुणानां सम्पूर्णं ऐश्वर्यं च स्थापितम्। यदि सा विपरीतं आचरति, तदा तस्य पुत्रस्य आचार्ये क्षत्रियस्य उग्रं शस्त्रधारणं विनाशकारि च भविष्यति; यदि शान्तिम् इच्छति, तदा ब्राह्मणस्य आचार्ये भविष्यति।” एवं श्रुत्वा, सत्यवती त्वरितं ऋषेः पादौ गृहीत्वा, नमस्कृत्वा उवाच—“भगवन्! अज्ञानात् मया एषा कृत्या, कृपां कुरु। तादृशः पुत्रः न मम भूयात्, किं तु तादृशः पौत्रः मे भवतु।” ऋषिः प्रत्युवाच—“तथास्तु।” अनन्तरं सत्यवती जमदग्निं पुत्रं सुषुवे। तस्य मातुः पुत्रः विश्वामित्रः अभवत्। सत्यवती कौशिकी नदी अभवत्। जमदग्निः, रेनु इक्ष्वाकुवंशस्य पुत्रः, रेनुकां विवाहयामास। तस्यां जमदग्निः परशुरामं, क्षत्रियबलनाशकं, नारायणांशं, लोकगुरुम्, उत्पादयामास। श्रीपराशरः उवाच—पुरूरवसः ज्येष्ठः पुत्रः आयुः, सः राहोः कन्यां विवाहयामास। तस्यां पञ्च पुत्राः अभवन्—नहुषः, क्षत्रवृद्धः, रम्भः, राजिः, अनेना च। क्षत्रवृद्धात् सुहोत्रः पुत्रः अभवत्। सुहोत्रस्य त्रयो पुत्राः—काश्यपः, काशः, गृत्समदः च। गृत्समदात् शौनकः, चातुर्वर्ण्यविधायकः, अभवत्। काश्यात् काश्यः, तस्मात् काशीपतिः, तस्मात् राष्ट्रः, राष्ट्रात् दीर्घतपा पुत्रः अभवत्। दीर्घतपस्य पुत्रः धन्वन्तरिः अभवत्। सः सर्वकर्मनिपुणः, सर्वभूतशेषः, भगवतो नारायणस्य अनुग्रहं प्राप्तवान्—“काशिपुत्रवंशे अवतरिष्यसि। आयुर्वेदं अष्टाङ्गं विधास्यसि। यज्ञभागं च प्राप्स्यसि।” धन्वन्तरिः केतुमानं पुत्रं उत्पादयामास। केतुमानः भीमरथः, भीमरथस्य दिवोदासः, दिवोदासस्य प्रतर्दनः अभवत्। प्रतर्दनः भद्रश्रेण्यवंशं विनष्टवान्, सर्वान् शत्रून् विजित्य शत्रुजित् अभवत्। पुत्रस्नेहात् वत्सः अभवत्, तस्य पुत्रः वत्सः अभवत्। सत्यनिष्ठात् ऋतध्वजः अभवत्। अश्वं कुवलयं प्राप्य, कुवलयाश्वः अभवत्। तस्य पुत्रः अलर्कः अभवत्, यस्य गाथा अद्यापि गायन्ति—षट् सहस्राणि षट् शतानि वर्षाणि, अलर्कः, युवान्, पृथिवीं अधितिष्ठत्। अलर्कस्य पुत्रः सन्नतिः, सन्नतेः सुनिथः, तस्य पुत्रः सुकेतुः, तस्मात् धर्मकेतुः अभवत्। ततः सत्यकेतुः, तस्मात् विभुः, तस्मात् सुविभुः, ततः सुकुमारः, तस्मात् दृष्टकेतुः, ततः वितिहोत्रः, तस्मात् भार्गः, भार्गात् भार्गभूमिः, ततः चातुर्वर्ण्यस्य प्रतिष्ठा। एते काश्यपवंशस्य राजानः। राजिवंशं शृणु। राजिः पञ्चशतानि पुत्राणि उत्पादयामास, ये अतुलबलपराक्रमाः। सुरासुरयुद्धारम्भे, उभे पक्षे ब्रह्माणं आगच्छत्—“भगवन्! अस्मिन् युद्धे कस्य विजयः?” ब्रह्मा उवाच—“यस्य पक्षे राजिः युद्धं करिष्यति, तस्य विजयः।” ततो दानवाः राजिं उपगम्य, “विजये इन्द्रः भवामि चेत्, तदा युध्ये,” इति उक्त्वा। दानवाः प्राहुः—“नः प्रह्लादः इन्द्रः, तस्मिन् प्रयत्नः।” ततो देवाः अपि राजिं उपगम्य, तेनैव प्रत्युत्तरं श्रुत्वा, “त्वं इन्द्रः भविष्यसि,” इति प्राहुः। राजिः देवैः सह युद्धं कृत्वा, दानवसेनां समूलं विनष्टवान्। इन्द्रः, शत्रून् विजित्य, राजेः पादौ प्रणम्य, “त्वं मम पिता, भयात् रक्षिता, शरणदाता, सर्वेषां श्रेष्ठः, अहं तव पुत्रः, त्रैलोक्यनाथः,” इति प्राह। राजा, हास्यं कृत्वा, “तथास्तु; शत्रुपक्षात् अपि नमस्कारः, बहुवचनैः युक्तः, न उपेक्षितव्यः,” इति उक्त्वा, स्वपुरीं प्रत्यागच्छत्। इन्द्रः स्वपदं अवाप्तवान्। परन्तु राजिः स्वर्गं गतः। नारदस्य प्रेरणया, राजेः पुत्राः, मित्रपुत्रम् इन्द्रं राज्यं याचितवन्तः। इन्द्रेण राज्यं न दत्तम्। राजेः पुत्राः, बलवत्तराः, इन्द्रं विजित्य, स्वयम् इन्द्रपदं प्राप्तवन्तः। कालात्, बृहस्पतिः, इन्द्रं, यज्ञभागविहीनं, एकं दृष्ट्वा, संवादं कृतवान्। इन्द्रः प्राह—“यज्ञभागस्य कदलीफलपरिमाणं अंशं दत्त्वा, मम पोषणं कुरु।” बृहस्पतिः प्राह—“पूर्वं याचितः, किं न कृतवान्?” ततो बृहस्पतिः अभिचारं कृत्वा, इन्द्रस्य बलं वर्धयामास। राजेः पुत्राः मोहिताः, धर्मं त्यक्त्वा, वेदात् विमुखाः, इन्द्रेण विनष्टाः। इन्द्रः, पुरोहितस्य कृपया, स्वर्गं पुनः प्राप्तवान्। इन्द्रस्य पतनं पुनः प्राप्तिः च शृणु, न दुःखं न पापं प्राप्नोति। रम्भः पुत्रहीनः; क्षत्रवृद्धस्य पुत्रः प्रतिक्षत्रः, तस्य पुत्रः संजयः, तस्मात् विजयः, विजयस्य यज्ञकृत्, तस्य हर्षवर्धनः, तस्य सहदेवः, तस्मात् अदिनः, तस्य जयसेनः, तस्मात् संहुतिः, तस्य क्षत्रधर्मः; एते क्षत्रवृद्धवंशस्य वंशजाः। नहुषवंशं वर्णयामि। नहुषस्य षट् वीर्यवन्तः पुत्राः—यति, ययातिः, साम्यति, आयति, वियति, कृति च। यतिः राज्यं न इच्छति। ययातिः राज्यं स्वीकृत्य, देवयान्याः (उशनसः कन्यायाः) तथा शर्मिष्ठायाः (वृषपर्वणः कन्यायाः) विवाहं कृतवान्। कवीकृतशापात्, ययातिः अकालवृद्धः अभवत्। शुक्रस्य अनुग्रहात्, ययातिः वृद्ध्याः स्थानपरिवर्तनं इच्छन्, ज्येष्ठपुत्रं यदुं प्राह—“मातुः शापात् अकालवृद्धि मम प्राप्ता; शुक्रस्य कृपया, तव वृद्धिं स्वीकृत्य, तव युवत्त्वं मम दत्त्वा, सहस्रवर्षाणि भोगान् भोक्तुम् इच्छामि।” “एतत् न प्रत्याख्यातव्यम्,” इति उक्तं श्रुत्वा, यदुः वृद्धिं न इच्छन्। तस्मात् पिता शपत्—“ते वंशः राज्यं न प्राप्नोति।” ततः पृथिव्याः अधिपः द्राह्यं, तुर्वसं, अनुं च युवत्त्वं दातुम्, वृद्धिं स्वीकर्तुं प्रयत्नं कृतवान्। ते अपि, एकैकशः, प्रत्याख्यानं कृतवन्तः। ततो शप्ताः। अन्ते, शर्मिष्ठायाः कन्यायाः कनिष्ठः पुत्रः पुरुः, पितुः वचनं श्रुत्वा, नम्रभावेन, “एषः महद् अनुग्रहः अस्माकं,” इति उक्त्वा वृद्धिं स्वीकृतवान्। स्वयम् युवत्त्वं पितरं दत्तवान्। पिता, नवयुवत्त्वं प्राप्य, धर्मानुसारं, कालानुसारं, शक्त्यनुसारं, यथेष्टं रम्यं भोगान् भुञ्जन्, प्रजा यथावत् पालयामास। विश्वाच्या सह रम्यं भोगं भोक्त्वा, तस्य मनः प्रतिदिनं, “कामानां अन्तं गमिष्यामि,” इति चिन्तायाम् मग्नम् अभवत्।