स राजा गन्धर्वाणां प्रियायाः कृते, तया समुपगम्य उक्तः—“मम स्नेहात् सर्वे गन्धर्वाः तव वरदाः अभवन्ति, महाबाहो! वरं वृणीष्व।” ततो राजा सर्वान् शत्रून् विजित्य, अक्षोभ्येन्द्रियबलः, बन्धुबलधनसम्पन्नः, अन्यं किमपि न स्पृहयन्, केवलं उर्वश्याः लोकस्थायां तया सह कालं यापयितुम् इच्छन्, तद् उक्त्वा गन्धर्वैः तस्य अग्निपात्रं प्रदत्तम्। तैः उक्तम्—“शास्त्रविधिना एतदग्निपात्रेण यज्ञं सम्यक् कुरु, तृतीयं विभज्य, उर्वश्याः लोकसंयोगकाम्यया; ततः नूनं यद् इच्छसि तत् प्राप्तुम् अर्हसि।” इति उपदिष्टः स राजा अग्निपात्रं गृह्य निर्गतः। वनमध्ये तस्य चिन्ता अभवत्—“हा! किम् मूढं मया कृतम्? किम् अत्र कृतवान्?” इति। “अग्निपात्रं आनयामि, न उर्वशीम्।” ततः तस्मिन्नेव वने अग्निपात्रं त्यक्त्वा स्वनगरं प्रत्यागच्छत्। मध्यरात्रेऽतीते, निद्राहीनः, पुनः विचारयामास—“गन्धर्वैः उर्वश्यालोकप्राप्त्यर्थं अग्निपात्रं दत्तम्, अहं तु वनं तस्य त्यक्तवान्।” “तस्मात् तत्र गत्वा तद् पुनः आनयिष्यामि।” इत्युक्त्वा उत्तिष्ठन् तत्र अगच्छत्, किन्तु अग्निपात्रं न दृष्टवान्। तत्र अग्निपात्रस्य स्थाने समीवृक्षं च उडुम्बरवृक्षं च दृष्ट्वा चिन्तयामास—“अत्र अग्निपात्रं स्थापितम्, इदानीं उडुम्बरः समीवृक्षस्य गर्भः जातः।” “तस्मात् एष एव अग्निरूपः गृह्य नगरं नयामि, अरणीं कृत्वा तेन अग्निं पूजयामि।” इति निश्चय्य स्वनगरं प्रत्यागत्य अरणीं निर्मितवान्। अँगुलिभिः परिमाप्य गायत्रीं जपितवान्। जपिताक्षरसंख्यायाः अनुसारं तस्य अँगुल्यः वनं अभवन्। तत्र, तृतीयाग्निपरम्परया, मन्थनकर्मणा अग्निं उत्पाद्य हविः समर्पितवान्। तस्य चित्तं उर्वश्यादर्शनफलाय समाहितम्। तेनैव अग्निकर्मणा, नानायज्ञान् कृत्वा, गन्धर्वलोकान् प्राप्तवान्, तत्र उर्वश्यया सह संयोगं प्राप्य दुःखात् विमुक्तः। आद्ये काले एकः अग्निः आसीत्; अस्मिन्मन्वन्तरे त्रीणि रूपाणि स्थापितानि। तस्य पुत्राः धीमान्, आवसु, विश्वावसु, शतायु, श्रुतायु (आयुतायु) इति। अमावसुः भीमं पुत्रं अलभत्; भीमस्य काञ्चनः; काञ्चनस्य सुहोत्रः; सुहोत्रस्य जह्नुः। जह्नु यज्ञभूमिं गङ्गाजलेन प्लावितां दृष्ट्वा, क्रोधात् रक्तलोचनः, तपसा यज्ञपुरुषं आत्मनि स्थाप्य, गङ्गां सम्पूर्णं पितवान्। ततो देवर्षयः तं शमयित्वा, गङ्गां तस्य कन्यां कृत्वा प्रास्यन्। जह्नोः पुत्रः सुजन्हूः; तस्य अजकः; तस्य बालाकाश्वः; तस्य कुशः। कुशस्य पुत्राः—कुशाश्व, कुशनाभ, अमूर्तरयस्, आवसु, अश्वतार इति। तेषु कुशाश्वः “इन्द्रतुल्यं पुत्रं मे भवतु” इति तपः कृतवान्। तस्य घोरं तपः दृष्ट्वा, इन्द्रः “मम तुल्यः अन्यः न भवेत्” इति चिन्तयन्, स्वयम् एव तं पुत्रं रूपेण प्रविष्टः। स गाधिः कौशिकः अभवत्। गाधिः सत्यवतीं पुत्रीं अलभत्, तां भृगुवंशीय ऋचीकः पत्नीत्वाय वरयामास। गाधिः तं वृद्धं तपस्विनं ब्राह्मणं कन्यादाने अनिच्छन्, विवाहदक्षिणाय सहस्रं अश्वान् याचितवान्—कृष्णकर्णान्, एकश्वेतबिन्दून्, वातचन्द्रप्रभान्। ऋचीकः वरुणात् तादृशं सहस्रं अश्वान् प्राप्त्वा, विवाहदक्षिणाय दत्तवान्। ततः ऋचीकः कन्यां विवाहितवान्; पुत्रोत्पत्त्यर्थं पत्नीस्य यज्ञहविः कृतवान्, तस्य मातरं क्षत्रियपुत्राय अन्यं हविः सन्तुष्टः कृतवान्। स उक्तवान्—“एतत् तव, अन्यं तव मातुः; सम्यक् उपयोजय।” इत्युक्त्वा वनं गतः। उपयोजने समये, तस्या मातुः सत्यवतीं प्रति उक्तम्—“सर्वे स्वपुत्रं श्रेष्ठं इच्छन्ति; पुत्रीपुत्रस्य वा भ्रातुः गुणा न अतिशयः। तस्मात् तव हविः मम देहि, मम हविः त्वं स्वयम् उपयोजय।” “मम पुत्रेण सर्वा पृथ्वी रक्षितव्या।” तस्या “ब्राह्मणपुत्रस्य बलम् कियत्?” इति पृष्ट्वा, सत्यवती स्वं हविः मातरं दत्तवती। ततः ऋचीकः वनात् आगत्य सत्यवतीं दृष्ट्वा उक्तवान्—“अत्यन्तं पापे! किम् अयुक्तं कृतवती? तव रूपं उग्रं जातम्; नूनं मातुः हविः उपयोजितम्। एतत् न उचितम्। तव पुत्रस्य आचारे सर्वं वीर्यं बलं स्थापितम्; तस्य आचारे ब्राह्मणगुणा—शमः, ज्ञानम्, क्षमा, इत्यादि—सम्पूर्णं स्थापितम्। यदि सा विपरीतं आचरति, तव पुत्रः क्षत्रियवत् उग्रशस्त्रधारी, हिंस्राचारी भविष्यति; यदि शान्तिं इच्छति, ब्राह्मणाचारी भविष्यति।” इति श्रुत्वा, सा तत्क्षणं तस्य पादौ गृहीत्वा, नमस्कृत्य, “भगवन्! अज्ञानात् एतत् मया कृतम्; कृपां कुरु। मम पुत्रः न भवतु; तादृशः पौत्रः भवतु।” इति प्रार्थितवती। ऋचीकः “एवं भवतु” इति उक्तवान्। ततः सा जमदग्निं प्रसूतवती। तस्या मातरः विश्वामित्रं प्रसूतवती। सत्यवती कौशिकी नदी अभवत्। जमदग्निः रेनुजः, इक्ष्वाकुवंशीयः, रेनुकां विवाह्य, तया परशुरामं पुत्रं अलभत्—सर्वक्षत्रियशक्तिनाशकं, नारायणांशं, लोकाचार्यं। श्रीपराशर उवाच—पुरूरवसः ज्येष्ठपुत्रः आयुः नाम्ना आसीत्; स राहोः कन्यां विवाह्य, तया पञ्च पुत्रान् अलभत्। ते नहुषः, क्षत्रवृद्धः, रम्भः, रजिः, पञ्चमः अनेना इति। क्षत्रवृद्धात् सुहोत्रः पुत्रः अभवत्। तस्य त्रयः पुत्राः—काश्यपः, काशः, गृत्समदः इति।