बृहस्पति: सोमश्च तं कुमारं अद्भुतरूपसमन्वितं दृष्ट्वा, उभौ तस्य कामं जग्मतुः। देवा अपि तस्य सौन्दर्ये विस्मिताः सन्देहं जग्मुः, तारा-म् अपृच्छन्—"सत्यं वद, सौभाग्यवति! कस्यायं पुत्रः? सोमस्य उत बृहस्पतेः?" इत्येवं तया पृष्टा तारा लज्जया मौनं स्थितवती, न किञ्चित् उक्तवती। देवैः पुनः पुनः पृष्टापि तया न किञ्चित् उक्तं; तदा स कुमारः मातरं शप्तुम् उद्यतः, उवाच—"दुष्टे, किमर्थं मम पितरं न वदसि? अद्य ते लज्जायाः दुष्कृत्यं यथार्हं दास्यामि, यथा त्वं पुनः न कदापि एवमधिकं विलम्बं कुर्याः।" एवं कुमारस्य वचः श्रुत्वा भगवाञ् पितामहः तं कुमारं निरुध्य, स्वयम् एव तारां पप्रच्छ—"कस्यायं पुत्रः? सोमस्य उत बृहस्पतेः?" तदा सा लज्जिता तारा प्रत्युवाच—"सोमस्यायं पुत्रः।" ततः सोमदेवः प्रसन्नमुखः, शीघ्रश्वासः, तं कुमारं आलिङ्ग्य उवाच—"साधु साधु पुत्र! त्वं बुद्धिमान्।" इति तम् 'बुध' इति नाम चकार। एवं बुधः इलायां पुत्रं जनयामास—पुरूरवसम्। स पुरूरवा महादानवां महायज्वा, अतुलतेजाः, सत्यवादी, बुद्धिमान्, सुमुखः, विचक्षणश्चासीत्। मित्रवरुणयोः शापात्, उर्वशी मनसा निश्चितवती—"मानुषेषु वसिष्यामि" इति, स च तं दृष्टवती। तं दृष्ट्वा, उर्वशी स्वगौरवं स्वर्गसुखेषु च स्पृहां त्यक्त्वा, सर्वथा तस्मिन् एव मनः न्यवेशयत्, तं समुपेत्य तस्थौ। स अपि, तां सर्वनारीषु श्रेयसीं सौन्दर्ये, कोमल्ये, माधुर्ये, लीलायाम्, हासे च दृष्ट्वा, तया सर्वथा आकृष्टः अभवत्। उभौ अपि अन्यं न किञ्चन अपश्यताम्, सर्वार्थान् परित्यज्य, परस्परमेव आसक्तौ। राजा उत्साहात् तां उवाच—"शोभनभ्रुवे! त्वां कामये, कृपां कुरु, त्वयि मम प्रीतिर्भवति।" इति तेन उक्ता उर्वशी लज्जां विहाय प्रत्युवाच—"एवं स्यात्, यदि मम शर्तिं पालयसि।" राजा पुनः अपृच्छत्—"किं ते शर्तिः?" तदा सा प्रत्युवाच—"मम शय्यान्तिके यौ मे मेषशावकौ पुत्रवत् स्तः, तौ न नेष्येते।" "त्वया नग्नया मया न द्रष्टव्या।" "मम भोजनं केवलं घृतमेव।" इत्येवं सा शर्तिं न्यगृह्णात्। राजा "एवं स्यात्" इति प्रत्यनुजानीत्। एवं तया सह राजा षष्टिवर्षाणि प्रतिदिनं वर्धमानसुखेन अलकायां, चैत्ररथादिषु काननेषु, विशुद्धपद्मवनेषु, मनसाद्युत्तमेषु सरःसु च रममाणः व्यतीतवान्। उर्वशी अपि तेन सह संसर्गात् प्रतिदिनं अधिकं तस्मिन् अनुरक्ता जाता, अमरलोकस्थिता अपि तत्र न स्पृहयामास। उर्वश्याविनाऽप्सरसोऽपि सिद्धगन्धर्वाश्च स्वर्लोकं न रमणीयं मन्वानाः। तदा उर्वशी, पुरूरवा-संविदं लङ्घयित्वा, विश्वावसुगन्धर्वैः सह रात्रौ शय्यान्तिकात् एकं मेषशावकं नीतवती। तस्य नीयमानस्य शब्दं उर्वशी शुश्राव—"मम पुत्रः, अनाथः, केनापि नीयते; कस्य शरणं गच्छेयम्?" इति सा विलप्य अभाषत। एतत् श्रुत्वा राजा चिन्तयामास—"रानी मां नग्नं पश्येत्" इति, तस्मात् न गतवान्। ततः गन्धर्वाः अपरं शावकं नीत्वा निर्जग्मुः। तस्यापि नीयमानस्य शब्दं श्रुत्वा, सा पुनः "अनाथास्मि, पतिहीना, अक्लीबेषु शरणम्" इत्यधिकं विलप्य, दुःखिता अभवत्। राजा कोपात्, "एषा रात्रिः" इति मन्यमानः, खड्गमादाय, "दुष्ट! दुष्ट! हतोऽसि!" इति गर्जन् अग्रे धावितवान्। तस्मिन्नेव काले गन्धर्वाः विद्युत्प्रभा इव दीप्तिमन्तः अभवन्। तेषां प्रभया उर्वशी राजानं नग्नं दृष्ट्वा, कालं गतं विज्ञाय, तत्क्षणाद् अन्तर्धानं जगाम। गन्धर्वाः उभौ शावकौ त्यक्त्वा देवलोकं जग्मुः। राजा तौ मेषशावकौ गृह्य, हृष्टहृदयः शय्यां प्रत्यागच्छत्, उर्वशीं न ददर्श। सापि नग्नां दृष्ट्वा, राजा विवेकिनं मनः न प्राप, उन्मत्तवत् विचरन् कुरुक्षेत्रे पद्मसरसि उर्वशीं चतसृभिः अप्सराभिः सह दृष्टवान्।